Số hoá làng nghề góp phần đưa sản phẩm truyền thống “vươn ra” thế giới

Thời cơ và thách thức

Thành phố Hà Nội hiện có khoảng 1.350 làng nghề, trong đó có 331 làng nghề truyền thống được công nhận với những thương hiệu mạnh như: Làng gốm sứ Bát Tràng, làng đúc đồng Ngũ Xã, làng lụa Vạn Phúc… Để phát huy giá trị văn hóa và tăng lợi nhuận kinh doanh, những năm gần đây, người dân làng nghề đã mạnh dạn áp dụng khoa học, công nghệ, chuyển đổi số thông qua các nền tảng trực tuyến. Đơn cử như các mạng xã hội: Facebook, TikTok, Zalo và các sàn thương mại điện tử (Shopee, Lazada, Sendo…). Nhờ đó, cả nhà sản xuất và người mua hàng đều dễ dàng tiếp cận nhau hơn.

Tại làng gốm sứ Bát Tràng, trước đây, người dân trong làng sản xuất sản phẩm lọ, bình, bát, đĩa… thường chỉ bán tại chỗ, vận chuyển đi các địa phương khác hoặc xuất khẩu sang một số nước. Tuy nhiên, từ khi thương mại điện tử phát triển, hộ kinh doanh chủ động xây dựng các trang thông tin, liên kết các nền tảng số (digital platforms) và sàn thương mại điện tử để quảng bá, thương mại hóa sản phẩm. Nhờ đó, thu nhập của gia đình tôi tăng lên, sản phẩm bán ra nhiều hơn trước.

Hay như tại xã Chuyên Mỹ, thông qua các lớp tập huấn bán hàng online, livestream, người dân ở các làng nghề đã đưa sản phẩm tiếp cận khách hàng trên các nền tảng số một cách hiệu quả, linh hoạt và hiện đại. Không chỉ dừng lại ở thị trường trong nước, các sản phẩm làng nghề xã Chuyên Mỹ đang hướng tới vươn ra thị trường quốc tế.

Làng nghề gốm sứ Bát Tràng - một trong những làng nghề có số lượng nghệ nhân đông nhất cả nước đã và đang phát triển nhiều sản phẩm độc đáo, tinh xảo và đạt chất lượng cao

Theo Chủ tịch UBND xã Chuyên Mỹ Nguyễn Hữu Chi, không dừng lại ở việc bảo tồn, chính quyền xã đã có nhiều giải pháp hỗ trợ làng nghề phát triển đúng hướng và bền vững. Trong đó, xã tổ chức các lớp tập huấn bán hàng online, livestream, đưa sản phẩm làng nghề tiếp cận khách hàng trên các nền tảng số một cách hiệu quả, linh hoạt và hiện đại.

Hàng tuần, xã cũng tổ chức các buổi bán hàng phát trực tiếp thông qua tài khoản Facebook, TikTok; tổ chức các phiên livestream (khung giờ 19 giờ 30 phút đến 21 giờ 30 phút) quảng bá, sản phẩm làng nghề của địa phương.

Bên cạnh đó, UBND xã đã chỉ đạo xây dựng video, website, album ảnh, tờ rời, nâng cấp nhà truyền thống, phòng bảo tàng, trưng bày sản phẩm nghệ nhân, bố trí các điểm khảo sát tại các hộ sản xuất các thôn làng nghề có bản sắc rõ nét, kỹ thuật tinh xảo, khả năng sáng tạo tốt.

Ông Vũ Văn Đình, Giám đốc Hợp tác xã Phú Chuyên (xã Chuyên Mỹ) chia sẻ: “Nghề khảm trai ở Chuyên Mỹ có lịch sử hơn 1.000 năm. Trước đây chủ yếu làm đồ thờ, bàn ghế, tranh trang trí, nhờ chuyển đổi số, nghề khảm trai Chuyên Mỹ đang bước sang giai đoạn mới. Hiện nay, Hợp tác xã Phú Chuyên đã đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử, tham gia livestream bán hàng, kết nối qua mạng xã hội và các hội chợ online.

