Kết nối "3 an": “Lá chắn số” bảo vệ phụ nữ và trẻ em

Những khoảng trống về kỹ năng phòng vệ trên không gian mạng

Internet đang mang lại cơ hội học tập, kết nối và sáng tạo chưa từng có cho phụ nữ và trẻ em. Tuy nhiên, đi cùng với đó là “vùng tối” chứa đựng nhiều rủi ro như xâm hại, bắt nạt trực tuyến, lừa đảo, rò rỉ dữ liệu cá nhân và nội dung độc hại. Chính vì vậy, xây dựng, bảo vệ an toàn cho phụ nữ và trẻ em trên không gian mạng là việc làm cần thiết hiện nay.

Theo số liệu thống kê đến tháng 1/2025, Việt Nam có 79,8 triệu người sử dụng internet (tương đương 78,8% dân số), trong đó, 75,2% dân số có tài khoản mạng xã hội. Đáng chú ý trong số người sử dụng mạng xã hội, tỷ lệ nữ nhỉnh hơn nam giới (51,2% phụ nữ so với 48,8% nam giới).

Internet và mạng xã hội đang mở ra nhiều cơ hội mới cho phụ nữ như kinh doanh online, học tập, kết nối, tham gia đời sống xã hội. Tuy nhiên, đi cùng đó là hàng loạt rủi ro như lừa đảo, quấy rối, phát tán hình ảnh riêng tư, xâm phạm dữ liệu cá nhân…

Phụ nữ tham gia mạng xã hội ngày càng nhiều nhưng chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng an toàn số

Một nghiên cứu của TS Lê Hồng Việt, Học viện Phụ nữ Việt Nam cho thấy, phụ nữ tham gia mạng xã hội ngày càng nhiều nhưng chưa được trang bị đầy đủ kỹ năng an toàn số. Theo nghiên cứu, chỉ 47% phụ nữ cho biết hiểu rõ các nguyên tắc bảo mật thông tin cá nhân, trong khi hơn 60% chưa từng đọc chính sách an toàn của các nền tảng mạng xã hội hay ứng dụng trực tuyến mà họ sử dụng hằng ngày.

Nghiên cứu của TS Lê Hồng Việt cũng cho thấy, có tới 49% người được hỏi thường xuyên kết bạn với người lạ trên mạng và 27% từng bị quấy rối qua tin nhắn, bình luận hoặc hình ảnh gợi dục. Những hành vi này phản ánh tâm lý tin tưởng quá mức vào môi trường ảo, đồng thời thể hiện khoảng trống về kỹ năng phòng vệ và nhận diện nguy cơ.

Các dạng hành vi rủi ro phổ biến được ghi nhận bao gồm sử dụng mật khẩu trùng lặp, đăng tải ảnh cá nhân công khai, chia sẻ vị trí trực tuyến, lưu thông tin ngân hàng trên thiết bị di động hoặc truy cập các đường link không xác thực.

Đây đều là những hành động tưởng chừng vô hại nhưng có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng như mất quyền riêng tư, lừa đảo tài chính hoặc bị khai thác thông tin cá nhân. Tỷ lệ phụ nữ từng bị xâm phạm hoặc đe dọa qua mạng ngày càng tăng, đặc biệt ở nhóm từ 25 - 35 tuổi, nhóm sử dụng mạng xã hội nhiều nhất và thường xuyên tương tác với người lạ.

Còn đối với trẻ em, theo các khảo sát của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (cũ), trong nhóm trẻ 12-17 tuổi sử dụng internet, tới 87% truy cập mạng hằng ngày nhưng chỉ 36% biết cách tự bảo đảm an toàn thông tin. Báo cáo của UNICEF cũng chỉ ra rằng 66% trẻ em Việt Nam không biết đến bất kỳ đường dây hỗ trợ nào khi bị bắt nạt trực tuyến, trong đó nhóm 10 - 14 tuổi chịu tác động nặng nề nhất.

