AI không phải chủ thể quyền sở hữu trí tuệ

Xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ đang rất phổ biến

Tham gia thảo luận, đại biểu Quốc hội Nguyễn Anh Trí (Đoàn ĐBQH TP Hà Nội) đồng tình với sự cần thiết sửa đổi Luật Sở hữu trí tuệ (SHTT).

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng phát biểu và giải trình một số vấn đề đại biểu quan tâm

Theo đại biểu này, vấn đề SHTT, xâm phạm bản quyền, đang xảy ra rất phổ biến và nghiêm trọng, đặc biệt trong lĩnh vực âm nhạc, đồng thời góp ý về mục số 16 của hồ sơ số 7, bổ sung khoản 3 vào sau khoản 2 Điều 57.

Cụ thể, trong dự thảo viết: “Chính phủ quy định chi tiết về loại hình và điều kiện hoạt động của tổ chức dịch vụ đại diện quyền tác giả, quyền liên quan”. Đại biểu cho rằng chữ “đại diện” không phù hợp. Bởi lẽ, theo GS Nguyễn Anh Trí, trên thực tế hiện nay có hai nhóm tổ chức liên quan đến quyền tác giả và quyền liên quan. Thứ nhất là tổ chức được Nhà nước công nhận, ví dụ trong âm nhạc trước đây là Hội Nhạc sĩ Việt Nam (hiện là Bộ Nội vụ); thứ hai là các tổ chức dịch vụ mang tính tự phát, chưa được công nhận chính thức.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Anh Trí (Đoàn ĐBQH TP Hà Nội) nêu ý kiến

“Tôi không phản đối sự tồn tại của nhóm này, nhưng nếu đưa chữ “đại diện” vào quy định thì là không đúng. Vì vậy, tôi đề nghị sửa thành: “Chính phủ quy định chi tiết về loại hình và điều kiện hoạt động của tổ chức dịch vụ quyền tác giả, quyền liên quan”.

Góp ý tiếp theo của đại biểu này về sự cần thiết phải sửa đổi Điểm c Khoản 3 Điều 56 Luật Sở hữu trí tuệ. Theo ông, quy định hiện hành làm phát sinh tính hành chính hóa đối với quan hệ dân sự vốn dựa trên thỏa thuận giữa chủ thể quyền và tổ chức quản lý tập thể.

Để đảm bảo quyền định đoạt tài sản theo Bộ luật Dân sự và phù hợp với Công ước Berne mà Việt Nam là thành viên, đại biểu Nguyễn Anh Trí đề nghị sửa theo hướng giao cho tổ chức quản lý tập thể quyền tự xây dựng và công bố biểu mức, cụ thể như sau: “Tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả, quyền liên quan xây dựng, ban hành và công bố công khai biểu mức và phương thức thanh toán tiền bản quyền căn cứ theo các nguyên tắc quy định tại Khoản 3 Điều 44a của luật này, đồng thời báo cáo cơ quan quản lý nhà nước về quyền tác giả, quyền liên quan thuộc Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch”.

“Để dễ hình dung, việc này tương tự như hoạt động của các đơn vị y tế tư nhân: Họ có quyền đưa ra bảng giá dịch vụ, nhưng phải báo cáo cơ quan quản lý. Viết như vậy sẽ phù hợp hơn với bản chất quan hệ dân sự”, đại biểu Nguyễn Anh Trí giải thích.

Toàn cảnh phiên họp

Cần hành lang pháp lý chặt chẽ để bảo đảm an toàn hệ thống tài chính

Đại biểu Nguyễn Tâm Hùng (Đoàn TP Hồ Chí Minh) đánh giá cao việc bổ sung Khoản 5 Điều 7 cho phép tổ chức, cá nhân “sử dụng văn bản và dữ liệu đã được công bố hợp pháp và công chúng được phép tiếp cận nhằm mục đích nghiên cứu, huấn luyện và phát triển hệ thống trí tuệ nhân tạo”.

"Tuy nhiên, để tránh tranh chấp về phạm vi sử dụng, tôi đề nghị Ban soạn thảo cân nhắc làm rõ tiêu chí “không gây thiệt hại đến lợi ích hợp pháp của tác giả, chủ sở hữu” và bổ sung tiêu chí đánh giá tác động trong trường hợp sử dụng dữ liệu ở quy mô lớn. Quy định rõ ràng sẽ bảo đảm cân bằng giữa thúc đẩy đổi mới sáng tạo và bảo vệ quyền tác giả trong môi trường số”, đại biểu nói.

ĐBQH Nguyễn Tâm Hùng cũng tán thành với việc bổ sung Khoản 3a Điều 8 cho phép Nhà nước “tiên phong đặt hàng, mua sắm, sử dụng sản phẩm, dịch vụ ứng dụng chương trình máy tính, sáng chế, thiết kế bố trí, giống cây trồng được tạo ra tại Việt Nam”.

