Tối ưu hóa quy trình thu hoạch để giảm phát thải khí mê-tan

PV: Thưa ông, nhiều báo cáo cho thấy một phần lớn khí metan trong nông nghiệp Việt Nam đến từ việc xử lý rơm rạ sau thu hoạch. Ông có thể giải thích tại sao việc thu gom và xử lý rơm rạ lại quan trọng đến như vậy trong chiến lược giảm phát thải?

ThS. Nguyễn Văn Thịnh - Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ Ngoại thương: Đúng vậy, rơm rạ là một nguồn phụ phẩm lớn sau thu hoạch lúa và nếu không được xử lý hợp lý, nó sẽ phân hủy theo điều kiện yếm khí, rất dễ tạo ra khí nhà kính mê-tan. Mặc dù đã đẩy mạnh tuyên truyền về việc đốt rơm rạ gây ô nhiễm môi trường, tuy nhiên hiện nay ở một số địa phương nông dân vẫn đốt 70% lượng rơm rạ sau thu hoạch, gây phát thải khí mê-tan rất lớn và ô nhiễm không khí.

ThS. Nguyễn Văn Thịnh – Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ Ngoại thương

Chính vì vậy, việc thu gom rơm rạ, phân loại và xử lý bằng công nghệ vi sinh không những giảm thiểu metan, mà còn biến phụ phẩm này thành tài nguyên: sản xuất phân hữu cơ, than sinh học hoặc vật liệu ủ đất. Đây là giải pháp vừa môi trường vừa kinh tế, phù hợp với mục tiêu chiến lược giảm phát thải khí mê-tan của Việt Nam.

- PV: Vậy theo ông, cơ chế kỹ thuật nào trong quy trình thu hoạch và xử lý rơm rạ hiện được áp dụng hiệu quả để giảm phát thải?

- ThS. Nguyễn Văn Thịnh - Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ Ngoại thương: Có một mô hình rất đáng chú ý như dùng chế phẩm vi sinh để xử lý rơm rạ ngay tại đồng ruộng sau thu hoạch. Một số địa phương sau khi thu hoạch, người dân sử dụng men vi sinh để ủ rơm rạ quá trình này giúp phân hủy nhanh rơm, giảm chất hữu cơ độc hại và hạn chế việc đốt đồng. Biện pháp này giúp bảo vệ môi trường tốt hơn và đặc biệt là phát thải khí mê-tan giảm đáng kể. Khi rơm phân hủy theo hướng có kiểm soát, lượng metan phát sinh thấp hơn so với đốt, đồng thời có thể tái sử dụng phần rơm đã phân hủy làm phân hoặc vật liệu hữu cơ khác.

Ngoài ra, nhiều mô hình xử lý rơm rạ sau thu hoạch cũng rất hiệu quả như xã Hưng Phú (Hưng Yên) đã khuyến khích bà con sử dụng máy cuốn rơm. Rơm được cuộn gọn gàng, sạch đồng nhanh, vừa giữ gìn cảnh quan đồng ruộng, vừa giúp nông dân đỡ vất vả. Rơm cuộn có thể dùng làm thức ăn cho trâu bò, làm chất đốt, trồng nấm, ủ phân hữu cơ hoặc bán cho các cơ sở thu mua để tăng thêm thu nhập. Đây là những quy trình thu hoạch, thu gom, xử lý khép kín, góp phần quan trọng trong mô hình nền nông nghiệp tuần hoàn.

- PV: Ở góc độ quốc gia và chiến lược, việc thu gom và xử lý rơm rạ sau thu hoạch phù hợp như thế nào với mục tiêu Net Zero mà Việt Nam đã cam kết?

- ThS. Nguyễn Văn Thịnh - Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ Ngoại thương: Giảm phát thải trong nông nghiệp là chìa khóa để Việt Nam tiến tới Net Zero vào năm 2050. Trong các đề xuất kỹ thuật, việc quản lý phụ phẩm nông nghiệp sau thu hoạch như rơm rạ bằng quy trình thu gom và xử lý được xem là một trong những gói giải pháp quan trọng.

Khi thu hoạch lúa, nếu nông dân được hỗ trợ thu gom rơm rạ và xử lý bằng công nghệ vi sinh hoặc biochar, chúng ta sẽ giảm rất nhiều metan phát sinh, đồng thời tạo ra nguồn phân hoặc vật liệu cải tạo đất. Ngoài ra, các mô hình như này còn có thể “khoanh vùng” để được ghi nhận phát thải thấp hoặc tín chỉ carbon trong tương lai, khi hệ thống MRV (kiểm đo – báo cáo – thẩm định) được triển khai rộng rãi.

PV: Cuối cùng, ông có đề xuất gì với nông dân, cơ quan quản lý để thúc đẩy tối ưu quy trình thu hoạch và xử lý rơm rạ nhằm giảm metan?

ThS. Nguyễn Văn Thịnh – Phó Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Công nghệ Ngoại thương: Có ba hướng chính mà tôi khuyến nghị. Thứ nhất, nông dân cần được đào tạo bài bản hơn về thu hoạch đúng cách, thu gom rơm rạ và xử lý bằng chế phẩm vi sinh, các địa phương, Hội nông dân, các trung tâm khuyến nông và các tổ chức nghiên cứu nên phối hợp để tổ chức nhiều khóa tập huấn.

Tình trạng người dân đốt rơm rạ sau thu hoạch lúa vẫn còn xảy ra tại nhiều địa phương. Ảnh minh họa

Thứ hai, cơ quan quản lý nên hỗ trợ cơ chế tài chính: khuyến khích dùng công nghệ xử lý rơm rạ, cho vay vốn ưu đãi khi đầu tư kho, trạm xử lý vi sinh để thu gom phụ phẩm; đồng thời xây dựng quy chuẩn kỹ thuật cho việc xử lý rơm rạ trên đồng ruộng. Thứ ba, các trường nghề như chúng tôi cần bổ sung nội dung đào tạo về nông nghiệp xanh, sản xuất tuần hoàn và quản lý chất thải nông nghiệp vào chương trình giảng dạy, để sinh viên, kỹ thuật viên tương lai hiểu rõ tầm quan trọng của thu gom rơm rạ và phát triển các mô hình giảm phát thải.

PV: Xin cảm ơn ông!

Phương Thu