Bài 3: Chàng trai dân tộc Dao nâng tầm giá trị chè Shan tuyết

Khát vọng làm giàu từ bản làng

Tốt nghiệp Trường Đại học Nông lâm Thái Nguyên, Minh đứng trước nhiều lựa chọn như bao bạn trẻ khác: Ở lại thành phố, tìm việc trong các khu công nghiệp, để có thu nhập ổn định hay trở về quê hương còn nhiều khó khăn. Minh đã chọn con đường khó hơn trở về bản làng.

“Quê hương tôi có rất nhiều cây chè Shan tuyết cổ thụ, nhưng bà con chỉ hái búp tươi bán cho thương lái với giá rất rẻ. Trong khi đó, những cây chè ấy đã gắn bó với bản làng qua bao thế hệ, không chỉ mang giá trị kinh tế mà còn là giá trị văn hóa của đồng bào dân tộc”, Minh chia sẻ.

Sự trăn trở ấy đã thôi thúc chàng trai trẻ dành thời gian tìm tòi, nghiên cứu sâu về cây chè Shan tuyết cổ thụ, loại chè mọc tự nhiên trong rừng, hấp thụ tinh hoa đất trời, làm bạn với mây mù quanh năm. Minh nhận ra rằng, nếu biết cách khai thác, bảo tồn và nâng cao giá trị, chè Shan tuyết hoàn toàn có thể trở thành “chìa khóa” mở cánh cửa thoát nghèo cho quê hương.

Chàng trai người Dao Lý Văn Minh thu hái chè Shan tuyết

Năm 2021, Minh cùng 7 thanh niên địa phương mạnh dạn huy động 700 triệu đồng để thành lập Hợp tác xã Nông nghiệp Tả Củ Tỷ, xây dựng thương hiệu “Trà Shan tuyết cổ thụ Tả Củ Tỷ”. Đây là quyết định táo bạo với một chàng trai mới ngoài 20 tuổi, trong bối cảnh khởi nghiệp ở miền núi còn thiếu thốn đủ bề về vốn, hạ tầng, thị trường và kinh nghiệm.

Tả Củ Tỷ nằm trên dãy Hoàng Liên Sơn, có khoảng 150 – 168 ha chè, trong đó hơn 60 – 70% là chè Shan tuyết cổ thụ có tuổi đời hàng trăm năm. Những cây chè cao từ vài mét đến 5m, tán rộng, thân cây có đường kính lên tới 1,4m, rêu phong phủ kín, hai người ôm mới xuể. Chè mọc tự nhiên trong rừng, bám chặt vào núi đá, sống giữa khí hậu mát lạnh, độ cao khoảng 1.700m so với mực nước biển.

Thế nhưng, trước khi hợp tác xã ra đời, bà con chủ yếu thu hái chè búp tươi bán cho thương lái với giá chỉ từ 13.000 – 15.000 đồng/kg. Giá trị thực sự của chè Shan tuyết cổ thụ gần như bị “đánh rơi”.

Chuẩn hóa từ gốc, nâng giá trị từng búp chè

Để tạo ra sản phẩm chè chất lượng cao, mang hương vị riêng biệt của Tả Củ Tỷ, Minh bắt đầu từ những việc căn bản nhất. Chàng trai trẻ xây dựng quy chuẩn kỹ thuật chuyển giao cho người dân: Từ cách chăm sóc, bảo vệ cây chè cổ thụ, đến quy trình thu hái đúng thời điểm, phân loại búp chè cẩn thận trước khi chế biến.

Chàng trai Lý Văn Minh cùng người dân thu hái chè

Hợp tác xã cũng áp dụng phương thức canh tác hoàn toàn hữu cơ, không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật hay phân bón hóa học. Đặc biệt, chè được sao bằng phương pháp thủ công, giúp giữ trọn hương vị tự nhiên của núi rừng.

