"Lời giải xanh" giảm phát thải Mê-tan, hướng tới nền kinh tế tuần hoàn

​Tư duy mới: Nước thải là tài nguyên, không phải là chất thải

​Đã đến lúc chúng ta cần thay đổi tư duy căn bản về nước thải. Thay vì coi đó là thứ bỏ đi, gây ô nhiễm, cần nhìn nhận nước thải sau khi được xử lý đạt chuẩn là một nguồn "vàng lỏng" cho nông nghiệp.

​Thực tế tại các vùng ngoại thành Hà Nội và nhiều địa phương trên cả nước cho thấy, nhu cầu nước tưới cho lúa và hoa màu là rất lớn, trong khi mực nước tại các sông hồ tự nhiên đang suy giảm. Việc tái sử dụng nước thải đã qua xử lý mở ra một chu trình khép kín của mô hình Kinh tế tuần hoàn (Circular Economy). Nước không bị xả thải lãng phí ra biển mà được quay trở lại nuôi dưỡng đất và cây trồng.

​Quan trọng hơn, trong dòng nước thải sinh hoạt đã qua xử lý (đặc biệt là xử lý sinh học), vẫn giữ lại được một lượng lớn các chất dinh dưỡng thiết yếu như Nitơ, Phốt pho và Kali. Khi được sử dụng hợp lý, đây chính là nguồn phân bón lỏng tự nhiên, giúp cây trồng sinh trưởng tốt mà không cần lạm dụng phân bón hóa học.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp và tài nguyên nước ngày càng khan hiếm, việc tìm kiếm các giải pháp canh tác bền vững là nhiệm vụ cấp bách.

Mối liên hệ giữa tái sử dụng nước thải và giảm phát thải khí Mê-tan (một loại khí nhà kính có khả năng giữ nhiệt cao gấp nhiều lần CO2) là một lợi ích to lớn nhưng ít được nhắc đến. Tuy nhiên, dưới góc độ khoa học môi trường, đây là một giải pháp đột phá.

Việc sử dụng nước thải giàu dinh dưỡng giúp cắt giảm lượng phân bón vô cơ. Quá trình sản xuất phân bón hóa học là một trong những nguồn phát thải khí nhà kính lớn của công nghiệp. Hơn nữa, khi bón phân đạm hóa học xuống ruộng lúa ngập nước, quá trình phân hủy kỵ khí sẽ sinh ra lượng lớn khí Mê-tan và Nitrous oxide (N2O). Bằng cách thay thế một phần phân bón hóa học bằng dinh dưỡng có sẵn trong nước thải tái sử dụng, chúng ta trực tiếp cắt giảm nguồn phát thải này ngay từ đầu vào.

​Bên cạnh đó, việc tái sử dụng nước thải thường đi kèm với các quy trình tưới tiêu khoa học và có kiểm soát (như tưới nhỏ giọt, tưới ướt khô xen kẽ) thay vì tưới ngập tràn lan. Kỹ thuật quản lý nước này làm gián đoạn môi trường kỵ khí trong đất (điều kiện sinh ra khí Mê-tan), từ đó giảm thiểu đáng kể lượng khí này thoát ra bầu khí quyển.

​Lợi ích kinh tế và xã hội vượt trội

​Không chỉ mang lại lợi ích môi trường, việc tái sử dụng nước thải còn mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt cho người nông dân Thủ đô.

​Các mô hình thí điểm tại một số vùng rau chuyên canh ven đô cho thấy, khi sử dụng nước thải sau xử lý đạt chuẩn, chi phí mua phân bón của bà con giảm từ 15-30%. Cây trồng được cung cấp dinh dưỡng ổn định, đất đai được cải thiện độ phì nhiêu, tơi xốp hơn do được bổ sung vi sinh vật có lợi, tránh được tình trạng thoái hóa đất do lạm dụng hóa chất.

​Hơn thế nữa, đây là nguồn nước tưới ổn định, không phụ thuộc vào thời tiết hay lịch xả nước của các hồ thủy điện. Điều này giúp nông dân chủ động mùa vụ, tăng năng suất cây trồng và đảm bảo an ninh lương thực ngay cả trong những giai đoạn hạn hán khắc nghiệt nhất.

Không chỉ mang lại lợi ích môi trường, việc tái sử dụng nước thải còn mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt cho người nông dân Thủ đô.

Để mô hình này phát huy hiệu quả tích cực và bền vững, yếu tố an toàn và kiểm soát chất lượng luôn được đặt lên hàng đầu.

​Các cơ quan quản lý môi trường và nông nghiệp Hà Nội đang phối hợp chặt chẽ để xây dựng và giám sát các quy chuẩn kỹ thuật (QCVN) về chất lượng nước thải dùng cho tưới tiêu. Công nghệ xử lý nước thải hiện nay đã có những bước tiến vượt bậc. Các công nghệ như màng lọc sinh học (MBR), hồ sinh học hay đất ngập nước nhân tạo... cho phép loại bỏ hoàn toàn vi khuẩn gây bệnh, kim loại nặng, chỉ giữ lại nước sạch và các chất dinh dưỡng an toàn.

Việc minh bạch hóa các chỉ số chất lượng nước thông qua hệ thống quan trắc tự động giúp người nông dân và người tiêu dùng hoàn toàn yên tâm. Nông sản được tưới bằng nguồn nước này không chỉ sạch, an toàn vệ sinh thực phẩm mà còn được dán nhãn "sản phẩm xanh", thân thiện môi trường, nâng cao giá trị trên thị trường.

​Tái sử dụng nước thải trong nông nghiệp không còn là lý thuyết mà đang trở thành xu thế tất yếu của các đô thị hiện đại trên thế giới. Với Hà Nội, đây là giải pháp chiến lược để giải quyết đồng thời ba bài toán: Ô nhiễm môi trường nước, Thiếu hụt nước tưới và Giảm phát thải khí nhà kính.

​Thành phố đang khuyến khích các doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực xử lý nước thải gắn với nông nghiệp, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền để thay đổi nhận thức cộng đồng. Những cánh đồng lúa, vườn cây ăn quả xanh tốt nhờ nguồn nước tái sinh sẽ là minh chứng sống động nhất cho một nền nông nghiệp tuần hoàn, trách nhiệm.

​Đây chính là hành động thiết thực nhất để ngành Nông nghiệp và Môi trường Thủ đô đóng góp vào mục tiêu quốc gia về giảm phát thải Mê-tan, chung tay bảo vệ bầu khí quyển và để lại một môi trường xanh, sạch, bền vững cho các thế hệ tương lai.

Ngọc Diệp