Xây dựng văn hóa giao thông: Đừng để bài học đến từ nỗi đau

Những nỗ lực chưa triệt để

Bước vào năm học 2025 - 2026, câu chuyện an toàn giao thông (ATGT) học đường lại nóng hơn bao giờ hết. Theo thống kê của lực lượng Cảnh sát giao thông (CSGT) Hà Nội, từ ngày 1/3 đến 20/9/2025, toàn thành phố đã xử lý 26.529 trường hợp vi phạm liên quan đến việc đội mũ bảo hiểm khi tham gia giao thông.

Đáng chú ý, trong đó có 4.693 trường hợp học sinh (chiếm 17,6%) và 729 trường hợp phụ huynh học sinh (2,7%) vi phạm. So với cùng kỳ năm 2024, số vi phạm đã giảm gần 39% nhưng những vụ tai nạn giao thông nghiêm trọng vẫn xảy ra, cướp đi sinh mạng và tương lai của các em học sinh.

Nguyên nhân cốt lõi vẫn nằm ở ý thức tham gia giao thông của một bộ phận không nhỏ học sinh, sinh viên còn hạn chế, kết hợp với những rủi ro từ hạ tầng và sự chủ quan của người lớn.

Học sinh Trường PTTH Phan Đình Phùng hào hứng khi được phát tờ rơi an toàn giao thông

Trước thực trạng này, ngành Giáo dục Thủ đô đã không ngừng nỗ lực. Ngay từ đầu năm học 2025 - 2026, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Nội Trần Thế Cương đã chỉ đạo quyết liệt việc tăng cường đảm bảo an ninh, an toàn trường học.

Hàng loạt biện pháp được triển khai đồng bộ, từ tuần lễ cao điểm tuyên truyền đầu năm học, tổ chức cho học sinh ký cam kết, đến việc phối hợp với phụ huynh yêu cầu cam kết không giao xe máy cho con khi chưa đủ tuổi và bắt buộc 100% đội mũ bảo hiểm.

Tại các trường như trường THPT Việt Đức, việc phối hợp với CSGT tuyên truyền, nhắc nhở được thực hiện thường xuyên. Tuy nhiên, đại diện nhà trường cũng thừa nhận một thực tế đáng trăn trở, việc duy trì thói quen phụ thuộc rất nhiều vào sự nghiêm túc của phụ huynh. Chỉ cần cha mẹ nể nang, bỏ qua một lần, học sinh sẽ coi đó là việc bình thường.

Rõ ràng, những nỗ lực đang có là tích cực nhưng chưa đủ sức nặng để tạo ra chuyển biến triệt để.

Nhìn ra thế giới, kinh nghiệm từ Nhật Bản hay Singapore cho thấy văn hóa giao thông được xây dựng trên hai trụ cột vững chắc: Chế tài nghiêm khắc và giáo dục sâu sắc. Chân lý “muốn tròn phải có khuôn, muốn vuông phải có thước” luôn đúng.

Tại Việt Nam, Nghị định 168/NQ-CP ra đời với những chế tài mạnh mẽ hơn chính là bước đi cần thiết để siết chặt kỷ luật giao thông. Dù ban đầu còn có ý kiến trái chiều nhưng hiệu quả tích cực sau thời gian ngắn thực hiện đã cho thấy đây là hướng đi đúng đắn, giống như việc cấm đốt pháo hay bắt buộc đội mũ bảo hiểm trước đây.

Đội CSGT số 1 tuyên truyền về TTATGT cho thầy trò trường PTTH Trần Phú

Tuy nhiên, chế tài chỉ là điều kiện cần. Điều kiện đủ phải đến từ sự thay đổi trong giáo dục. Trong buổi tọa đàm “Sinh viên Thủ đô với trách nhiệm xây dựng văn hóa giao thông văn minh, an toàn” mới đây, TS Nguyễn Thu Nga, Bí thư Đoàn trường Đại học Thủy lợi đề xuất một phương pháp kết hợp giữa cảm xúc và trải nghiệm.