Theo Minh, chè Shan tuyết cổ thụ hấp thụ tinh hoa từ đất trời, từ những giọt sương sớm còn đọng trên búp trà mơn mởn. Nước chè có màu xanh sáng dịu, khi uống cảm nhận rõ vị đắng chát nhẹ ban đầu, sau đó là vị ngọt sâu lắng kéo dài. Dù pha đến nước thứ hai, thứ ba, hương vị tự nhiên vẫn vẹn nguyên.

Nhận thấy thị trường ngày càng coi trọng chất lượng và câu chuyện sản phẩm, Minh đầu tư thêm máy móc, thiết kế bao bì, nhãn mác, đồng thời đưa các yếu tố văn hóa dân tộc Dao vào từng sản phẩm chè. Mỗi gói trà không chỉ là nông sản, mà còn là câu chuyện về đất, người, bản làng Tả Củ Tỷ giữa mây ngàn Hoàng Liên.

Đến nay, hợp tác xã đã xây dựng được 7 sản phẩm từ chè Shan tuyết, trong đó có dòng bạch trà hảo hạng với giá bán lên tới cả triệu đồng, các sản phẩm phổ thông có giá khoảng 520.000 đồng/kg. Thương hiệu Trà Shan tuyết cổ thụ Tả Củ Tỷ đã đạt chứng nhận OCOP 3 sao, từng bước khẳng định chỗ đứng trên thị trường.

Sau gần 5 năm phát triển, HTX Nông nghiệp Tả Củ Tỷ đã liên kết với khoảng 400 hộ dân, tạo việc làm ổn định cho 12 thành viên HTX và hơn 30 lao động thời vụ. Nhiều hộ gia đình có thu nhập từ 20 – 30 triệu đồng/năm nhờ chăm sóc và thu hái chè cổ thụ.

Thương hiệu Trà Shan tuyết cổ thụ Tả Củ Tỷ đã đạt chứng nhận OCOP 3 sao

Doanh thu bình quân mỗi năm của HTX đạt hơn 1 – 1,6 tỷ đồng, lợi nhuận sau thuế trên 20%. Thời gian cao điểm, mỗi năm HTX có thể xuất ra thị trường khoảng 60 tấn chè khô, với giá trung bình khoảng 400.000 đồng/kg.

Trang bị kiến thức, kỹ năng

Quan trọng hơn, mô hình sản xuất chè Shan tuyết hữu cơ đã góp phần giữ rừng, bảo vệ cây chè cổ thụ, tạo sinh kế bền vững cho đồng bào dân tộc thiểu số, đúng với định hướng phát triển kinh tế gắn với bảo tồn văn hóa và môi trường.

Dù đạt được những kết quả tích cực, hành trình khởi nghiệp của Lý Văn Minh vẫn đối mặt với không ít khó khăn. Tuyến đường độc đạo vào xã Tả Củ Tỷ xuống cấp nghiêm trọng, gây trở ngại cho việc vận chuyển hàng hóa. Hạ tầng Internet còn hạn chế, nhiều thôn bản chưa có sóng, ảnh hưởng lớn đến hoạt động chuyển đổi số, quảng bá sản phẩm và kết nối thị trường.

Một trong những sản phẩm của HTX Nông nghiệp Tả Củ Tỷ

Từ câu chuyện của chính mình, Minh gửi thông điệp đến các bạn trẻ, đặc biệt là thanh niên dân tộc thiểu số miền núi: “Cơ hội khởi nghiệp, lập nghiệp hiện nay rất rộng mở. Đảng, Nhà nước và cấp ủy, chính quyền địa phương luôn quan tâm, tạo điều kiện cho thanh niên. Quan trọng là chúng ta dám ước mơ, trang bị kiến thức, kỹ năng và lựa chọn con đường phù hợp với tiềm năng của quê hương”.

Giữa bạt ngàn mây trắng Tả Củ Tỷ, những cây chè Shan tuyết cổ thụ vẫn lặng lẽ tỏa hương. Giữa núi rừng ấy, khát vọng của một chàng trai người Dao trẻ tuổi đang ngày ngày lớn lên, bền bỉ như chính những thân chè sừng sững qua bao mùa gió núi, minh chứng sống động cho tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám trở về của thế hệ thanh niên hôm nay.

Nguyễn Dũng