Nhân rộng mô hình canh tác giảm phát thải khí mê-tan

Từ mô hình thí điểm đến sản xuất đại trà

Từ những thí điểm ban đầu, hàng trăm nghìn hecta lúa trên cả nước đã chuyển đổi sang phương thức sản xuất tiết kiệm nước, thân thiện với môi trường, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững.

Trong đó, đồng bằng sông Cửu Long vẫn là vùng dẫn đầu cả nước với các mô hình tưới ngập khô xen kẽ (AWD), “1 phải, 5 giảm” hay canh tác lúa - tôm, lúa - cá. Việc nhân rộng các mô hình này không chỉ giúp giảm phát thải mê-tan, mà còn mang lại lợi ích kinh tế rõ rệt cho người nông dân.

Mô hình lúa chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh tại Cà Mau

Sau 1 năm thực hiện Đề án “Phát triển bền vững 1 triệu hecta chuyên canh lúa chất lượng cao và phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đến năm 2030” (gọi tắt là Đề án), dự kiến trong năm 2025 sẽ đạt 312.743 ha diện tích áp dụng quy trình canh tác giảm phát thải.

Thành công này không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt cho nông dân mà còn mở ra hướng đi bền vững cho nền nông nghiệp Việt Nam.

TS. Nguyễn Văn Hùng, Nhà khoa học cấp cao của Viện Nghiên cứu lúa gạo quốc tế (IRRI), nhận định: “Kết quả này minh chứng tính khả thi của nông nghiệp chất lượng cao, phát thải thấp. Việt Nam đang đi đầu trong xu thế nông nghiệp xanh toàn cầu.”

Không chỉ ở miền Tây, các tỉnh đồng bằng Bắc Bộ cũng đang đẩy mạnh chuyển đổi phương thức canh tác.

Năm 2025, Trung tâm Khuyến nông và Môi trường tỉnh Thái Nguyên tổ chức thực hiện mô hình sản xuất lúa ứng dụng tiến bộ kỹ thuật gắn với tăng cường sử dụng phân bón hữu cơ nhằm bảo vệ, phát triển đất trồng lúa tại xã Hợp Thành, với diện tích 102 ha và 502 hộ dân tham gia thực hiện vào vụ mùa.

Thực hiện mô hình Nhà nước hỗ trợ 70% các loại phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, Nhân dân đối ứng 30%. Qua theo dõi và đánh giá sản xuất lúa nếp vải theo hướng hữu cơ có hiệu quả kinh tế cao hơn so với sản xuất thông thường, lợi nhuận thu được trên 1 sào lúa sản xuất hữu cơ là trên 993 nghìn đồng, cao hơn so với sản xuất thông thường trên 195 nghìn đồng/1 sào, tương đương trên 5,4 triệu đồng/ha.

Bên cạnh đó, thực hiện mô hình còn từng bước giải quyết được vệ sinh an toàn thực phẩm bằng cách sử dụng phân hữu cơ, thuốc bảo vệ thực vật sinh học, góp phần bảo vệ môi trường sinh thái nông nghiệp một cách bền vững, giảm thiểu hiệu ứng nhà kính thông qua quy trình canh tác nông nghiệp theo hữu cơ không sử dụng thuốc trừ cỏ, thuốc bảo vệ thực vật hoá học.

Hiệu quả kinh tế và môi trường song hành

Song song đó, nhiều địa phương đẩy mạnh nông nghiệp hữu cơ và tuần hoàn, hướng đến nền sản xuất “không phát thải ròng”.

Nhiều hộ nông dân ở tỉnh Lâm Đồng tìm hiểu và chuyển dần sang canh tác hữu cơ. Ảnh: Phạm Hoài.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng, đến tháng 8/2025, toàn tỉnh có 23.489 ha sản xuất theo tiêu chuẩn chứng nhận GAP và tương đương, 122.247 ha đạt các tiêu chuẩn quốc tế như UTZ, 4C, Rainforest Alliance. Việc canh tác hữu cơ giúp hạn chế phát sinh khí mê-tan từ quá trình phân hủy phụ phẩm.

Các chuyên gia cho rằng, việc nhân rộng mô hình giảm phát thải khí mê-tan không chỉ mang ý nghĩa môi trường, mà còn đem lại lợi ích kinh tế bền vững.

Tuy nhiên, quá trình nhân rộng vẫn gặp một số rào cản, đặc biệt là về nguồn lực đầu tư và nhận thức của nông dân. Một số hộ còn e ngại khi phải thay đổi thói quen canh tác lâu năm. Bên cạnh đó, hạ tầng thủy lợi tại nhiều vùng còn thiếu đồng bộ, gây khó khăn cho việc điều tiết nước theo yêu cầu của kỹ thuật AWD. Do đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường khuyến nghị các địa phương cần xây dựng vùng sản xuất tập trung, kết hợp đầu tư hạ tầng, tín dụng xanh và đào tạo kỹ thuật cho nông dân để đảm bảo tính bền vững.

Đáng chú ý, nhiều doanh nghiệp đang tham gia sâu vào chuỗi giá trị phát thải thấp. Tập đoàn Lộc Trời, Tân Long, Vinaseed đã ký kết với các tổ chức quốc tế để phát triển vùng nguyên liệu lúa gạo giảm phát thải, hướng đến xuất khẩu sang các thị trường yêu cầu tiêu chuẩn carbon thấp như EU và Nhật Bản.

Ngoài ra, việc tham gia thị trường tín chỉ carbon đang là cơ hội lớn. Các mô hình giảm phát thải trong nông nghiệp, nhất là canh tác lúa, nếu được đo đếm và chứng nhận, có thể bán tín chỉ carbon, mang lại nguồn thu bổ sung cho nông dân.

Từ thực tế triển khai và kết quả bước đầu, có thể thấy nhân rộng mô hình canh tác giảm phát thải khí mê-tan là hướng đi tất yếu, phù hợp với mục tiêu tăng trưởng xanh. Khi nông dân, doanh nghiệp và chính quyền cùng chung tay, Việt Nam không chỉ góp phần vào nỗ lực toàn cầu chống biến đổi khí hậu, mà còn xây dựng một nền nông nghiệp hiện đại, hiệu quả và bền vững hơn.

Phương Thu