Sử dụng chế phẩm sinh học để xử lý chất thải hữu cơ nhằm hạn chế khí mê-tan

Tìm hướng đi mới trong quản lý chất thải nông nghiệp

Việc ứng dụng chế phẩm sinh học trong xử lý chất thải hữu cơ đang được xem là một trong những giải pháp hiệu quả, bền vững nhất giúp giảm phát thải khí mê-tan, đồng thời tái tạo tài nguyên cho nông nghiệp.

Tại nhiều địa phương, mô hình ủ phân hữu cơ bằng chế phẩm vi sinh đã chứng minh hiệu quả rõ rệt. Để xử lý khối lượng rơm rạ sau thu hoạch tại Hưng Yên, một phần rơm rạ sau thu hoạch, người dân xử lý bằng cách đốt, một phần để lại ngoài ruộng, phần còn lại nông dân vứt bỏ ngoài mương máng gây ô nhiễm môi trường gây ách tắc dòng chảy.

Đốt rơm rạ sau thu hoạch gây ô nhiễm môi trường

Khi đốt rơm rạ các chất hữu cơ trong rơm rạ sẽ biến thành chất vô cơ dễ bị rửa trôi nên chỉ cung cấp được một lượng dinh dưỡng rất nhỏ cho đồng ruộng. Tuy nhiên việc đốt rơm rạ còn tiêu diệt các loại côn trùng có ích làm mất cân bằng sinh thái, ô nhiễm môi trường.

Để nâng cao vai trò của các cấp hội trong công tác bảo vệ môi trường nông thôn, tạo thói quen cho người dân không đốt rơm rạ sau thu hoạch, bảo vệ môi trường tăng năng suất cây trồng đem lại hiệu quả kinh tế cao, phát triển bền vững, Hội Nông dân tỉnh Hưng Yên đã chủ động khảo sát, đánh giá thực trạng canh tác lúa và xử lý rơm rạ sau thu hoạch của nông dân, đưa sản phẩm vi sinh vào xử lý rơm rạ sau thu hoạch cho hội viên nông dân.

Những năm gần đây, xã Hưng Phú (Hưng Yên) đã khuyến khích bà con sử dụng máy cuốn rơm. Rơm được cuộn gọn gàng, sạch đồng nhanh, vừa giữ gìn cảnh quan đồng ruộng, vừa giúp nông dân đỡ vất vả.

Máy thu gom rơm tại cánh đồng Hưng Phú

Rơm cuộn có thể dùng làm thức ăn cho trâu bò, làm chất đốt, trồng nấm, ủ phân hữu cơ hoặc bán cho các cơ sở thu mua để tăng thêm thu nhập. Hiện nay, nhiều hộ dân trong xã đã thay đổi nhận thức, không còn đốt rơm như trước, mà tích cực thu gom, cuốn rơm để vừa bảo vệ môi trường, vừa mang lại lợi ích kinh tế.

Xử lý chất thải trong chăn nuôi

Tại các vùng chăn nuôi, chế phẩm sinh học EM (Effective Microorganisms) được dùng để xử lý chất thải chuồng trại và nước thải chăn nuôi.

Việc bổ sung vi sinh vật có lợi như Bacillus, Lactobacillus và Saccharomyces giúp thúc đẩy quá trình phân giải hiếu khí, ức chế hoạt động của vi sinh vật yếm khí sinh mê-tan.

Bên cạnh đó, nhiều trang trại đã tận dụng hầm biogas cải tiến có kết hợp chế phẩm sinh học để xử lý chất thải. Hệ thống này không chỉ thu hồi khí mê-tan làm chất đốt mà còn giảm đáng kể lượng khí rò rỉ ra môi trường.

Tại Sơn La, Dự án "Giảm nhẹ và thích ứng với biến đổi khí hậu trong lĩnh vực nông lâm nghiệp vùng núi Tây Bắc – giai đoạn 2" đã và đang triển khai từ tháng 8/2024 đến tháng 12/2026 tại nhiều xã như Muổi Nọi, Bon Phặng, Nậm Lầu, Chiềng Pha, Phổng Lập...

Trong lĩnh vực chăn nuôi, 180 hộ dân tại 5 xã: Muổi Nọi, Bon Phặng, Nậm Lầu, Chiềng Pha, Phổng Lập đã được cấp men vi sinh để xử lý chất thải trong các bể ủ hai ngăn. Người dân còn được hướng dẫn cách tự chế men vi sinh gốc phục vụ cho việc vệ sinh chuồng trại nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường và tận dụng nguồn phụ phẩm nông nghiệp như phân thải, rơm rạ.

Một trong những hoạt động nổi bật trong hành trình là việc hỗ trợ lắp đặt và vận hành hệ thống Biogas tại 29 hộ dân ở 4 xã: Muổi Nọi, Bon Phặng, Phổng Lập và Chiềng Pha. Từ tháng 1/2025 đến ngày 10/6/2025, dự án đã lắp đặt được hệ thống biogas cho 23 hộ gia đình. Đến nay đã có 28 hộ hoàn thiện việc xây dựng và sử dụng hầm biogas ngay tại nhà.

Sau quá trình áp dụng và sử dụng hầm biogas, các gia đình đều chia sẻ rằng chi phí cho chất đốt truyền thống mà gia đình đã sử dụng trước đây giảm đáng kể, môi trường sống sạch hơn, ruộng vườn tươi tốt hơn.

Gia đình anh Lường Văn Công sử dụng khí gas đun nấu nhờ hầm biogas

“Trước kia đun bếp củi khói mù mịt, lại tốn thời gian, giờ thì chỉ cần bật van là có khí đun nấu. Nhà cửa sạch hơn, không còn mùi phân thải quanh chuồng trại. Lợi cả đôi đường!”, anh Lường Văn Công, một hộ dân tại xã Muổi Nọi chia sẻ.

Đây là một bước tiến nhỏ nhưng mang ý nghĩa vô cùng lớn, góp phần trực tiếp vào việc ứng phó với biến đổi khí hậu đồng thời là nền tảng vững chắc để xây dựng Nông thôn mới kiểu mẫu.

Không chỉ dừng ở xử lý chất thải, công nghệ sinh học còn mở ra hướng chuyển hóa phụ phẩm thành năng lượng và vật liệu sinh học. Nhiều doanh nghiệp đã đầu tư dây chuyền sản xuất phân bón hữu cơ vi sinh, than sinh học (biochar) và chế phẩm enzyme phân giải.

Tuy nhiên, để công nghệ sinh học phát huy hiệu quả toàn diện, cần chính sách hỗ trợ đồng bộ. Nhiều hợp tác xã và hộ nông dân nhỏ vẫn e ngại chi phí đầu tư ban đầu hoặc thiếu kiến thức kỹ thuật trong việc ủ và sử dụng chế phẩm.

Do đó, các chuyên gia đề xuất tăng cường tập huấn, chuyển giao công nghệ đến tận cơ sở, đồng thời ban hành chính sách tín dụng xanh giúp người dân dễ dàng tiếp cận vốn. Nhà nước cũng nên có tiêu chuẩn chất lượng thống nhất cho chế phẩm sinh học để tránh tình trạng hàng trôi nổi kém hiệu quả.

Ngoài ra, việc kết nối doanh nghiệp sản xuất chế phẩm với nông dân thông qua mô hình liên kết chuỗi sẽ giúp đảm bảo đầu ra bền vững cho sản phẩm tái chế như phân bón hữu cơ, chất cải tạo đất hoặc nguyên liệu sinh học.

Phương Thu