Đặt khoa học làm trung tâm trong quản trị nông nghiệp hiện đại

Tiếp cận quản trị nông nghiệp bằng dữ liệu và tri thức

Mở đầu phần phát biểu, GS.TS Nguyễn Thị Lan đánh giá cao cơ quan soạn thảo đã làm việc nghiêm túc, công phu, thể hiện tinh thần trách nhiệm trong việc hoàn thiện hồ sơ Dự án Luật. Việc sửa đổi, bổ sung 15 luật lần này, theo bà, là rất cần thiết để bảo đảm phù hợp với mô hình chính quyền hai cấp, đồng thời đáp ứng yêu cầu tinh gọn bộ máy, tăng cường phân cấp, phân quyền và cụ thể hóa các nghị quyết của Đảng về phát triển khoa học – công nghệ, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi số.

“Dự thảo đã có nhiều ưu điểm nổi bật, nhất là việc hợp nhất đầu mối quản lý giữa nông nghiệp và môi trường, tăng cường liên thông dữ liệu, minh bạch hóa quản lý nhà nước và thúc đẩy ứng dụng khoa học, công nghệ trong giám sát, truy xuất nguồn gốc,” bà Lan nhấn mạnh.

Phiên họp toàn thể lần thứ 14 do Ủy ban Khoa học, công nghệ và môi trường

Theo người đứng đầu Học viện Nông nghiệp Việt Nam, để luật thực sự đi vào cuộc sống, cần mở rộng cách tiếp cận từ quản lý hành chính sang quản trị tri thức, từ giám sát bằng thủ tục sang giám sát bằng dữ liệu và khoa học.

Đề xuất phát huy vai trò của đại học và viện nghiên cứu

Một trong những nội dung đáng chú ý trong phần góp ý của GS.TS Nguyễn Thị Lan là kiến nghị thể chế hóa vai trò của các cơ sở đào tạo và nghiên cứu nông nghiệp trong hệ thống quản lý nhà nước.

Theo bà, các trường đại học và viện nghiên cứu không chỉ đảm nhiệm chức năng đào tạo nguồn nhân lực mà còn có thể trở thành đối tác kỹ thuật trọng yếu trong hoạt động kiểm định giống cây trồng, phân bón, đánh giá chất lượng và tư vấn chính sách.

Ở nhiều quốc gia như Nhật Bản, Hàn Quốc, Hà Lan, các trường đại học nông nghiệp được công nhận là phòng thí nghiệm tham chiếu quốc gia, có quyền kiểm định độc lập, giúp giảm tải cho cơ quan hành chính và nâng cao tính khách quan trong quản lý.

Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam đề nghị bổ sung quy định cụ thể về vai trò của các trường và viện nghiên cứu trong hệ thống quản lý trồng trọt quốc gia. Việc này, theo bà, sẽ tạo hành lang pháp lý để huy động trí tuệ khoa học, góp phần kiểm soát chất lượng đầu vào của ngành trồng trọt một cách hiệu quả và minh bạch hơn.

Bà Nguyễn Thị Lan cũng gợi mở việc xây dựng mạng lưới phòng thí nghiệm liên kết giữa cơ quan quản lý và các trường đại học lớn như: Học viện Nông nghiệp Việt Nam, Đại học Cần Thơ, Đại học Nông Lâm TP Hồ Chí Minh - những đơn vị có năng lực nghiên cứu mạnh và đội ngũ chuyên gia đạt chuẩn quốc tế. Mạng lưới này sẽ là lực lượng nòng cốt trong kiểm định và giám sát chất lượng vật tư nông nghiệp, góp phần hiện đại hóa công tác quản lý ngành.

Từ công nhận giống cây trồng đến mã số vùng trồng – cần minh bạch và chuẩn quốc tế

GS.TS Nguyễn Thị Lan, Giám đốc Học viện Nông nghiệp Việt Nam góp ý tại chương trình

Liên quan đến Điều 15 về sửa đổi Luật Trồng trọt, GS.TS Nguyễn Thị Lan đồng tình với việc nâng thời hạn lưu hành giống cây trồng lên 20–25 năm nhưng cho rằng cần có cơ chế gia hạn minh bạch, dựa trên đánh giá định kỳ về năng suất, tính ổn định di truyền và tác động môi trường.

Bà đề xuất áp dụng mô hình kiểm định DUS – đánh giá tính khác biệt, đồng nhất và ổn định – theo chuẩn OECD, do các tổ chức khoa học độc lập thực hiện. Cách làm này sẽ giúp “ngăn chặn tình trạng giống bị thoái hóa vẫn lưu hành, đồng thời rút ngắn thời gian công nhận giống, tạo thuận lợi cho doanh nghiệp và nông dân”…

Một nội dung được GS.TS Nguyễn Thị Lan đặc biệt nhấn mạnh là bảo vệ và phục hồi tầng đất mặt của đất trồng lúa – lớp đất canh tác quý giá, hình thành qua hàng trăm năm và quyết định năng suất cũng như khả năng phục hồi sinh học của đồng ruộng.

“Bảo vệ tầng đất mặt không chỉ là bảo vệ một lớp đất mỏng, mà là giữ gìn linh hồn của ruộng đồng – nền tảng của an ninh lương thực và phát triển bền vững,” bà chia sẻ.

Từ thực tế nhiều địa phương còn thiếu hướng dẫn kỹ thuật trong bóc, lưu giữ và hoàn thổ đất khi chuyển đổi mục đích sử dụng, bà kiến nghị bổ sung điều khoản riêng về bảo vệ tầng đất mặt vào Luật Đất đai và Luật Trồng trọt (sửa đổi), kèm theo 5 nhóm giải pháp cụ thể: Ban hành Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về tầng đất mặt; Xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia được cập nhật định kỳ 5 năm/lần; Phân định rõ trách nhiệm giữa Sở TN&MT và Sở NN&PTNT trong giám sát; Trích Quỹ bảo vệ và phát triển đất lúa để phục hồi vùng đất bị suy thoái; Khuyến khích các viện, trường tham gia quan trắc độc lập và chuyển giao công nghệ bảo tồn đất.

Đình Trung