Mùa Tết cổ truyền đậm chất người Hà Nội

Không khí chuẩn bị Tết - tinh tế và nền nã

Người Hà Nội xưa vốn nổi tiếng với phong cách sống thanh lịch, vì thế việc chuẩn bị Tết cũng được thực hiện chu đáo, tỉ mỉ. Từ khoảng rằm tháng Chạp, các gia đình đã bắt đầu dọn dẹp, “bao sái” bàn thờ tổ tiên, lau chùi đồ thờ, đánh bóng lư đồng. Mọi việc đều được làm với sự cẩn trọng, thành kính, thể hiện lòng biết ơn với ông bà tổ tiên.

Người dân Hà Nội đi chợ hoa Hàng Lược, là một trong những chợ hoa truyền thống lâu đời của Thủ đô (Ảnh: Tuệ Uyên)

Những khu chợ Tết như chợ hoa truyền thống quanh hồ Hoàn Kiếm, đặc biệt là khu vực gần Hồ Gươm, trở nên nhộn nhịp. Đào Nhật Tân hồng thắm, quất cảnh trĩu quả vàng óng được lựa chọn kỹ càng để mang về chưng trong nhà. Với người Hà Nội, cành đào không chỉ để làm đẹp mà còn tượng trưng cho sự may mắn, sum vầy và khởi đầu mới.

Mâm cỗ Tết - chuẩn mực của sự đủ đầy

Nhắc đến Tết Hà Nội là nhắc đến mâm cỗ truyền thống mang đậm hương vị Bắc Bộ. Mỗi món ăn không chỉ ngon mà còn chứa đựng ý nghĩa riêng. Trên mâm cỗ thường có bánh chưng xanh, giò lụa, giò xào, nem rán, canh măng móng giò, thịt đông, dưa hành. Tất cả được sắp xếp gọn gàng, hài hòa, thể hiện sự chu toàn của gia chủ.

Mâm cúng tất niên điển hình của người Hà Nội (Ảnh: Tuệ Uyên)

Bánh chưng - linh hồn của Tết được gói từ lá dong xanh mướt, vuông vức, tượng trưng cho đất. Dưa hành, củ kiệu muối chua ăn kèm thịt mỡ giúp cân bằng vị giác. Canh măng thơm bùi, thịt đông trong veo như hổ phách - tất cả tạo nên hương vị đặc trưng mà chỉ cần nhắc tới thôi cũng đủ gợi nhớ một cái Tết Hà Nội xưa.

Các em học sinh được trải nghiệm gói bánh chưng (Ảnh: Tuệ Uyên)

Dù phong tục gói bánh chưng không còn được duy trì phổ biến trong nhiều gia đình Hà Nội, nhưng nét đẹp ấy vẫn được gìn giữ và lan tỏa qua những buổi trải nghiệm gói bánh đầy háo hức của các em học sinh tại trường.

Nghi lễ thờ cúng - nét đẹp tâm linh thiêng liêng

Tết Hà Nội đặc biệt coi trọng các nghi lễ tâm linh. Từ lễ cúng ông Công ông Táo ngày 23 tháng Chạp, đến lễ tất niên, lễ giao thừa và lễ hóa vàng sau Tết, tất cả đều được thực hiện trang trọng.

Mâm cúng Giao thừa của một gia đình Hà Nội (Ảnh: Tuệ Uyên)

Đêm giao thừa, nhiều gia đình Hà Nội vẫn giữ thói quen thắp hương ngoài trời để tiễn thần năm cũ, đón thần năm mới. Tiếng chuông chùa ngân vang từ Chùa Trấn Quốc hay Chùa Quán Sứ giữa màn sương lạnh tạo nên không khí linh thiêng, trầm mặc. Người dân đi lễ chùa đầu năm không cầu xin quá nhiều, mà chủ yếu để tìm sự an yên trong tâm hồn.

Phong tục chúc Tết - thanh lịch và ấm áp

Sáng mùng Một, người Hà Nội thường mặc trang phục chỉnh tề, gọn gàng để chúc Tết ông bà, cha mẹ. Lời chúc không cần hoa mỹ, chỉ cần chân thành: chúc sức khỏe, bình an, vạn sự như ý. Trẻ nhỏ được nhận lì xì trong những phong bao đỏ tươi - món quà nhỏ nhưng chứa đựng lời chúc may mắn đầu năm.

Tết là dịp gia đình, quây quần sum họp bên nhau (Ảnh: Tuệ Uyên)

Một nét đẹp khác là tục “xông đất”. Gia chủ thường chọn người hợp tuổi, tính tình vui vẻ, đạo đức tốt để bước vào nhà đầu tiên sau giao thừa. Quan niệm này thể hiện niềm tin vào sự khởi đầu thuận lợi cho cả năm.

Thú chơi Tết - tao nhã và sâu lắng

Tết Hà Nội còn gắn liền với những thú chơi tao nhã. Người yêu chữ thường xin chữ đầu năm tại Văn Miếu - Quốc Tử Giám. Những chữ “Phúc”, “Lộc”, “Thọ”, “An” được viết trên giấy đỏ, treo trang trọng trong nhà như lời nhắc nhở về đạo lý và khát vọng sống. Ngoài ra, thú chơi hoa thủy tiên cũng từng rất phổ biến trong các gia đình Hà Nội xưa. Người chơi phải gọt tỉa củ thủy tiên thật khéo léo để hoa nở đúng dịp giao thừa. Đây không chỉ là thú vui mà còn là sự thể hiện tính kiên nhẫn và gu thẩm mỹ tinh tế.

Dù cuộc sống hiện đại đã thay đổi nhiều tập quán, nhưng những giá trị cốt lõi của Tết Hà Nội vẫn được gìn giữ. Có thể không còn nhiều gia đình tự gói bánh chưng, có thể mâm cỗ đã giản lược bớt món, nhưng sự trang trọng trong thờ cúng tổ tiên, sự ấm áp trong sum họp gia đình và nét thanh lịch trong cách ứng xử ngày Tết vẫn còn nguyên giá trị.

Tết là lặng cần thiết để mỗi người nhìn lại một năm đã qua, trân trọng gia đình và nuôi dưỡng những giá trị tốt đẹp (Ảnh: Tuệ Uyên)

Tết Hà Nội không ồn ào, không phô trương. Đó là cái Tết của sự quây quần, của những câu chuyện bên ấm trà nóng, của mùi trầm hương lan tỏa trong căn nhà cổ. Là tiếng cười trẻ nhỏ trong bộ quần áo mới, là ánh mắt hiền từ của ông bà khi con cháu đủ đầy sum họp.

Giữa nhịp sống hiện đại, Tết cổ truyền của người Hà Nội giống như một khoảng lặng cần thiết để mỗi người nhìn lại một năm đã qua, trân trọng gia đình và nuôi dưỡng những giá trị tốt đẹp. Chính sự gìn giữ bền bỉ ấy đã làm nên một cái Tết đậm chất cổ truyền, thanh tao, trang nghiêm và đầy nhân văn của đất Kinh kỳ ngàn năm văn hiến. Tết Hà Nội vì thế không chỉ là một dịp lễ, mà còn là linh hồn của văn hóa Thăng Long xưa, là sợi dây kết nối quá khứ với hiện tại, để mỗi mùa xuân về, người Hà Nội lại được sống trọn vẹn trong không khí truyền thống thân thương và thiêng liêng nhất của dân tộc.

Tuệ Uyên