Hà Nội kiến tạo “bộ não” đô thị số: Điều phối dữ liệu thông minh, tăng tốc quản trị sáng tạo

Hà Nội đang đối mặt với những thách thức đô thị ngày càng phức tạp, khi bài toán phát triển không còn nằm ở việc bổ sung thêm dự án hay công nghệ riêng lẻ mà chuyển sang năng lực điều phối toàn diện: Điều phối dữ liệu, nguồn lực xã hội và chính sách. Ùn tắc giao thông, ô nhiễm không khí, áp lực hạ tầng cùng quản trị đô thị phức tạp đang tạo ra những nút thắt mới, không chỉ làm suy giảm chất lượng sống mà còn bào mòn sức cạnh tranh của trung tâm kinh tế - dịch vụ hàng đầu cả nước.

Để vận hành hiệu quả trong kỷ nguyên số, thành phố cần vượt qua các mảnh ghép rời rạc, hướng tới một cơ chế trung tâm đủ thẩm quyền và công cụ nhằm biến dữ liệu thành quyết định kịp thời, sáng kiến thành thí điểm thực tiễn, rồi nhân rộng thành động lực tăng trưởng bền vững.

Đến năm 2030, Hà Nội trở thành thành phố “xanh - thông minh - hiện đại” (Ảnh minh họa: Minh Phương)

Từ ùn tắc, ô nhiễm đến quản trị dựa trên dữ liệu

Giao thông Hà Nội đang chịu áp lực lớn khi số phương tiện tăng nhanh vượt xa tốc độ mở rộng hạ tầng. Thành phố hiện quản lý hơn 8 triệu phương tiện, tổng lượng hoạt động trên địa bàn vượt 9,2 triệu, chưa kể lượng lớn từ các tỉnh thành khác. Tốc độ gia tăng phương tiện trung bình 4 - 5%/năm, ô tô cá nhân tăng khoảng 10%/năm, trong khi hạ tầng phát triển chậm hơn nhiều.

Ùn tắc không chỉ gây khó chịu hàng ngày mà còn tạo thiệt hại kinh tế ước tính khoảng 1,2 tỷ USD mỗi năm. Giải pháp không thể chỉ dừng ở mở đường hay xây cầu vượt, bởi giao thông gắn chặt với quy hoạch đô thị, phân bố dân cư - việc làm, logistics và khả năng khai thác dữ liệu thời gian thực.

Tương tự, ô nhiễm không khí vẫn dai dẳng với nồng độ PM2.5 trung bình năm 30 - 40 µg/m³, vượt quy chuẩn Việt Nam và xa mức khuyến nghị của WHO. Đây là vấn đề đa nguồn đòi hỏi điều phối liên ngành chặt chẽ dựa trên dữ liệu thay vì chiến dịch ngắn hạn. Dù đã có nhiều dữ liệu từ camera, thống kê đăng ký phương tiện, nếu thiếu cơ chế chuẩn hóa và ưu tiên hóa, dữ liệu dễ trở thành kho lưu trữ thay vì động cơ quản trị.

Nghị quyết 57: Chuyển đổi số là cuộc cách mạng quản trị

Nghị quyết 57-NQ/TW đặt khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào vị trí đột phá quan trọng hàng đầu, nhấn mạnh thể chế phải đi trước một bước, cùng nhân lực, hạ tầng và dữ liệu. Mục tiêu kinh tế số chiếm tối thiểu 30% GDP, đến năm 2045 đạt ít nhất 50%.

Nghị quyết không xem chuyển đổi số chỉ là dự án công nghệ mà là cách mạng phương thức quản trị, với cơ chế thí điểm cho doanh nghiệp thử nghiệm công nghệ mới dưới giám sát Nhà nước, kèm chính sách miễn trừ trách nhiệm trong trường hợp thiệt hại do nguyên nhân khách quan.

Áp vào Hà Nội, nhu cầu không chỉ là thêm trung tâm ươm tạo startup mà cần thiết chế có khả năng gom bài toán đô thị, ưu tiên hóa, tạo không gian thử nghiệm, kết nối vốn - dữ liệu - nhân lực - hạ tầng để rút ngắn hành trình từ ý tưởng đến ứng dụng thực tế. Nhiều đô thị lớn thế giới đã lấp khoảng trống này bằng các trung tâm đổi mới sáng tạo gắn liền với điều hành đô thị.

Phát triển giao thông thông minh để hướng đến mục tiêu năm 2030, Hà Nội sẽ cơ bản trở thành Thành phố thông minh, hiện đại… (Ảnh minh họa)

Bộ não điều phối chiến lược cho đô thị số

Công ty CP Trung tâm Đổi mới Sáng tạo Hà Nội được kỳ vọng trở thành mảnh ghép thể chế hiện thực hóa tinh thần Nghị quyết 57 theo hướng khác biệt. Không chỉ hỗ trợ startup, Trung tâm hướng tới vai trò điều phối chiến lược: kết nối dữ liệu - nguồn lực - chính sách, rút ngắn từ chủ trương đến tác động đo lường được.

Trung tâm được kỳ vọng sẽ biến thách thức đô thị thành danh mục bài toán ưu tiên, huy động cộng đồng giải pháp, hỗ trợ xây dựng MVP, mở đường cho cơ chế sandbox có giám sát, rồi thúc đẩy triển khai thực tế. Sự kiện ra mắt chính thức vào ngày 26/2 tới đây, tại trụ sở Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội đánh dấu mốc quan trọng khi Hà Nội bắt đầu khởi động lộ trình thử nghiệm - đo lường - nhân rộng.

Trong bối cảnh kinh tế số Việt Nam đạt 36 tỷ USD năm 2024, tăng 16% so với năm trước, việc thiếu điều phối sẽ khiến sáng kiến dễ phân tán hoặc “thắng ở demo, thua ở triển khai”. Chính vì thế, một thiết chế hiệu quả có thể rút ngắn chu kỳ từ vấn đề đến thí điểm, tăng hiệu quả sử dụng dữ liệu, gắn chuyển đổi số với chất lượng sống và năng lực cạnh tranh.

Để thành công, Trung tâm cần cơ chế phối hợp liên ngành rõ ràng, nguyên tắc dữ liệu mở, thước đo tác động cụ thể gắn với mục tiêu Nghị quyết 57. Trong đô thị lớn, khó nhất không phải nghĩ ra ý tưởng mà là tổ chức để ý tưởng đi đến đích. CTCP Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội chính là câu trả lời cho bài toán giúp Hà Nội vận hành như một đô thị số - nhanh hơn, thông minh hơn và đo lường được hiệu quả thực tiễn.

Nhóm PV