Đà Nẵng: Số hóa minh bạch nghề cá để phát triển bền vững

TP Đà Nẵng với hơn 4.100 tàu cá, trong đó gần 1.200 tàu công suất lớn vươn khơi (Ảnh: Đ.Minh)

Thay đổi để phát triển bền vững

Với hơn 4.100 tàu cá, trong đó gần 1.200 tàu công suất lớn vươn khơi, TP Đà Nẵng được xem là một trong những địa phương trọng điểm nghề cá miền Trung. Toàn bộ tàu cá trên địa bàn thành phố đã được đưa vào theo dõi, quản lý chặt chẽ.

Đà Nẵng đã đạt tỷ lệ 100% tàu cá từ 15m trở lên thực hiện truy xuất nguồn gốc điện tử khi rời cảng và cập cảng. Thành phố cũng đã cấp giấy xác nhận, chứng nhận thủy sản khai thác với tổng sản lượng hàng trăm tấn.

Những năm gần đây, nhiều cảng cá ở miền Trung đã được đầu tư nâng cấp, xây dựng mới, qua đó tạo lên một diện mạo hoàn toàn khác, không chỉ có chức năng dịch vụ hậu cần nghề cá mà còn gắn với khu vực sơ chế hoặc cụm nhà máy chế biến, đồng thời đóng vai trò là mắt xích quan trọng trong chuỗi kiểm soát IUU.

Tháng 11/2025, công trình nâng cấp, mở rộng Cảng cá Thọ Quang giai đoạn 2 (phường Sơn Trà, TP Đà Nẵng) là dự án trọng điểm quốc gia trong lĩnh vực thủy sản, được Bộ Nông nghiệp và Môi trường quyết định đầu tư với tổng kinh phí 250 tỷ đồng.

Cảng cá Thọ Quang hiện đáp ứng tiêu chuẩn cảng cá loại I, kết hợp khu neo đậu tránh trú bão an toàn cho ngư dân khu vực miền Trung (Ảnh Đ.Minh)

Dự án bao gồm nhiều hạng mục quan trọng như: Nâng cấp cầu cảng số 1 và số 3 kết nối với cầu cảng số 2; cải tạo khu nhà mua bán thủy sản; xây dựng trạm xử lý nước thải công suất 300m³/ngày đêm; cùng các hạng mục hạ tầng đồng bộ như bờ kè, đường giao thông nội bộ, tường rào và cổng ngõ.

Sau khi hoàn thành, Cảng cá Thọ Quang đáp ứng tiêu chuẩn cảng cá loại I, kết hợp khu neo đậu tránh trú bão an toàn cho ngư dân khu vực miền Trung. Đồng thời, công trình còn là mắt xích quan trọng trong chuỗi hạ tầng phục vụ truy xuất nguồn gốc thủy sản, góp phần thực hiện hiệu quả các giải pháp chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) mà Việt Nam đang nỗ lực triển khai nhằm gỡ “thẻ vàng” của Ủy ban châu Âu (EC).

Theo thống kê, toàn TP Đà Nẵng hiện có 4.148 tàu, thuyền đánh bắt hải sản. Trong đó, phường Sơn Trà là địa phương có nhiều tàu cá lớn nhất với khoảng gần 1.000 phương tiện (trong đó tàu đánh bắt xa bờ khoảng 400 tàu). Đáng mừng là đến nay, ngành thủy sản đã cập nhật đầy đủ 100% tàu thuyền và căn cước công dân của chủ tàu, thuyền vào hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia nghề cá VNfishbase.

Được biết, VNfishbase là cơ sở dữ liệu trực tuyến và đồng bộ cho quản lý thông tin về đăng ký, đăng kiểm tàu cá, hạn ngạch khai thác hải sản, giấy phép khai thác hải sản; dữ liệu về cảng cá, khu neo đậu tránh trú bão; dữ liệu về nhật ký, báo cáo khai thác, xác nhận nguyên liệu hải sản khai thác, chứng nhận nguồn gốc hải sản khai thác...

Nhiều ngư dân cho biết, việc cài đặt, sử dụng nhật ký khai thác điện tử (eCDT VN) đem lại nhiều tiện ích. Trước đây, khi làm thủ tục xuất cảng để đi đánh bắt, người dân phải mang theo nhiều giấy tờ, đôi khi bị ướt do trời mưa (Ảnh: Đ.Minh)

Theo chia sẻ của nhiều ngư dân tại Cảng cá Thọ Quang, việc cài đặt, sử dụng nhật ký khai thác điện tử (eCDT VN) đem lại nhiều tiện ích, từng bước minh bạch hóa toàn bộ quá trình đánh bắt, từ vị trí ngoài khơi đến sản lượng cập cảng. Trước đây, khi làm thủ tục xuất cảng để đi đánh bắt hải sản, người dân phải mang theo nhiều giấy tờ, đôi khi bị ướt do trời mưa, bất tiện.

Mặc dù thời gian đầu áp dụng gặp nhiều khó khăn, nhưng đến nay hầu hết bà con ngư dân đã dần làm quen và tuân thủ thực hiện các bước khai báo thông tin, thể hiện trách nhiệm của mình trong phát triển nguồn lợi thủy sản bền vững, hướng đến sự chuyên nghiệp và hiện đại.

