Đào tạo khoa học công nghệ là chìa khóa cho nông nghiệp bền vững

Trong bối cảnh toàn Đảng, toàn dân, toàn quân hướng về Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, vấn đề phát triển nông nghiệp hiện đại, sinh thái và bền vững tiếp tục nhận được sự quan tâm lớn của xã hội. Trước những yêu cầu đổi mới tư duy phát triển nông nghiệp trong giai đoạn mới, Báo Tuổi trẻ Thủ đô đã có cuộc trao đổi với GS, TS Nguyễn Thị Lan, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam về vai trò then chốt của đào tạo khoa học – công nghệ, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và thúc đẩy khởi nghiệp đổi mới sáng tạo hướng tới nền nông nghiệp bền vững.

Phóng viên: Đại hội XIV đặt mục tiêu phát triển nông nghiệp hiện đại, sinh thái và bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu và hội nhập sâu rộng. Theo bà, từ người nông dân, doanh nghiệp đến các cơ sở nghiên cứu cần thay đổi tư duy và cách tiếp cận như thế nào để hiện thực hóa mục tiêu này?

GS, TS Nguyễn Thị Lan: Đảng và Chính phủ luôn xác định nông nghiệp là lợi thế quốc gia, là trụ đỡ của nền kinh tế. Thời gian qua, Trung ương đã ban hành nhiều nghị quyết quan trọng, tiêu biểu là Nghị quyết số 19-NQ/TW về nông nghiệp, nông dân, nông thôn đến năm 2030, tầm nhìn 2045 và các chương trình hành động của Chính phủ để tổ chức thực hiện.

Tuy nhiên, với Văn kiện Đại hội XIV, theo tôi, đây là dấu mốc yêu cầu các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp phải chuyển trạng thái mạnh mẽ: từ xây dựng chương trình, kế hoạch sang tạo đột phá về tư duy và cách thức tổ chức thực hiện, lấy kết quả đầu ra và tác động xã hội làm tiêu chí đánh giá.

Thay đổi quan trọng nhất là chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp và phát triển bền vững. Nông nghiệp không chỉ dừng lại ở việc làm ra nhiều sản phẩm, mà phải tạo ra giá trị gia tăng cao, giảm sức lao động, thân thiện với môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu, đồng thời tận dụng hiệu quả các mối quan hệ hợp tác quốc tế.

Người nông dân cần thay đổi cách tiếp cận theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung, thông qua mô hình tổ hợp tác, hợp tác xã; sản xuất những gì thị trường cần, thay vì theo lối mòn truyền thống. Cùng với đó là được trang bị tri thức, kỹ năng mới để làm chủ nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp sinh thái và trở thành chủ thể quan trọng trong chuỗi giá trị.

Về phía Nhà nước, cần có cơ chế, chính sách đủ mạnh, đặc biệt là chính sách tín dụng, đất đai, hợp tác xã, phát triển hệ thống khuyến nông, khuyến công. Doanh nghiệp phải đóng vai trò dẫn dắt thị trường, đầu tư vào công nghệ, chế biến, logistics và liên kết bền chặt với nông dân trên tinh thần lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ. Các cơ sở nghiên cứu, đào tạo cần gắn chặt hơn với thực tiễn sản xuất và nhu cầu của doanh nghiệp, xã hội. Khi toàn hệ thống cùng thay đổi tư duy và hành động, mục tiêu nông nghiệp hiện đại, sinh thái và bền vững mà Đại hội XIV đề ra chắc chắn sẽ trở thành hiện thực.

GS, TS Nguyễn Thị Lan, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam cho rằng, đây là thời điểm toàn hệ thống cần chuyển mạnh từ “kế hoạch hành động” sang tư duy đột phá, lấy hiệu quả và tác động xã hội làm thước đo phát triển.

Phóng viên: Văn kiện Đại hội XIV nhấn mạnh đột phá về nguồn nhân lực, đặc biệt là nhân lực chất lượng cao gắn với khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo. Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã triển khai nội dung này như thế nào?

GS, TS Nguyễn Thị Lan: Hiện nay, Học viện đang tập trung triển khai các nghị quyết lớn của Trung ương như Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; Nghị quyết 71-NQ/TW về đột phá phát triển giáo dục - đào tạo.