TS Nga chia sẻ kinh nghiệm từ Nhật Bản, nơi người học lái xe phải xem những thước phim tái hiện hậu quả thảm khốc của tai nạn giao thông trước khi nhận bằng.

Theo TS Nguyễn Thu Nga, chính sự tác động mạnh về cảm xúc khiến họ ý thức sâu sắc hơn về trách nhiệm khi cầm lái. Đây là gợi ý quý báu để các nhà trường nghiên cứu, đưa yếu tố thực tế vào bài giảng, để học sinh không chỉ “biết luật” mà còn “thấm luật”, để các em hiểu rằng một giây chủ quan có thể trả giá bằng cả cuộc đời.

Nhân rộng những mô hình bảo đảm an toàn giao thông

Bên cạnh việc đổi mới tư duy, những hành động thực tiễn đang thắp lên niềm hy vọng về một môi trường giao thông an toàn hơn cho học sinh. Mô hình “Cổng trường an toàn” đang là một điểm sáng nổi bật tại Hà Nội.

Ngày khai giảng năm học 2025 - 2026, cổng trường Tiểu học Vạn Phúc (Hà Đông) đã khoác lên mình một diện mạo hoàn toàn mới. Những thảm xanh tạo thành hành lang đi bộ an toàn, vạch kẻ đỏ giúp học sinh sang đường tự tin, khu vực đỗ xe cho phụ huynh được quy hoạch hợp lý. Một học sinh vui vẻ chia sẻ: "Con cảm thấy an toàn và tiện lợi, có thể tự đi từ ngoài cổng vào mà không cần mẹ dắt".

Đa số học sinh đã tuân thủ các quy định về an toàn giao thông khi đến trường

Sự thành công của mô hình này không phải ngẫu nhiên. Đó là kết quả của sự chung tay giữa Sở Xây dựng Hà Nội, các tổ chức quốc tế như HealthBridge Canada, chính quyền địa phương, nhà trường và đặc biệt là sự tham gia của chính cộng đồng. Được biết, dự án được triển khai sau nhiều vòng tham vấn, lắng nghe ý kiến từ phụ huynh và cả những ý tưởng, ước mơ của học sinh.

Mô hình tại Trường Tiểu học Vạn Phúc kế thừa thành công từ các dự án thí điểm trước đó tại cụm trường Sài Sơn (Quốc Oai), trường Tiểu học Nguyễn Du (Hà Đông) và cụm trường Xuân Đỉnh (Bắc Từ Liêm).

Mỗi nơi có một giải pháp đặc thù, nơi làm đảo giao thông, nơi mở “vịnh” đỗ xe, nơi thì thử nghiệm làn đường ưu tiên cho xe đạp và hạn chế tốc độ dưới 30km/h. Điểm chung của các dự án này là ưu tiên sự an toàn của con người, đặc biệt là trẻ em, hơn tốc độ của phương tiện cơ giới.

Trước những kết quả khả quan, Sở Xây dựng Hà Nội đang lên kế hoạch tổ chức lại giao thông tại 150 cổng trường thường xuyên ùn tắc khác trên toàn thành phố, hứa hẹn sẽ nhân rộng những không gian an toàn này.

Giáo viên Trường Tiểu học Trần Quốc Toản (phường Hoàn Kiếm) dẫn các học sinh sang điểm đón trả sau giờ tan học

Những vụ tai nạn gây tử vong cho học sinh là nỗi đau không thể bù đắp, là lời cảnh tỉnh day dứt cho toàn xã hội. Để không còn những giọt nước mắt muộn màng, việc xây dựng văn hóa giao thông học đường cần một cuộc cách mạng toàn diện.

Đó là sự kết hợp hài hòa giữa "cái khuôn" của pháp luật nghiêm minh, sự sáng tạo trong giáo dục để mỗi bài học chạm đến trái tim và những hành động cụ thể, thiết thực như mô hình "Cổng trường an toàn". Đây là trách nhiệm chung của toàn xã hội, nhà trường, của mỗi gia đình và chính các em học sinh. Cùng hành động ngay hôm nay để con đường đến trường của mọi trẻ em đều là con đường an toàn và hạnh phúc.

Ánh Dương