Phân cấp vệ sinh môi trường: Kỳ vọng xóa những bãi rác "tự phát"

Mất mỹ quan với những bãi rác "tự phát"

Mặc dù thành phố Hà Nội đã có nhiều nỗ lực trong việc thu gom và xử lý chất thải, tuy nhiên thực tế tại nhiều khu vực, rác thải vẫn là nỗi ám ảnh đối với người dân.

Trái với vẻ khang trang phía trên, nhiều không gian dưới gầm cầu tại Thủ đô đang biến thành những “điểm đen” về môi trường, khi rác thải chất đống, gây mất mỹ quan và ô nhiễm.

La liệt các loại rác dưới gầm cầu đường Nguyễn Xiển

Tại các đoạn gầm cầu Vành đai 3, đường Nguyễn Xiển (khu vực giáp ranh giữa phường Khương Đình và Thanh Liệt), khu vực Linh Đàm (phường Hoàng Liệt), một trong những mạch máu giao thông huyết mạch của Thủ đô, lại đang phải gánh chịu tình trạng đổ trộm phế thải tràn lan.

Dưới gầm cầu đoạn qua đường Nguyễn Xiển, chỉ cách biển báo “Cấm đổ rác” vài mét, hàng trăm mét không gian bị biến thành các bãi rác lớn nhỏ với đủ loại phế thải từ gạch vữa, bao bì xi măng đến những đồ dùng cồng kềnh như sofa hỏng, tủ cũ...

Cách vài mét lại xuất hiện một "bãi rác tự phát"

Đủ loại phế thải từ gạch vữa, bao bì xi măng đến những đồ dùng cồng kềnh

Tình trạng tương tự cũng diễn ra tại gầm cầu vượt trên cao qua đường Nguyễn Trãi. Tại hầu hết các trụ cầu đều xuất hiện những đống rác thải bị đổ trộm với đủ các thể loại rác, từ rác sinh hoạt đến rác thải xây dựng, vật liệu hư hỏng… bị vứt bừa bãi.

Tình trạng phát sinh các điểm rác thải tại gầm cầu không chỉ gây mất mỹ quan đô thị mà còn tiềm ẩn nhiều hệ lụy lâu dài đối với môi trường và sức khỏe cộng đồng. Các loại rác hữu cơ phân hủy tạo ra khí độc, mùi hôi khó chịu, làm ô nhiễm khu vực.

Chân mỗi trụ cầu trên đường Nguyễn Trãi lại xuất hiện một đống rác thải

Những trụ cầu biến thành "bãi rác tự phát"

Trong khi đó một đoạn đường Ngọc Hồi, xuất hiện rất nhiều điểm biến thành nơi tập kết xe rác, thùng thu gom của các đơn vị môi trường. Rác thải sinh hoạt tràn ra vỉa hè, lòng đường gây cản trở giao thông và bốc mùi khó chịu. Việc các điểm tập kết "tạm" tồn tại quá lâu, không được thu dọn kịp thời đã biến các tuyến phố thành những nơi để rác thải nhếch nhác.

Các khu vực ngoại thành như Thanh Trì… lại đối mặt với tình trạng đổ trộm rác thải gây mất mỹ quan đô thị. Trên đường gom dân sinh dẫn ra công viên Yên Sở, vài trăm mét rác thải đổ trộm tồn tại lâu nay không có đơn vị nào xử lý “triệt để”.

Theo đánh giá, thực trạng này cho thấy một lỗ hổng lớn trong công tác quản lý trước đây. Cơ chế quản lý tập trung ở cấp quận, huyện (cũ) khiến việc giám sát không thể vươn xa tới từng con ngõ, từng địa bàn cụ thể. Khi có rác tồn đọng, các xã, phường thường có tâm lý "trông chờ" vào quận hoặc đổ lỗi cho đơn vị thu gom.

Ngược lại, các doanh nghiệp môi trường đôi khi làm việc đối phó, thiếu phương tiện chuyên dụng, dẫn đến tình trạng "rác chờ xe". Sự chồng chéo trong giám sát và thiếu một đầu mối chịu trách nhiệm trực tiếp đã khiến những bãi rác tự phát, tình trạng đổ trộm rác thải chưa được xử lý dứt điểm.

Tăng tính chủ động và trách nhiệm cho cơ sở

Nhận diện rõ những bất cập nêu trên, UBND thành phố Hà Nội đã ban hành Quyết định số 69/2025/QĐ-UBND quy định từ ngày 1/12/2025, toàn bộ công tác duy trì vệ sinh môi trường được chuyển giao về cho 126 xã, phường trực tiếp làm chủ đầu tư.