Chúng tôi đã hình thành 58 nhóm nghiên cứu mạnh, nghiên cứu tinh hoa và nghiên cứu xuất sắc, đồng thời phát triển các doanh nghiệp khởi nguồn công nghệ (spin-off), Trung tâm nghiên cứu xuất sắc và đổi mới sáng tạo. Học viện tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị hiện đại; cấp “vốn mồi” cho các đề tài, nhiệm vụ khoa học; xây dựng cơ chế đánh giá hiệu suất nghiên cứu (KPI) và chế độ khen thưởng rõ ràng, tạo môi trường thuận lợi nhất cho đội ngũ nhà khoa học.

Về đào tạo, Học viện chuyển mạnh từ truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực người học; từ đào tạo “cái có” sang đào tạo “cái xã hội cần”. Chương trình đào tạo được cấu trúc lại theo hướng liên ngành, tăng hàm lượng khoa học - công nghệ, công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, kinh tế nông nghiệp và quản trị đổi mới sáng tạo. Bên cạnh đó, chúng tôi chú trọng phát triển kỹ năng mềm, ngoại ngữ, tin học, kỹ năng hội nhập quốc tế cho sinh viên thông qua gần 80 câu lạc bộ học thuật và kỹ năng.

Tôi tin rằng, khi đào tạo và nghiên cứu được đặt trong dòng chảy đổi mới sáng tạo của đất nước, Học viện sẽ đóng góp hiệu quả cho mục tiêu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao mà Đại hội XIV đã xác định.

Theo GS, TS Nguyễn Thị Lan, về đào tạo, Học viện Nông nghiệp Việt Nam chuyển mạnh từ truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực người học; từ đào tạo “cái có” sang đào tạo “cái xã hội cần”.

Phóng viên: Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo được xác định là động lực quan trọng của tăng trưởng. Theo bà, nông nghiệp – nông thôn Việt Nam có những lợi thế gì cho lĩnh vực này?

GS, TS Nguyễn Thị Lan: Việt Nam có rất nhiều tiềm năng cho khởi nghiệp đổi mới sáng tạo trong nông nghiệp. Trước hết, hơn 60% diện tích gắn với nông nghiệp, nông thôn; trong khi sản xuất và phân phối sản phẩm vẫn chủ yếu theo phương thức truyền thống. Thứ hai, nhu cầu thị trường ngày càng khắt khe về truy xuất nguồn gốc, an toàn thực phẩm, phát triển bền vững. Bên cạnh đó là lợi thế về tài nguyên bản địa phong phú, các sản phẩm gắn với văn hóa vùng miền.

Ngoài ra, nhu cầu đối với nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp xanh, chế biến sâu, du lịch nông nghiệp – nông thôn đang tăng nhanh. Nếu có sự đồng hành của Nhà nước, doanh nghiệp, các cơ sở đào tạo – nghiên cứu và địa phương, khởi nghiệp trong nông nghiệp cần được nhìn nhận là lĩnh vực giàu tiềm năng đổi mới sáng tạo, chứ không phải là lựa chọn nhiều rủi ro như quan niệm trước đây.

Phóng viên: Trong giai đoạn phát triển mới của đất nước, bà kỳ vọng điều gì sẽ thay đổi mạnh mẽ nhất trong tư duy đào tạo, sử dụng và đãi ngộ nhân lực?

GS, TS Nguyễn Thị Lan: Tôi kỳ vọng sự thay đổi lớn nhất là coi con người và tri thức là trung tâm của phát triển, đầu tư cho nhân lực chính là đầu tư cho tương lai lâu dài của đất nước. Điều đó đòi hỏi đào tạo phải gắn chặt với nhu cầu phát triển quốc gia; sử dụng nhân lực phải đúng người, đúng việc; và chính sách đãi ngộ phải đủ sức thu hút, giữ chân những người làm khoa học, công nghệ và nông nghiệp. Khi nhân lực chất lượng cao thực sự được trân trọng và trao cơ hội cống hiến, đó sẽ là động lực then chốt để hiện thực hóa các mục tiêu mà Đại hội XIV đã đề ra.

Phóng viên: Xin cảm ơn bà!