Đại biểu Nguyễn Tâm Hùng (Đoàn TP Hồ Chí Minh)

“Để tránh tình trạng ưu tiên hình thức, tôi đề nghị cân nhắc bổ sung tiêu chí bắt buộc về thẩm định công nghệ, đánh giá hiệu quả kinh tế - kỹ thuật và khả năng thương mại hóa. Việc quy định rõ các tiêu chí lựa chọn sẽ thúc đẩy thị trường công nghệ nội địa phát triển thực chất, tránh rủi ro lãng phí ngân sách”, đại biểu Nguyễn Tâm Hùng nêu ý kiến.

Ngoài ra, đại biểu này cũng đề nghị cân nhắc bổ sung quy định về chuẩn mực định giá bắt buộc và cơ chế kiểm soát rủi ro đối với việc thế chấp quyền sở hữu trí tuệ tại các tổ chức tín dụng.

Bởi thực tiễn hiện nay cho thấy sự chênh lệch lớn trong phương pháp định giá, có thể gây rủi ro cho cả ngân hàng và doanh nghiệp. Do đó cần hành lang pháp lý chặt chẽ để bảo đảm an toàn hệ thống tài chính.

Quy định tác phẩm, sản phẩm do AI tạo ra chỉ được bảo hộ quyền SHTT khi có sự tham gia của con người

Theo đại biểu Phạm Trọng Nghĩa (Đoàn ĐBQH tỉnh Lạng Sơn), Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị yêu cầu đưa thể chế thành một lợi thế cạnh tranh trong phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số

Đối với các tác phẩm do AI tạo ra, ông cho rằng cần nhấn mạnh nguyên tắc sáng tạo của con người là yếu tố cốt lõi; Xác định rõ AI không phải là chủ thể quyền mà chủ thể quyền là con người, là người cuối cùng sử dụng, vận hành AI, trừ trường hợp có thỏa thuận là người khác.

Đại biểu Phạm Trọng Nghĩa (Đoàn ĐBQH tỉnh Lạng Sơn)

“Cách tiếp cận này không phủ nhận vai trò của AI nhưng vẫn giữ vững yêu cầu về tính nguyên gốc của sản phẩm và sự sáng tạo của con người”, đại biểu Phạm Trọng Nghĩa nói.

Đại biểu này Phạm Trọng Nghĩa cũng đề nghị xem xét bổ sung vào Điều 7 Luật hiện hành và các điều liên quan các nội dung như: Quy định, tác phẩm, sản phẩm do hệ thống trí tuệ nhân tạo tạo ra chỉ được bảo hộ quyền SHTT khi có sự tham gia sáng tạo đáng kể của con người trong quá trình hình thành, chỉnh sửa hoặc định hướng nội dung; quy định quyền sở hữu, khai thác và trách nhiệm pháp lý đối với sản phẩm do trí tuệ nhân tạo tạo ra thuộc về tổ chức, cá nhân trực tiếp huấn luyện, vận hành tạo ra. Ông cũng đề nghị là giao Chính phủ quy định chi tiết các nội dung nêu trên.

“Trên cơ sở đó, sẽ tiến hành đánh giá, tổng kết để có quy định một mục hoặc một chương riêng liên quan đến AI khi sửa đổi toàn diện Luật SHTT, đáp ứng yêu cầu phát triển của KHCN. Trường hợp cần thiết, bổ sung quy định tương ứng vào Dự thảo Luật Trí tuệ nhân tạo cũng được trình Quốc hội tại Kỳ họp này”, đại biểu Phạm Trọng Nghĩa nhấn mạnh.

Giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng cho biết, tư tưởng chính về sửa đổi luật lần này là: Sở hữu trí tuệ phải biến kết quả nghiên cứu, thành tài sản để có thể giao dịch, khi đó mới có thị trường và công nghệ.

Đối với nội dung được nhiều đại biểu quan tâm nhất là sản phẩm do AI tạo ra, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng cho biết, AI không phải chủ thể quyền sở hữu trí tuệ. Sản phẩm do AI tự động tạo ra, không có sự tham gia của con người thì không được bảo hộ bản quyền, sáng chế như tác phẩm của con người.

Sản phẩm do con người sử dụng AI như một công cụ để tạo ra, giống như bút vẽ, máy ảnh. Nếu con người có đóng góp sáng tạo đáng kể (như ý tưởng, chỉ đạo, lựa chọn, chỉnh sửa kết quả AI) thì có thể công nhận là tác giả, nhà sáng chế.

Còn nếu con người đóng góp ít, dùng AI như một đồng nghiệp (ví dụ chỉ đưa ra yêu cầu ngữ cảnh) thì không phải tác giả, nhưng có quyền sử dụng và thương mại. Cơ bản các nước đang tiếp cận theo hướng này.

“Ban soạn thảo sẽ tiếp tục nghiên cứu kỹ ý kiến về việc sử dụng thông tin đã được công bố hợp pháp, công khai và công chúng được phép tiếp cận nhằm mục đích huấn luyện AI, với điều kiện là kết quả đầu ra của AI không xâm phạm quyền tác giả", Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh.

Thái Sơn