Từng bước tháo gỡ "điểm nghẽn" trong quá trình chuyển đổi xanh

Thách thức từ chính sách: Khung pháp lý chưa hoàn thiện

Một trong những rào cản lớn nhất đối với việc phát triển khu công nghiệp sinh thái là sự thiếu vắng một khung pháp lý rõ ràng và đồng bộ. Các tiêu chí về Khu công nghiệp sinh thái hiện vẫn chưa có sự phân biệt cụ thể giữa một KCN mới được quy hoạch từ đầu và một KCN truyền thống đang trong quá trình chuyển đổi. Điều này gây khó khăn trong việc xây dựng lộ trình và đánh giá hiệu quả cho các dự án chuyển đổi.

Tàu vận tải Container cập cảng bốc xếp hàng hoá trong KCN Deep C, thuộc Khu kinh tế Đình Vũ – Cát Hải, Hải Phòng

Hơn nữa, việc thiếu các hướng dẫn cụ thể về chứng nhận khu công nghiệp sinh thái và các quy định mâu thuẫn giữa các văn bản pháp luật cũng tạo ra rào cản lớn. Một số quy định khuyến khích mô hình kinh tế tuần hoàn nhưng đồng thời lại có những quy định khác gây cản trở, dẫn đến cách hiểu bó hẹp và áp dụng cứng nhắc từ các cấp thẩm quyền khác nhau.

Sự thiếu đồng bộ của pháp luật cũng thể hiện qua việc các quy định chưa theo kịp tốc độ phát triển của công nghệ và sáng tạo. Các doanh nghiệp muốn áp dụng những thực hành bền vững mới nhất thường gặp khó khăn trong việc xin cấp giấy phép xây dựng hoặc giấy phép môi trường do thiếu văn bản pháp luật hướng dẫn. Sự mơ hồ về pháp lý này không chỉ kìm hãm các dự án đổi mới mà còn làm giảm tính hấp dẫn của việc đầu tư vào các sáng kiến xanh, vốn là nền tảng để tạo ra tín chỉ carbon.

Khu Tổ hợp Nhà máy ô tô Vinfats Hải Phòng, năm trong Khu kinh tế Đình Vũ – Cát Hải

Áp lực tài chính và công nghệ: Bài toán khó cho doanh nghiệp

Theo ông Phạm Hồng Điệp, Chủ tịch HĐQT, Công ty Cổ phần Shinec, cho biết: “Thách thức về tài chính là một trong những rào cản thực tế nhất mà các doanh nghiệp phải đối mặt. Chi phí đầu tư ban đầu cho việc xây dựng một KCN sinh thái cao hơn khoảng 30% so với KCN truyền thống.

Đối với các doanh nghiệp thứ cấp, việc cải tạo, nâng cấp hoặc thay thế dây chuyền công nghệ cũ để đáp ứng các tiêu chuẩn xanh cũng đòi hỏi một khoản đầu tư lớn. Trong khi đó, các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, thường có nguồn lực tài chính hạn chế.

Đoàn Giám sát của Quốc hội về công tác bảo vệ môi trường đã có buổi khảo sát và làm việc thực địa tại KCN Nam Cầu Kiền

Hành lang pháp lý về các cơ chế tài chính hỗ trợ như tín dụng xanh, bảo hiểm xanh, hay các chính sách ưu đãi về thuế vẫn chưa đầy đủ và đồng bộ, khiến các doanh nghiệp gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn ưu đãi.

Điều này làm cho việc đầu tư vào các công nghệ sạch trở nên rủi ro và kém hấp dẫn hơn so với việc tiếp tục sử dụng công nghệ truyền thống. Bên cạnh đó, việc thiếu hụt nguồn nhân lực có trình độ chuyên môn cao, am hiểu về công nghệ xanh, quản lý môi trường và kinh tế tuần hoàn cũng là một trở ngại lớn…”

Mặc dù các cơ quan quản lý và các nhà phát triển hạ tầng tiên phong có tầm nhìn dài hạn về chuyển đổi xanh, sự tham gia của các doanh nghiệp thứ cấp, những đơn vị trực tiếp sản xuất và phát thải, lại chưa đồng đều và thiếu động lực.

Nhiều doanh nghiệp vẫn coi việc bảo vệ môi trường chỉ là một khoản chi phí phát sinh, không phải là một cơ hội kinh doanh. Họ thường chỉ thực hiện các yêu cầu mang tính đối phó theo quy định của các cơ quan chức năng, như báo cáo môi trường và nộp hồ sơ theo yêu cầu.

Ông Phạm Hồng Điệp - Chủ tịch HĐQT, Công ty CP Shinec giới thiệu về hệ thống quản lý KCN thông minh, việc số hóa các công tác quản lý môi trường, quản lý phát thải và an ninh tại buổi hội thảo về Thị trường tín chỉ Carbon tại các KCN.

Việc thuyết phục các nhà đầu tư thứ cấp về những lợi ích lâu dài của việc đầu tư ban đầu vào các sáng kiến xanh là một nhiệm vụ đặc biệt khó khăn, nhất là khi không có các chính sách ưu đãi rõ ràng để bù đắp chi phí. Sự mất cân bằng giữa tầm nhìn vĩ mô của chính quyền và các nhà phát triển KCN với động lực vi mô ngắn hạn của các doanh nghiệp thứ cấp đang tạo ra một "điểm nghẽn" trong quá trình chuyển đổi. Đây là một vấn đề nghiêm trọng, bởi nếu không giải quyết được động lực từ cấp độ doanh nghiệp, quá trình chuyển đổi xanh sẽ chỉ dừng lại ở các dự án mang tính biểu tượng mà không thể tạo ra tác động lan tỏa trên diện rộng.

Quang Chiến