Điều đáng nói, hậu quả của việc thiếu các kỹ năng tự đảm bảo an toàn trên không gian số là vô cùng đáng báo động, làm thiệt hại kinh tế, gây ra những vết thương tâm lý nặng nề lâu dài khiến chất lượng cuộc sống bị giảm sút.

Thiếu kỹ năng tự đảm bảo an toàn trên không gian mạng là "mảnh đất màu mỡ" cho tội phạm công nghệ (Ảnh minh họa)

Thời gian qua, nhiều vụ việc gây mất an toàn cho phụ nữ và trẻ em trên không gian mạng đã phơi bày quy mô, mức độ tinh vi và tốc độ lan tỏa khủng khiếp của nhiều hành vi bạo lực, lừa đảo tinh vi trên internet.

Từ đầu năm 2025 đến nay, lực lượng chức năng tiếp nhận và giải quyết hơn 50 vụ “bắt cóc trực tuyến”, trong đó, tất cả đều nhắm đến các nạn nhân từ 18 - 22 tuổi, 90% là nữ giới.

Theo như Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng (Công ước Hà Nội), từ 16% đến 58% phụ nữ và trẻ em gái từng là nạn nhân của bạo lực trực tuyến, bao gồm quấy rối, theo dõi trên mạng, công khai thông tin cá nhân, chia sẻ hình ảnh không có sự đồng thuận và tống tiền.

Trung tá Vũ Thị Tứ, Trưởng ban Phụ nữ Công an thành phố Hà Nội cho biết, thực tiễn thời gian qua cho thấy, các loại tội phạm và vi phạm pháp luật liên quan đến phụ nữ và trẻ em trên địa bàn Hà Nội diễn biến phức tạp. Trong năm 2025, Công an thành phố Hà Nội đã tiếp nhận và xử lý hơn 158 vụ việc với 221 đối tượng xâm hại tình dục, bạo lực gia đình, bạo hành trẻ em.

Trong khi đó, các vụ việc bạo hành, lừa đảo, xâm hại qua không gian mạng ngày càng tinh vi, đa dạng, gây khó khăn trong công tác phát hiện và xử lý. Đặc biệt, sự chênh lệch về kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin giữa các độ tuổi, các khu vực dân cư khiến việc tuyên truyền, giáo dục phòng ngừa gặp nhiều thách thức.

Thượng tá Đỗ Thái Huy, Phó Trưởng phòng Thông tin an ninh mạng, Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an đã chỉ ra 5 nhóm tội phạm mạng phổ biến nhắm vào phụ nữ và trẻ em gái gồm lừa đảo trên không gian mạng - hình thức phổ biến nhất và gây thiệt hại lớn nhất; quấy rối và bạo lực trên không gian mạng; tội phạm tình dục trên không gian mạng, từ việc gạ gẫm, dụ dỗ trẻ em tham gia các hành vi không lành mạnh đến việc sản xuất, tàng trữ, phát tán hình ảnh, video có nội dung nhạy cảm; các hành vi liên quan đến bắt cóc và buôn bán người, khi tội phạm sử dụng mạng xã hội để tiếp cận, dụ dỗ nạn nhân với những lời hứa hẹn về công việc, cuộc sống tốt đẹp; các tội phạm sử dụng công nghệ cao khác, ngày càng tinh vi và khó phát hiện.

Củng cố “lá chắn số” bằng kết nối "3 an"

Theo đánh giá, nâng cao năng lực số cho phụ nữ và trẻ em là điều kiện tiên quyết giúp họ tự bảo vệ mình trên không gian mạng.

Thực tế đã cho thấy, phần lớn các hành vi rủi ro bắt nguồn từ sự thiếu hiểu biết về bảo mật thông tin và kỹ năng sử dụng công nghệ. Do đó, cần thiết kế các chương trình đào tạo kỹ năng số toàn diện, bao gồm kiến thức về an toàn dữ liệu, nhận diện rủi ro, kỹ năng phản ứng khi bị quấy rối hoặc xâm hại trực tuyến cho phụ nữ và trẻ em.

Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam phát động chiến dịch truyền thông nâng cao nhận thức của phụ nữ về an toàn trên không gian mạng với chủ đề “Kết nối 3 an - Làm chủ không gian số”

Với trách nhiệm là tổ chức đại diện cho quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của phụ nữ Việt Nam, Trung ương Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam đã và đang triển khai nhiều chương trình, đề án, phong trào, cuộc vận động nhằm thúc đẩy sự phát triển toàn diện của phụ nữ, trong đó có chương trình "Kết nối 3 an".

Tại lễ phát động chiến dịch truyền thông nâng cao nhận thức của phụ nữ trên không gian mạng với chủ đề “Kết nối 3 an - Làm chủ không gian số” mới đây, Phó Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam Nguyễn Thị Minh Hương nêu rõ, nếu phụ nữ và trẻ em không được nâng cao nhận thức, kỹ năng và tiếng nói trên không gian mạng thì khoảng cách giới và các hình thức bạo lực giới sẽ tiếp tục dịch chuyển từ đời thực sang đời sống số, khó nhận diện hơn và hậu quả khó lường hơn.

Cùng quan điểm, Phó Chủ tịch Thường trực Hội Liên hiệp Phụ nữ phường Hai Bà Trưng Nguyễn Lan Anh khẳng định, an toàn trên không gian mạng là vấn đề cấp thiết, tác động trực tiếp tới đời sống của phụ nữ và trẻ em. Do đó, tổ chức Hội các cấp cần đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức, hình thành thói quen sử dụng Internet an toàn, đồng thời kêu gọi sự chung tay của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và mỗi người dân để xây dựng môi trường mạng lành mạnh, an toàn và nhân văn.

Kết nối "3 an" được thực hiện với ba định hướng nhằm giúp phụ nữ, trẻ em gái có thể làm chủ không gian số, đó là: “An toàn” - mỗi phụ nữ, trẻ em gái là một người sử dụng mạng hiểu biết và có trách nhiệm, không chỉ là bảo vệ mình mà còn góp phần xây dựng môi trường lành mạnh, an toàn; “An tâm” - không gian mạng là một môi trường thân thiện, nhân văn đối với phụ nữ và trẻ em gái; “An sinh” - biến không gian số thành cơ hội, đòn bẩy cho những ý tưởng khởi nghiệp, kinh doanh và sinh kế bền vững của phụ nữ góp phần bảo đảm an sinh xã hội.

Chiến dịch truyền thông bao gồm bộ tài liệu "Bình dân học vụ số" chuẩn hóa, đa dạng, dễ hiểu, dễ áp dụng; các khóa tập huấn về kỹ năng số, an toàn thông tin, bộ minigame và các sản phẩm truyền thông sáng tạo trên nền tảng công nghệ. Thông qua đó, chiến dịch hướng tới việc lan tỏa nhiều thông điệp nâng cao nhận thức cộng đồng, thúc đẩy hành động của phụ nữ trong việc làm chủ không gian số.

Thượng tá Đỗ Thái Huy nhấn mạnh thêm, cần nâng cao năng lực phòng vệ cho phụ nữ và trẻ em gái thông qua việc thay đổi nhận thức từ chính người sử dụng. Khi mỗi cá nhân có ý thức bảo vệ bản thân và người thân tốt hơn, việc cùng nhau làm sạch môi trường mạng sẽ biến công nghệ trở thành lá chắn vững chắc trước các loại tội phạm tinh vi.

Trước bối cảnh các rủi ro an ninh, an toàn với tầng lớp yếu thế, dễ bị tổn thương ngày càng cao, việc bảo đảm an toàn giúp phụ nữ và trẻ em có thể tự do tham gia không gian mạng mà không sợ bạo lực và xâm hại, đòi hỏi sự kiên trì và chung tay của toàn xã hội; đồng thời không chỉ dừng lại ở vấn đề an ninh thông tin mà còn là một phần không thể tách rời của công tác an sinh xã hội và giảm nghèo bền vững.

Ánh Dương