“Chúng tôi được thành phố hỗ trợ tập huấn về marketing số, chụp ảnh sản phẩm, viết nội dung giới thiệu, mở gian hàng trực tuyến. Giờ đây, khách từ Bắc vào Nam đều có thể đặt mua sản phẩm chỉ qua vài cú click”, ông Đình cho biết.

Cùng với những thuận lợi, quá trình áp dụng các nền tảng số trong kinh doanh trực tuyến hiện nay cũng gặp phải không ít khó khăn nhất định như: Quá trình bán hàng trên không gian mạng thường có sự cạnh tranh gay gắt. Người mua hàng không thể trực tiếp xem sản phẩm khiến niềm tin của khách hàng bị ảnh hưởng. Tiềm ẩn nguy cơ rò rỉ thông tin cá nhân của cả người mua và người bán. Hàng hóa dễ tồn kho nhiều nếu không có chiến lược kinh doanh tốt và đa dạng hóa mẫu mã sản phẩm...

Để thương mại điện tử thực sự trở thành đòn bẩy

Có thể thấy, thương mại điện tử giúp làng nghề giải bài toán “đầu ra” và tăng giá trị gia tăng khi người sản xuất có thể trực tiếp bán hàng, chủ động điều chỉnh sản xuất theo nhu cầu thị trường.

Việc số hóa câu chuyện sản phẩm, quy trình chế tác và văn hóa nghề còn giúp lan tỏa giá trị truyền thống, thu hút thế hệ trẻ trở lại quê hương phát triển nghề gia đình. Tuy nhiên, hạn chế về hạ tầng số nông thôn, kỹ năng số của nghệ nhân, thương hiệu yếu và cạnh tranh từ hàng công nghiệp giá rẻ vẫn là thách thức lớn.

Ông Trịnh Quốc Đạt, Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam nhấn mạnh thương mại điện tử đang trở thành trụ cột quan trọng của kinh tế số và là con đường tất yếu để sản phẩm thủ công mỹ nghệ Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh.

Du khách tham quan làng nghề khảm trai xã Chuyên Mỹ

Để thương mại điện tử thực sự trở thành đòn bẩy, ông Trịnh Quốc Đạt đề xuất năm giải pháp: Đào tạo kỹ năng số; hỗ trợ hạ tầng logistics, thanh toán và Internet; xây dựng thương hiệu làng nghề; kết nối với các sàn thương mại điện tử trong và ngoài nước; và ban hành các chính sách hỗ trợ thuế, vốn vay, xúc tiến thương mại dành riêng cho làng nghề.

Tại Hà Nội, thời gian qua, thành phố đang tích cực triển khai các giải pháp hỗ trợ, thúc đẩy ứng dụng rộng rãi thương mại điện tử trong doanh nghiệp và cộng đồng; trong đó hỗ trợ mở rộng thị trường tiêu thụ cho các sản phẩm, hàng hóa làng nghề truyền thống, sản phẩm thủ công mỹ nghệ.

Các đơn vị cũng tăng cường tuyên truyền, đào tạo kỹ năng thương mại điện tử cho người dân và doanh nghiệp; khuyến khích khởi nghiệp, ứng dụng thương mại điện tử trong hoạt động sản xuất, kinh doanh…

Như vậy, thương mại điện tử cho sản phẩm thủ công mỹ nghệ không chỉ là xu thế tất yếu mà còn là hướng đi bền vững để nâng cao thu nhập, bảo tồn văn hóa và thúc đẩy kinh tế nông thôn phát triển. Khi doanh nghiệp, hiệp hội và cơ quan quản lý cùng đồng hành, một hệ sinh thái thương mại điện tử hiện đại, nhân văn và đậm đà bản sắc Việt Nam hoàn toàn có thể hình thành trong tương lai gần.

Ngọc Diệp