Phát triển nông thôn cần cách tiếp cận mới

Theo đó, Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Lan, Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam, cho rằng dự thảo lần này được chuẩn bị “rất công phu, bài bản và sát yêu cầu thực tiễn”. Đại biểu Nguyễn Thị Lan nhấn mạnh ba điểm mạnh nổi bật của dự thảo: Định hướng hiện đại hóa nông nghiệp; đặt mục tiêu rõ ràng, có cơ sở; và hướng tới nâng thu nhập người dân lên 2,5-3 lần trong giai đoạn tới. Đây sẽ là nền tảng để chuyển từ “đạt chuẩn” sang “phát triển bền vững, bao trùm, hiện đại”.

Khoa học công nghệ: Động lực để bứt phá giá trị nông sản

Theo Đại biểu Nguyễn Thị Lan, một trong những thiếu hụt lớn nhất hiện nay là nguồn nhân lực nông thôn chưa theo kịp yêu cầu số hóa, tự động hóa và mô hình sản xuất mới. Dự thảo có đề cập đào tạo nghề nhưng “còn chung chung”, chưa đáp ứng yêu cầu thế hệ nông dân mới.

Đại biểu đề nghị bổ sung chương trình đào tạo “nguồn nhân lực nông thôn thế hệ mới”, trang bị kỹ năng số, kỹ năng vận hành thiết bị hiện đại, kỹ năng quản trị kinh doanh nông nghiệp; đồng thời tăng vai trò của các trường đại học, viện nghiên cứu trong chuyển giao công nghệ trực tiếp cho nông dân.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Lan nêu những góp ý nhằm phát triển bền vứng nông nghiệp, nông thôn

Kinh nghiệm từ Lâm Đồng, Đồng Tháp, Sơn La hay từ Hàn Quốc, Nhật Bản, Hà Lan đều cho thấy: Muốn nông nghiệp tăng năng suất, nông thôn phát triển bền vững, phải bắt đầu từ con người.

Đại biểu cho rằng dự thảo vẫn chưa dành tỷ lệ ngân sách hợp lý cho khoa học – công nghệ, chưa có cơ chế đặt hàng nghiên cứu và thiếu giải pháp thu hút doanh nghiệp công nghệ tham gia sâu vào chuỗi giá trị nông nghiệp.

Bà đề xuất thành lập Quỹ Đổi mới sáng tạo nông thôn, triển khai đặt hàng nghiên cứu theo nhu cầu địa phương; ưu tiên phát triển giống, công nghệ sinh học, chuyển đổi số, IoT, AI trong nông nghiệp; đồng thời tăng liên kết giữa viện – trường – doanh nghiệp – địa phương.

Thực tiễn tại Israel, Hà Lan hay tại các địa phương như Lâm Đồng, An Giang cho thấy: Vượt qua giới hạn tài nguyên, nâng chất lượng nông sản và tăng sức cạnh tranh đều phải dựa vào khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Thích ứng khí hậu và kinh tế môi trường: khoảng trống cần lấp đầy

Một hạn chế khác được Đại biểu Nguyễn Thị Lan chỉ ra là dự thảo “chưa có bộ chỉ số sức khỏe đất, nước”, chưa nêu rõ cơ chế phát triển nông nghiệp carbon thấp hay giải pháp khí hậu theo từng vùng sinh thái.

Trong bối cảnh 40–50% đất nông nghiệp đã suy thoái, nguồn nước nhiều nơi đang cạn kiệt, thời tiết cực đoan gia tăng, việc đánh giá sức khỏe tài nguyên đất và nước là yêu cầu cấp thiết để bảo đảm sinh kế bền vững.

Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam cho rằng, đánh giá sức khỏe tài nguyên đất và nước là yêu cầu cấp thiết để bảo đảm sinh kế bền vững

Từ đó, Đại biểu Nguyễn Thị Lan đề nghị bổ sung: Bộ chỉ số đánh giá đất, nước cho xã nông thôn mới; Định hướng phát triển nông nghiệp tái sinh, nông nghiệp carbon thấp; Giải pháp khí hậu theo vùng và tiêu chí kinh tế môi trường và tuần hoàn chất thải.

Những tiêu chí này, theo bà, không chỉ phục vụ mục tiêu phát triển bền vững trong nước mà còn giúp nông sản Việt Nam đáp ứng tiêu chuẩn của EU, Mỹ, tránh rủi ro khi xuất khẩu.

Một nội dung quan trọng được Đại biểu Lan nhấn mạnh là cơ chế giám sát và đánh giá của chương trình vẫn còn nặng về “đạt chuẩn”, thiếu thước đo thực chất về thu nhập, chất lượng sống, sinh kế hay môi trường...

Theo bà, minh bạch và giám sát chặt chẽ là “chìa khóa để chương trình chạy đúng, nhanh và hiệu quả”, như kinh nghiệm của Quảng Ninh, Bình Dương hay bài học các nước Hàn Quốc, Trung Quốc đã chứng minh.

Đình Trung