Gọi xuân về trong hương trà sen Tây Hồ

Trà sen - nếp Tết truyền qua nhiều thế hệ

Ở phường Võng Thị, nhà chị Trần Thu Hường bao năm nay vẫn vậy: Tết đến, trong nhà nhất định phải có bông trà sen Hồ Tây. Hương sen thanh nhẹ không chỉ làm ấm câu chuyện đầu năm, mà còn giữ lại một nếp Tràng An truyền qua nhiều thế hệ.

Những ngày đầu năm mới ở Hà Nội thường có cái yên ả riêng - không hẳn vắng, mà dịu. Buổi sáng, ánh nắng mỏng chạm lên cành đào trước hiên, gió lạnh vừa đủ để người ta thấy Tết vẫn còn “ở lại” trong từng ngõ nhỏ. Trong nhà chị Trần Thu Hường ở Võng Thị, mâm bánh mứt đặt gọn, lọ hoa cắm tươi, hương trầm thi thoảng vấn nhẹ. Nhưng thứ khiến gian khách như được “đánh thức” bằng một mùi hương đặc trưng lại là hộp trà sen - mở ra là thơm ngay, thơm kiểu thanh, không ồn, không gắt.

Nhà chị Hường đông đủ nhiều thế hệ. Bà ngồi ghế tựa, chậm rãi nhắc chuyện năm cũ. Chị Hường xoay xở việc chúc Tết họ hàng, bạn bè, lúc nào cũng tay thoăn thoắt nhưng giọng vẫn nhỏ nhẹ. Bọn trẻ con thì ríu rít, áo mới còn thơm, mắt cứ dán vào mứt gừng, mứt sen, kẹo lạc. Ấy vậy mà chỉ cần nghe tiếng ấm nước sôi lăn tăn là chúng lại quay sang, tò mò nhìn bộ ấm chén được đặt ngay ngắn giữa bàn như một “điểm tĩnh” của cả căn nhà.

Chị Hường cười bảo, nhà chị không phải ai cũng uống trà thường xuyên. Có người quen cà phê, có người thích nước ngọt, có người “không biết uống trà”. Nhưng Tết thì khác - những ngày đầu năm, ai cũng nhấp một ngụm. “Không cần uống nhiều. Nhấp thôi cũng được. Đầu năm mà không chạm môi vào chén trà, tự dưng thấy thiếu một nghi thức” - chị nói, tay chỉnh lại khay trà, đặt chén men trắng ngay ngắn theo thói quen của người Hà Nội.

Ngôi nhà của người dân Tây Hồ luôn có những người yêu trà đến để tìm hiểu văn hóa trà (Ảnh TH)

Trong những ngày đầu năm, nhà có khách đến chúc Tết, đôi khi chỉ ghé một lát rồi đi tiếp, nhưng chén trà vẫn luôn được mời trước. Bà ngoại của bọn trẻ nâng bông trà sen lên, khẽ đưa dưới mũi đứa cháu nhỏ. “Con ngửi thử xem. Đây là mùi sen Hồ Tây. Mùi này không nồng, mà thanh - như gió hồ buổi sớm”. Đứa bé tròn mắt hít một hơi thật sâu rồi cười khanh khách, nói thơ ngây: "Thơm như hoa trong công viên".

Bà ngoại lại chậm rãi giải thích cho lũ trẻ theo cách rất đời: “Trà sen là trà ướp hương bằng sen. Người ta phải chọn bông sen đúng mùa, rồi lấy cái phần thơm nhất để ướp với trà. Làm khéo thì hương đi nhẹ mà bền, uống xong thấy miệng mát.” Nói rồi bà nhắc bọn trẻ ngồi yên một chút và nhìn bà tráng ấm bằng nước sôi, chờ hương “mở” ra. Cái cách bà kiên nhẫn kể chuyện khiến bọn trẻ bớt mải mê bánh kẹo, chịu ngồi lại, chờ một điều tưởng như không hấp dẫn - một chén trà.

