Ứng dụng kỹ thuật khí sinh học trong trồng trọt góp phần giảm phát thải khí mê-tan

- PV: Thưa ông, ông đánh giá như thế nào về tiềm năng ứng dụng công nghệ khí sinh học (biogas) trong sản xuất nông nghiệp hiện nay, đặc biệt là trong trồng trọt, để giảm phát thải mê-tan?

- Thạc sĩ Nguyễn Thế Lực, Viện trưởng Viện Khoa học Công nghệ và Giáo dục Việt Nam: Khí sinh học là một trong những công nghệ sinh học rất phù hợp với chiến lược nông nghiệp xanh. Như đã được nêu trong các báo cáo và nghiên cứu, đặc biệt là nghiên cứu quy mô nhỏ của Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam, công nghệ biogas gia đình hoặc nông trại không chỉ cung cấp nguồn năng lượng sạch mà còn tạo ra chất thải sau lên men (hỗn dịch đạm, cặn) rất tốt để bón cho cây trồng.

Thạc sĩ Nguyễn Thế Lực, Viện trưởng Viện Khoa học Công nghệ và Giáo dục Việt Nam

Theo Viện Khoa học và Công nghệ Việt Nam, sau khi lên men kỵ khí, vi khuẩn gây bệnh đã bị loại bỏ, còn phần bã thải có thể dùng làm phân cho cây, giúp giảm nhu cầu phân hóa học. Khi đó, chúng ta vừa giảm được phát thải mê-tan (vì chất thải được xử lý trong môi trường kỵ khí), vừa cải thiện chất lượng đất, giảm phân bón hóa học. Điều này rất quan trọng để hướng tới nông nghiệp tuần hoàn.

- PV: Trong thực tiễn, mô hình phát điện từ biogas có thể liên kết thế nào với sản xuất trồng trọt để giảm phát thải mê-tan và tăng hiệu quả kinh tế?

- Thạc sĩ Nguyễn Thế Lực, Viện trưởng Viện Khoa học Công nghệ và Giáo dục Việt Nam: Đây là khía cạnh rất thú vị và có tiềm năng lớn. Theo các báo cáo mới đây, nếu triệt để khai thác khí sinh học, các trang trại chăn nuôi không chỉ dùng biogas để đun nấu mà còn có thể dùng để phát điện. Việc phát điện từ biogas giúp tận dụng nguồn khí mê-tan sinh ra trong bể lên men, thay vì để mất hoặc xả thải, từ đó giảm phát thải khí nhà kính.

Các nhà khoa học cũng đề cập đến tiềm năng lớn của mô hình này trong xây dựng nông nghiệp tuần hoàn: chất thải chăn nuôi trở thành nguyên liệu tái tạo, năng lượng được tái sử dụng, và sản phẩm phụ lên men (cặn biogas) được dùng làm phân bón trong trồng trọt. Khi cặn này bón cho đất, nó bổ sung dinh dưỡng, cải thiện cấu trúc đất và giảm nhu cầu phân hóa học, gián tiếp làm giảm phát thải khí mê-tan.

- PV: Vậy theo ông, những rào cản lớn nào đang cản trở việc nhân rộng ứng dụng kỹ thuật khí sinh học liên kết chăn nuôi – trồng trọt tại Việt Nam?

- Thạc sĩ Nguyễn Thế Lực, Viện trưởng Viện Khoa học Công nghệ và Giáo dục Việt Nam: Rào cản hiện nay rất rõ ràng. Mặc dù đã có hàng trăm ngàn hầm biogas được xây dựng nhưng chi phí đầu tư ban đầu, chi phí bảo trì và sửa chữa là vấn đề lớn. Trên thực tế, nhiều hộ nông dân chưa sẵn sàng đầu tư hoặc duy trì hầm biogas vì chi phí thay thế linh kiện, bảo dưỡng cao. Bên cạnh đó, để dùng để phát điện, yêu cầu kỹ thuật cao hơn (khi đầu vào khí phải sạch, loại bỏ khí độc như hydro sunfua (H₂S), đảm bảo nồng độ khí mê-tan. Điều này đòi hỏi công nghệ lọc khí, máy phát điện biogas chất lượng, khiến nhiều trang trại chưa thể triển khai hiệu quả.

Hầm biogas được chế tạo vận chuyển đến nơi sử dụng

Thêm vào đó, mặc dù tiềm năng cao nhưng chưa có nhiều chính sách hỗ trợ mạnh mẽ cho phát triển điện biogas công nghiệp hoặc bán điện, hoặc hỗ trợ tài chính cho trang trại để đầu tư trạm biogas và máy phát; đào tạo kỹ thuật viên, hỗ trợ vận hành và bảo trì cũng là vấn đề: nhiều nông dân chưa quen công nghệ kỵ khí hoặc không có kinh nghiệm vận hành trạm biogas để tạo điện.

- PV: Vậy ông có đề xuất gì để thúc đẩy ứng dụng kỹ thuật khí sinh học trong trồng trọt – nhằm mục tiêu giảm phát thải mê-tan và phát triển nông nghiệp xanh?

- Thạc sĩ Nguyễn Thế Lực, Viện trưởng Viện Khoa học Công nghệ và Giáo dục Việt Nam: Tôi cho rằng cần một chiến lược toàn diện theo ba hướng chính. Thứ nhất, Nhà nước cần khuyến khích đầu tư phát triển mô hình khí sinh học tích hợp chăn nuôi, trồng trọt thông qua cơ chế hỗ trợ tài chính, tín dụng ưu đãi và bảo hiểm cho các trang trại biogas tạo điện.

Cơ chế này sẽ giúp nông dân yên tâm đầu tư và khai thác nguồn khí sinh học một cách hiệu quả. Thứ hai, cần đẩy mạnh nghiên cứu, hợp tác với các viện khoa học để hoàn thiện công nghệ biogas quy mô nhỏ, tối ưu hóa hiệu suất lên men, lọc khí và máy phát. Các viện nghiên cứu khoa học cần tập trung vào vấn đề này lâu dài; tăng đầu tư cho các nhóm nghiên cứu để phát triển công nghệ phù hợp chi phí thấp, bền vững và dễ vận hành.

Thứ ba, cần đào tạo nguồn nhân lực thông qua việc phối hợp với các trường nghề để xây dựng mở các khóa đào tạo kỹ thuật vận hành biogas, quản lý trạm, bảo trì máy phát điện biogas. Đồng thời, cần truyền thông sâu rộng tới nông dân về lợi ích môi trường (giảm phát thải khí nhà kính mê-tan), lợi ích kinh tế (tiết kiệm nhiên liệu, có thể bán điện), để người dân hiểu và chủ động tham gia. Ngoài ra, ngay trong sản xuất trồng trọt, chúng ta có thể khuyến khích sử dụng cặn biogas đã lên men như phân bón hữu cơ, qua đó hoàn thiện chu trình tuần hoàn: Chất thải hóa thành nguồn nuôi cây, cây thúc lại “nuôi” con người.

PV: Xin trân trọng cảm ơn ông!

Phương Thu