Mở lối cho sản phẩm truyền thống

Nghề xưa trong không gian số

Những ngày giáp Tết, không khí sản xuất tại các làng nghề Hà Nội luôn tất bật. Các xưởng gốm, cơ sở dệt lụa, làng nghề khảm trai, mây tre đan… sáng đèn thâu đêm để kịp đơn hàng phục vụ nhu cầu trang trí, quà tặng dịp Xuân. Song song với nhịp lao động ấy là một “nhịp chuyển động” khác - chuyển động của dữ liệu, hình ảnh, livestream và những gian hàng trực tuyến.

Phiên livestream đưa sản phẩm làng nghề lên không gian mạng tại xã Thanh Trì (Ảnh: Đoàn xã Thanh Trì)

Hà Nội hiện có khoảng 1.350 làng nghề và làng có nghề, trong đó hơn 300 làng nghề truyền thống đã được công nhận. Nhiều thương hiệu đã trở nên quen thuộc với du khách trong và ngoài nước như gốm Bát Tràng, lụa Vạn Phúc, đúc đồng Ngũ Xã… Đây là nguồn lực văn hóa - kinh tế đặc biệt của Thủ đô.

Tuy nhiên, trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt và xu hướng tiêu dùng thay đổi nhanh chóng, mô hình bán hàng truyền thống bộc lộ nhiều hạn chế. Sự xuất hiện của thương mại điện tử và nền tảng số đã mở ra cơ hội để các làng nghề vượt qua rào cản địa lý, tiếp cận khách hàng rộng lớn hơn.

Không ít nghệ nhân nay đã quen với việc chụp ảnh sản phẩm bằng điện thoại thông minh, đăng tải lên mạng xã hội, tham gia các sàn thương mại điện tử, thậm chí trực tiếp livestream giới thiệu quy trình làm nghề. Nhờ đó, những chiếc bình gốm, bộ ấm chén men rạn hay bức tranh khảm trai không còn chỉ hiện diện trong cửa hàng nhỏ nơi đầu làng, mà đã “đi xa” đến nhiều tỉnh, thành và cả thị trường quốc tế.

Chuyển đổi số vì thế không chỉ là giải pháp tiêu thụ sản phẩm, mà còn là bước chuyển về tư duy sản xuất - kinh doanh, giúp người làm nghề tiếp cận xu thế mới của nền kinh tế số.

Nghệ nhân say với “chợ mạng”

Tại Chuyên Mỹ - vùng đất nổi tiếng với nghề khảm trai, nhiều hợp tác xã, hộ sản xuất đã chủ động xây dựng website, fanpage, gian hàng trực tuyến. Ông Vũ Văn Đình, Giám đốc Hợp tác xã Phú Chuyên, cho biết việc đưa sản phẩm lên sàn thương mại điện tử và tổ chức bán hàng trực tuyến đã giúp mở rộng đáng kể tệp khách hàng, đặc biệt là nhóm khách trẻ.

Theo ông Đình, trước đây khách hàng chủ yếu tìm đến trực tiếp hoặc thông qua mối quen biết. Nay, chỉ cần vài thao tác tìm kiếm, người tiêu dùng có thể xem mẫu mã, giá cả, đặt hàng và thanh toán nhanh chóng. Nhiều đơn hàng xuất khẩu nhỏ lẻ cũng được kết nối thông qua môi trường số.

Nghệ nhân Nguyễn Hùng, làng gốm Bát Tràng say sưa hoàn thiện một tác phẩm tâm đắc (Ảnh nhân vật cung cấp)

Ở Bát Tràng, các cơ sở gốm sứ cũng không đứng ngoài xu thế. Không chỉ quảng bá sản phẩm, nhiều đơn vị còn xây dựng nội dung giới thiệu lịch sử làng nghề, quy trình chế tác, câu chuyện của nghệ nhân. Những video ghi lại khoảnh khắc tạo hình trên bàn xoay, công đoạn vào lò, ra lò giữa ánh lửa đỏ hồng… đã tạo nên sức hấp dẫn đặc biệt với người xem.

Không khí Xuân càng làm nổi bật sự giao thoa giữa truyền thống và hiện đại. Hình ảnh những bộ đồ thờ, bình hoa đào, hoa mai gốm sứ được giới thiệu trực tuyến trong những ngày cận Tết cho thấy cách các làng nghề thích ứng linh hoạt với thị trường.

Dù vậy, chuyển đổi số không phải con đường bằng phẳng. Nhiều nghệ nhân lớn tuổi còn lúng túng với thao tác công nghệ; việc xây dựng thương hiệu, bảo vệ bản quyền mẫu mã trên môi trường mạng vẫn là thách thức. Bên cạnh đó, cạnh tranh về giá với hàng công nghiệp sản xuất đại trà cũng tạo sức ép không nhỏ.

Thực tế này đòi hỏi sự hỗ trợ đồng bộ từ chính quyền, hiệp hội ngành nghề và các đơn vị cung cấp nền tảng số, nhằm giúp người làm nghề tiếp cận công nghệ một cách bài bản, hiệu quả.

Xây dựng thương hiệu làng nghề trong kỷ nguyên số

Theo Trịnh Quốc Đạt, Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam, thương mại điện tử và chuyển đổi số đang trở thành trụ cột quan trọng của kinh tế số quốc gia. Đối với các làng nghề, đây không chỉ là công cụ bán hàng mà còn là phương thức xây dựng thương hiệu, nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm.

Xây dựng thương hiệu làng nghề mộc Vạn Điểm trong kỷ nguyên mới (Ảnh: Vũ Cường)

Thực tế cho thấy, khi sản phẩm được giới thiệu chuyên nghiệp, có câu chuyện, có hình ảnh đẹp, có chứng nhận chất lượng rõ ràng, sức cạnh tranh được cải thiện rõ rệt. Khách hàng không chỉ mua một món đồ, mà còn mua cả giá trị văn hóa và sự tinh xảo tích lũy qua nhiều thế hệ.

Để chuyển đổi số thực sự trở thành động lực phát triển, cần tiếp tục đẩy mạnh đào tạo kỹ năng số cho nghệ nhân và hộ sản xuất; hỗ trợ hạ tầng internet, thanh toán điện tử, logistics tại khu vực làng nghề; đồng thời tăng cường xúc tiến thương mại, kết nối với các sàn giao dịch trong và ngoài nước.

Trong tiết trời Xuân ấm áp, khi những chuyến hàng cuối năm được hoàn tất, nhiều nghệ nhân bày tỏ kỳ vọng năm mới sẽ là năm “bứt tốc” của sản phẩm truyền thống trên không gian số. Từ mái đình, bến nước, con đường gạch đỏ của làng quê, sản phẩm thủ công Việt đang từng bước hiện diện trên bản đồ thương mại toàn cầu.

Chuyển đổi số, vì thế, không làm mất đi hồn cốt làng nghề. Ngược lại, nếu được triển khai bài bản, đó sẽ là “cầu nối” để tinh hoa truyền thống hòa vào dòng chảy hiện đại - như mùa Xuân nối tiếp mùa Xuân, mang theo niềm tin và khát vọng vươn xa của người thợ Thủ đô.

Vũ Cường