Đến lúc rót, bà rót rất chậm. Chén trà nhỏ, màu nước xanh vàng nhẹ. Bà đưa chén cho cháu lớn trước: “Con nhấp một ngụm thôi cũng được. Tết là phải có ngụm trà khai xuân, để nhớ nhà mình có nếp”. Đứa trẻ nhấp thử, nhăn mặt vì lạ miệng rồi lại bật cười: “Không đắng lắm”! Bà gật đầu, giọng hiền: “Ừ, trà sen không gắt. Nó thơm, nó hậu. Uống chậm mới thấy”.

Ở góc bàn, chị Hường nhìn bà và con trẻ, tự nhiên thấy Tết có thêm một lớp ý nghĩa - không chỉ là đi chúc Tết, nhận lì xì, mà là lúc nếp nhà được truyền đi bằng những điều rất nhỏ: một cách mời, một cách rót, một câu giải thích giản dị. Có năm con lớn, bận rộn, ít ở nhà, nhưng cứ những ngày đầu năm về đến cửa là hỏi: “Mẹ ơi, có trà sen chưa?” Chị cười: “Có chứ. Nhà mình thiếu gì cũng được, nhưng thiếu trà sen thì không giống Tết”.

Chén trà làm dịu nhịp phố, nối câu chuyện

Những ngày đầu năm, nhà chị Hường thường có bạn bè, người quen ghé chúc Tết. Có người đã ăn Tết Hà Nội lâu năm, coi chuyện mời trà như thói quen. Nhưng cũng có người lần đầu đón Tết ở Hà Nội, còn lạ lẫm với “nghi thức” chén trà trước lời chúc.

Một vị khách trẻ đến chơi, vừa ngồi xuống đã thật thà: “Em không biết uống trà”. Bà ngoại cười hiền, như đã quen nghe câu ấy: “Không sao. Ngày thường uống hay không là sở thích. Nhưng ngày Tết - nhất là mấy ngày đầu năm - nhấp một ngụm trà là một cách chúc nhau bình an”. Bà ngoại tiếp lời: “Trà sen dễ uống. Con cứ nhấp nhỏ thôi, rồi ăn miếng mứt, sẽ thấy ngon”.

Những vị khách nước ngoài yêu trà sen Tây Hồ, giúp quảng bá văn hóa truyền thống của người Việt (Ảnh TH)

Chén trà được đặt vào tay vị khách. Hương sen thoảng lên nhẹ đến mức người không quen trà cũng không thấy “ngợp”. Người bạn nhấp một ngụm, bất ngờ: “Ơ, thơm thật. Kiểu thơm mát”. Mẹ chị Hường khẽ gật đầu: “Đấy, trà sen là thế. Hương đi trước, vị theo sau, cuối cùng là hậu ngọt”. Câu chuyện từ đó mở ra tự nhiên - năm cũ thế nào, năm mới mong điều gì, bố mẹ có khỏe không, công việc ra sao. Chén trà nhỏ mà làm được việc lớn: kéo nhịp trò chuyện chậm lại, để người ta kịp nhìn nhau, cười với nhau, chúc nhau những lời tử tế.

Có lẽ vì thế mà ở Hà Nội, ngay cả người không uống trà cũng vẫn “phải” nhấp một ngụm vào những ngày đầu năm. Không phải vì ép, mà vì thấy mình nên làm vậy - như một phép lịch sự, một sự hòa nhập, một cách đặt lòng mình vào không khí Tết của ngôi nhà đang ngồi.

Những ngày đầu năm mới, Hà Nội có nhiều dấu hiệu để nhận ra mùa xuân vẫn đang đi qua từng mái nhà: cành đào còn tươi, hương trầm còn ấm, tiếng chúc Tết còn rộn mà nhẹ. Trong nếp nhà chị Trần Thu Hường ở Võng Thị, mùa xuân còn được gọi về bằng một cách rất riêng - mở nắp hộp trà sen Hồ Tây, để hương thanh lan ra, rồi rót chén trà khai xuân cho ông bà, cha mẹ, con trẻ, cho cả những vị khách “không biết uống trà” cũng vẫn nhấp một ngụm.

Hoa Thành