Báo chí hãy mạnh dạn đổi mới, sáng tạo và thử nghiệm

Đó là nội dung cuộc trao đổi giữa nhà báo Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam với phóng viên Báo Tuổi trẻ Thủ đô nhân dịp kỷ niệm 100 năm Ngày Báo chí Cách mạng Việt Nam (21/6/1925 - 21/6/2025).

- PV: Thưa nhà báo Lê Quốc Minh, phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị, các cấp, ngành và toàn xã hội. Ông đánh giá như thế nào về vai trò của các nhà báo trong vấn đề này?

- Nhà báo Lê Quốc Minh: Như chúng ta đã biết, văn hóa là nền tảng tinh thần của xã hội; là động lực nội sinh quan trọng thúc đẩy sự phát triển bền vững của đất nước. Cố Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng đã khẳng định “Ngày nay, văn hóa còn được coi là một yếu tố có vai trò quyết định sức mạnh và vị thế của mỗi quốc gia, dân tộc”.

Kế thừa tinh thần Đề cương về văn hóa Việt Nam năm 1943 cùng các văn kiện của Đảng, Chính phủ và những quy định pháp luật hiện hành, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã xây dựng “Chiến lược phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”; trong đó khẳng định “Phát triển các ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam là nhiệm vụ của cả hệ thống chính trị, các cấp, ngành và toàn xã hội”.

Nhà báo Lê Quốc Minh, Ủy viên Trung ương Đảng, Tổng Biên tập Báo Nhân Dân, Phó Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam

Thực tiễn, thời gian qua đã ghi nhận sự đồng hành của báo chí trong phát triển công nghiệp văn hóa. Các loại hình nghệ thuật truyền thống như tuồng, chèo, cải lương, ca trù, quan họ… hay các nghệ sĩ trẻ tài năng vươn tầm quốc tế chính là nhờ sự lan tỏa, quảng bá của truyền thông, báo chí. Những sản phẩm điện ảnh, nhạc trẻ, thời trang do truyền thông, báo chí giới thiệu đã trở thành xu hướng, giúp mở rộng thị trường tiêu thụ, phát triển sáng tạo, đưa văn hóa Việt Nam hội nhập sâu rộng với thế giới.

Lâu nay vẫn tồn tại một tư duy báo chí chỉ hỗ trợ phát triển văn hóa. Đây là sai lầm. Báo chí chính là một phần của văn hóa, là công cụ thúc đẩy sự phát triển văn hóa. Những tin bài phóng sự, phát thanh, truyền hình chính là sản phẩm văn hóa. Nội dung bài thơ, câu chuyện, văn hóa nghệ thuật do báo chí đang tạo ra chính là một phần của văn hóa.

Do đó, sự gắn kết giữa công nghiệp văn hóa và báo chí là chìa khóa để thúc đẩy sáng tạo, quảng bá giá trị văn hóa Việt Nam vươn tầm thế giới.

- PV: Thưa ông, trách nhiệm của các cơ quan báo chí được đặt ra trong bối cảnh phát triển công nghiệp văn hóa nhưng vẫn giữ gìn được giá trị văn hóa cốt lõi hiện nay như thế nào?

- Nhà báo Lê Quốc Minh: Tôi cho rằng, các phóng viên không nên thụ động, chờ đợi mà phải mạnh dạn đề xuất ý tưởng của mình. Lãnh đạo cơ quan báo chí cần có sự chủ động, thúc đẩy tuyên truyền về lĩnh vực công nghiệp văn hóa.

Báo chí không chỉ có chức năng tuyên truyền về văn hóa mà nội dung báo chí chính là sản phẩm văn hóa, mà trong đó cơ quan báo chí là chủ thể tạo ra. Nếu chúng ta ý thức được điều này thì tôi tin tưởng, đóng góp của báo chí cho phát triển công nghiệp văn hóa vô cùng lớn.