"Bãi rác tự phát" trên đường Ngọc Hồi

Với quy định mới, xã, phường không còn đứng ngoài cuộc hay chỉ đóng vai trò phối hợp. Nay, chính quyền cơ sở trở thành "chủ sở hữu" các gói thầu vệ sinh môi trường trên địa bàn mình quản lý. Họ có quyền từ khâu lựa chọn nhà thầu, giám sát chất lượng, nghiệm thu khối lượng đến thanh toán kinh phí.

Việc phân cấp này dựa trên thực tế, không ai hiểu địa bàn bằng chính quyền cơ sở. Xã, phường nắm rõ từng ngõ ngách, biết rõ điểm nào hay ùn ứ rác, giờ nào người dân thải rác nhiều nhất để điều chỉnh tần suất thu gom linh hoạt.

Tại phường Hoàn Kiếm, sau hơn một tháng tiếp nhận nhiệm vụ, địa phương đã chủ động lắp đặt hệ thống camera giám sát và huy động các tổ tự quản. Kết quả là gần 70 trường hợp vi phạm đổ rác sai quy định đã bị xử phạt với số tiền hơn 200 triệu đồng.

"Đường rác" trên đường gom dân sinh lối ra công viên Yên Sở

Trong khi đó, tại phường Cửa Nam, việc giao quyền trực tiếp đã giúp chính quyền quyết liệt hơn trong việc yêu cầu đơn vị thu gom phải tăng cường xe cuốn ép hiện đại, có nắp đậy kín để không rò rỉ nước rác ra đường phố.

Điểm đáng chú ý nhất trong đợt phân cấp này chính là cơ chế trách nhiệm. Ông Nguyễn Minh Tấn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội khẳng định, xã, phường nào để tồn đọng rác, gây ô nhiễm kéo dài sẽ phải chịu trách nhiệm trực tiếp trước UBND thành phố, không còn cơ chế đẩy trách nhiệm lên quận, huyện như trước.

Bên cạnh đó, việc phân cấp về cơ sở còn tạo điều kiện thuận lợi để huy động các lực lượng tại chỗ như Hội Phụ nữ, Đoàn Thanh niên, Tổ dân phố tham gia giám sát. Khi người dân thấy chính quyền phường mình trực tiếp quản lý, họ có xu hướng phản ánh nhanh hơn và giám sát chặt chẽ hơn. Các mô hình "Con đường hoa", "Ngõ phố tự quản" sẽ được triển khai hiệu quả hơn khi có sự đồng hành sát sao của chính quyền địa phương.

Phân cấp vệ sinh môi trường về xã, phường là bước tiến trong việc xây dựng một chính quyền phục vụ, gần dân và sát việc

Tuy nhiên, việc chuyển giao "chưa từng có tiền lệ" này cũng đặt ra không ít thách thức. Cấp xã, phường sẽ phải đối mặt với áp lực lớn về năng lực quản lý hợp đồng, kỹ thuật nghiệm thu và quy trình đấu thầu phức tạp. Để đảm bảo không bị "đứt gãy" dịch vụ, thành phố đã tạm cấp hơn 211 tỷ đồng cho ngân sách các địa phương trong giai đoạn chuyển tiếp.

Về lâu dài, Hà Nội sẽ áp dụng hệ thống giám sát điện tử, gắn định vị GPS trên các xe thu gom và kết nối dữ liệu trực tiếp về thành phố. Các phản ánh của người dân qua ứng dụng "Hà Nội xanh - sạch" sẽ là kênh thông tin quan trọng để đánh giá mức độ hài lòng và xếp hạng thi đua các phường, xã.

Phân cấp vệ sinh môi trường về xã, phường không chỉ là sự thay đổi về mặt quản lý hành chính, mà là bước tiến trong việc xây dựng một chính quyền phục vụ, gần dân và sát việc. Khi trách nhiệm được định vị rõ ràng, khi mỗi mét đường, mỗi con ngõ đều có "chủ nhân" trực tiếp quản lý và chăm sóc, kỳ vọng về việc xóa sổ các các bãi tự phát sẽ sớm trở thành hiện thực.

Giữ gìn vệ sinh môi trường không phải là việc của riêng ai nhưng khi chính quyền cơ sở đủ mạnh và đủ trách nhiệm để dẫn dắt, cùng với sự đồng lòng của người dân, Hà Nội chắc chắn sẽ giữ vững được vị thế của một Thủ đô xanh, sạch, văn minh - một nơi thực sự đáng sống cho mọi công dân.

Ánh Dương