Ngư dân Trần Phú Tiến (58 tuổi) với 38 năm kinh nghiệm đi biển (trú phường Sơn Trà) cho hay, “không ít ngư dân từng e dè với công nghệ, lúc mới dùng nhật ký điện tử, tôi sợ bấm nhầm, không biết ghi cho đúng. Nhưng được cán bộ hướng dẫn vài chuyến là quen.

Từ thói quen ghi chép thủ công, nhiều chủ tàu đã chuyển sang quản lý hành trình, sản lượng và thủ tục xuất nhập cảng bằng điện thoại thông minh. Mình cứ làm đúng thì họ duyệt, còn không đúng cảng sẽ không làm thủ tục xuất bến nên các chủ tàu phải cố gắng làm cho bằng được” ông Tiến nói.

Khi ngư dân làm chủ dữ liệu

Theo lực lượng Biên phòng, việc số hóa và liên thông dữ liệu giúp kiểm soát tàu cá hiệu quả hơn, đặc biệt trong phòng ngừa vi phạm vùng biển nước ngoài - một trong những nguyên nhân dẫn tới khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU).

Ông Nguyễn Lại, Trưởng Ban Quản lý Âu thuyền và cảng cá Thọ Quang cho biết, hiện nay cảng yêu cầu ngư dân phải lắp đặt thiết bị giám sát hành trình cho tàu và sử dụng nhật ký khai thác điện tử. Nhờ đó, dữ liệu về từng chuyến biển của các tàu được gửi về hàng ngày để phục vụ giám sát, đồng thời rút ngắn thời gian làm thủ tục nhập cảng và chứng nhận nguồn gốc hải sản.

Từ thói quen ghi chép thủ công, nhiều chủ tàu đã chuyển sang quản lý hành trình, sản lượng và thủ tục xuất nhập cảng bằng điện thoại thông minh (Ảnh: Đ.Minh)

Ngư dân gánh hải sản từ trên tàu về bờ (Ảnh: Đ.Minh)

Đồng thời, công tác kiểm tra, kiểm soát đối với tàu cá rời cảng, cập cảng và giám sát sản lượng thủy sản khai thác qua cảng được thực hiện nghiêm theo quy định. Hiện nay, giữa Ban Quản lý Âu thuyền và cảng cá Thọ Quang phối hợp Đồn Biên phòng Sơn Trà hằng ngày đối soát số liệu tàu xuất, nhập đồng nhất với nhau. Số hóa nghề cá là con đường nhanh, ngắn để phát triển nghề cá có trách nhiệm, hướng đến phát triển bền vững.

Thời gian qua, nhờ các chính sách hỗ trợ phát triển khai thác thủy sản của Trung ương và địa phương, ngư dân Đà Nẵng đã có điều kiện cải hoán, nâng cấp, đóng mới nhiều tàu công suất lớn để vươn khơi khai thác.

Ngoài ra, TP Đà Nẵng cũng đã ban hành các chính sách đặc thù để hỗ trợ ngư dân Đà Nẵng phát triển khai thác thủy sản, như: hỗ trợ 40% kinh phí mua bảo hiểm thân tàu (ngoài mức hỗ trợ 50% theo các chính sách của Trung ương); hỗ trợ 50% kinh phí để trang bị máy, thiết bị dùng trong bảo quản sản phẩm; máy, thiết bị dùng trong khai thác thủy sản…

Đà Nẵng chú trọng áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc theo chuỗi giá trị sản phẩm từ khai thác, bảo quản, đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm, và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số (Ảnh Đ.Minh)

Thời gian tới, Đà Nẵng sẽ tiếp tục thực hiện nhiều giải pháp trọng tâm. Trong đó, chú trọng áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc theo chuỗi giá trị sản phẩm từ khai thác, bảo quản, đến chế biến và tiêu thụ sản phẩm, và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số nhằm phân tích và dự báo tình trạng ngư trường trong tương lai… Không chỉ phục vụ yêu cầu hiện đại hóa nghề cá, các dữ liệu thu thập được còn vô cùng hữu ích với mục tiêu bảo vệ nguồn tài nguyên biển.

Để phát triển nghề cá theo hướng hiện đại, hợp pháp và có trách nhiệm, thời gian tới TP Đà Nẵng tiếp tục triển khai nhiều giải pháp đồng bộ. Trong đó, tập trung 3 trụ cột chính là: Giảm khai thác, tăng nuôi trồng và bảo tồn biển nhằm bảo vệ nguồn lợi tự nhiên và môi trường biển; nâng cao hiệu quả kinh tế và tạo sinh kế ổn định cho người dân; bảo tồn phục hồi hệ sinh thái, đảm bảo đa dạng sinh học và ứng phó với biến đổi khí hậu…

Đây không chỉ là chuyển biến về thủ tục hành chính mà quan trọng hơn là thay đổi về tư duy để ngư dân hành động theo hướng hiện đại, hội nhập. Áp dụng công nghệ số sẽ giúp ngành Nông nghiệp nắm chính xác thực trạng, thế mạnh, tiềm năng, dư địa nghề cá để từ đó đề xuất UBND thành phố có cơ chế, chính sách hỗ trợ ngư dân.

Khi công nghệ được áp dụng đồng bộ, chính sách hỗ trợ kịp thời và ý thức tuân thủ ngày càng nâng cao, hành trình vươn khơi của ngư dân không chỉ an toàn hơn, minh bạch hơn, mà còn góp phần quan trọng vào nỗ lực chung trong việc gỡ “thẻ vàng” IUU, hướng tới nghề cá có trách nhiệm và phát triển bền vững

Đoàn Minh