Liên minh châu Âu quyết tâm giảm phát thải khí mê-tan

- PV: Thưa bà, mới đây, Nghị viện Châu Âu vừa thông qua mục tiêu rất tham vọng là giảm 90% lượng khí nhà kính ròng vào năm 2040 so với mức năm 1990. Bà nhận định như thế nào về mục tiêu này, đặc biệt trong bối cảnh giảm mê-tan?

- TS Nguyễn Lê Hoài Anh, ĐH Sư phạm Hà Nội: Đây thực sự là một bước tiến mạnh mẽ của Liên minh châu Âu (EU). Mục tiêu cắt giảm 90% khí thải vào năm 2040 như đã được Nghị viện thông qua đã phản ánh cam kết sâu sắc của khối đối với trung hòa carbon.

Tuy nhiên, mục tiêu này không chỉ nhắm vào CO₂ mà còn có ý nghĩa lớn đối với khí mê-tan, bởi EU đã xác định rò rỉ methane từ các ngành dầu khí, than đá là nguồn phát thải cần kiểm soát.

TS Nguyễn Lê Hoài Anh, ĐH Sư phạm Hà Nội

Tuy nhiên, kế hoạch này đi kèm theo một loạt điều khoản linh hoạt làm giảm mức cam kết thực tế. Chẳng hạn như việc các quốc gia thành viên sẽ được phép mua tín chỉ carbon từ các nước ngoài khối để bù đắp tối đa 5% trong mục tiêu cắt giảm 90% lượng khí thải mê-tan nói trên, đồng nghĩa mục tiêu giảm phát thải thực tế trong nội khối chỉ còn khoảng 85%.

Cách tiếp cận này được xem là sự thỏa hiệp khó khăn nhằm dung hòa khác biệt giữa các quốc gia, trong bối cảnh nhiều chính phủ đang chịu sức ép gia tăng chi tiêu quốc phòng và hỗ trợ doanh nghiệp bị ảnh hưởng bởi thuế quan của Mỹ.

Mặc dù vậy, mức giảm 90% được cho là vẫn thấp hơn khuyến nghị của các cố vấn khoa học của Liên minh châu Âu, những người cho rằng liên minh cần cắt giảm mạnh hơn nữa để giới hạn mức tăng nhiệt toàn cầu ở 1,5 độ C, ngưỡng được coi là cần thiết để tránh các hiện tượng thời tiết cực đoan nghiêm trọng hơn. Tuy nhiên, mục tiêu này vẫn được đánh giá là tham vọng hơn so với cam kết của nhiều nền kinh tế lớn khác.

Liên minh châu Âu cho biết sẽ xây dựng các tiêu chí chất lượng nghiêm ngặt đối với tín chỉ carbon được phép sử dụng, nhằm bảo đảm hiệu quả thực chất của các cam kết giảm phát thải.

- PV: Được biết, tháng 5/2024, các nước thuộc Liên minh châu Âu (EU) đã thông qua luật quy định giới hạn phát thải khí mê-tan đối với hoạt động nhập khẩu dầu và khí đốt của châu Âu từ năm 2030. Vậy theo bà, các quy định cụ thể nào đã được Châu Âu triển khai để hạn chế khí mê-tan, đặc biệt từ nguồn dầu khí và than?

- TS Nguyễn Lê Hoài Anh, ĐH Sư phạm Hà Nội: EU đang thiết lập khung pháp luật rất rõ ràng cho việc kiểm soát mê-tan. Một phần quan trọng trong đó là quy định yêu cầu theo dõi, đo lường, báo cáo và thẩm định (MRV) lượng phát thải methane từ các nguồn dầu khí, vận hành đường ống, mỏ khai thác.

Đối với ngành dầu mỏ và khí đốt, các đơn vị khai thác phải phát hiện và sửa chữa rò rỉ khí mê-tan. Các hãng phải nộp chương trình phát hiện và sửa chữa rò rỉ khí mê-tan cho các cơ quan quản lý quốc gia trong vòng 9 tháng kể từ ngày quy định có hiệu lực, thực hiện khảo sát phát hiện và sửa chữa rò rỉ lần đầu tại các địa điểm hiện có trong vòng 12 tháng. Với than đá, các nước Châu Âu phải liên tục đánh giá và báo cáo lượng khí thải mê-tan từ việc vận hành các mỏ dưới lòng đất và các mỏ trên mặt đất.

- PV: Theo bà, Liên minh châu Âu có thể trở thành mô hình mẫu cho các nền kinh tế khác, hoặc quy định của EU có ảnh hưởng thế nào đến các quốc gia xuất khẩu nhiên liệu hóa thạch?

- TS Nguyễn Lê Hoài Anh, ĐH Sư phạm Hà Nội: Tôi tin rằng EU đang thiết lập một tiêu chuẩn toàn cầu rất mạnh về kiểm soát mê-tan. Khi EU siết chặt việc giám sát và đặt yêu cầu cao cho nhập khẩu khí đốt, dầu mỏ và than, bao gồm cả việc kiểm định phát thải, điều này tạo ra sức ép lớn lên các quốc gia xuất khẩu để tuân thủ hoặc tự điều chỉnh.

Toàn cảnh phiên họp Nghị viện châu Âu tại Brussels, Bỉ. (Ảnh: THX/TTXVN)

Ngoài ra, EU cũng khuyến khích hợp tác quốc tế để giảm mê-tan, qua việc chia sẻ công nghệ, hỗ trợ tài chính hoặc trao đổi tín chỉ carbon chất lượng cao.

Nếu liên minh châu Âu thực thi tốt mục tiêu 2040 với cả hành động trong và ngoài khối, nó sẽ là mô hình mẫu để các nền kinh tế khác học theo, đặc biệt là các nước có ngành dầu khí mạnh. Đồng thời, EU cần tiếp tục phát triển cơ chế minh bạch, kiểm soát chất lượng tín chỉ carbon và đảm bảo rằng “lỗ hổng bù trừ” không làm suy yếu mục tiêu khí hậu thực chất.

PV: Xin trân trọng cảm ơn bà!

Phương Thu