Có thời gian dài, chúng ta tập trung nhiều cho tin xã hội, kinh tế, gần đây đã có sự chuyển biến nhất định khi các cơ quan báo chí dành sự quan tâm hơn đến văn hóa. Tôi nghĩ, các tờ báo cần dành dung lượng thỏa đáng cho nội dung văn hóa trên báo in, báo điện tử, vì đó là thứ nuôi dưỡng tâm hồn của người Việt. Khi độc giả đọc thông tin chính trị, xã hội rồi, họ cần những giây phút lắng lại. Người lãnh đạo cần thấy đây là trách nhiệm của mình, thậm chí, các tờ báo chủ động tạo diễn đàn về văn hóa.

Diễn đàn “Vai trò của báo chí trong việc thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp văn hóa” được tổ chức ngày 31/5 tại Hải Phòng

- PV: Ông nhìn nhận về tầm quan trọng của chuyển đổi số ở các cơ quan báo chí hiện nay trong việc góp phần phát huy bản sắc văn hóa như thế nào?

- Nhà báo Lê Quốc Minh: Câu chuyện chuyển đổi số chúng ta đã nói trước khi xảy ra dịch COVID-19. Khi đại dịch chính là động lực để chuyển đổi số diễn ra nhanh hơn, quyết liệt hơn. Gần đây, chúng tôi nhận thấy nhiều cơ quan báo chí, trong đó, không chỉ báo Trung ương mà địa phương đã mạnh dạn chuyển đổi số, cho thấy hiệu quả rất đáng khích lệ.

Tất nhiên, chuyển đổi số không chỉ là quá trình duy nhất mà sẽ phải chuyển từ giai đoạn này sang giai đoạn tiếp theo. Độc giả bây giờ tiếp cận rất nhanh, công nghệ thay đổi nhiều. Báo chí cần phải nắm bắt quá trình chuyển đổi số mạnh mẽ để mạnh dạn thử nghiệm, ứng dụng, đổi mới, thậm chí là dám chấp nhận sai lầm để có cách làm hiệu quả. Cơ quan báo chí phải đổi mới sáng tạo không ngừng; tìm tòi phương thức mới mẻ để tiếp cận độc giả, theo tinh thần của Nghị quyết 57.

Chương trình “Anh trai vượt ngàn chông gai” - một sản phẩm công nghiệp văn hóa hấp dẫn khán giả

Đơn cử, khi Báo Nhân Dân thực hiện phụ trương tuyên truyền về 50 năm giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, chúng tôi tích hợp AI vào. Độc giả có thể dùng điện thoại và xem clip trên tờ báo đó, biết được người lính cắm cờ trên nóc Dinh Độc Lập ra sao, xe tăng tiến vào như thế nào… Tôi đã thấy các học sinh xếp hàng đến xem, các giáo viên mang báo về trường, dựng lên và quay cho học sinh xem. Điều đó khiến chúng tôi rất hạnh phúc.

Hãy đặt câu hỏi là tại sao gần đây, tình yêu Tổ quốc, tình yêu đất nước nở rộ đến thế? Cộng đồng quan tâm, tinh thần dân tộc trào dâng trong dòng máu của người trẻ; một bài hát có hàng tỷ lượt xem; lễ diễu binh được hàng triệu triệu người quan tâm…

Chúng ta hãy nghĩ cách làm báo sáng tạo, nhắm tới thế hệ trẻ, những người chủ tương lai đất nước. Cơ quan báo chí cần tìm ra lối đi và kết hợp với công nghệ mới thì sẽ hấp dẫn được độc giả trẻ.

- PV: Vậy ông có giải pháp gì để báo chí song hành cùng giới trẻ, phát huy thế mạnh trong phát triển công nghiệp văn hóa?

- Nhà báo Lê Quốc Minh: Có một số suy nghĩ không đúng rằng giới trẻ thích thay đổi, thậm chí không quan tâm đến văn hóa truyền thống. Thực tế, họ rất quan tâm nhưng chúng ta chưa biết cách làm mà thôi.

Trong những năm vừa qua, chính sự vào cuộc của các bạn GenZ, Alpha, bằng cái nhìn, bằng ngôn ngữ, cách tiếp nhận của giới trẻ đã giúp cho văn hóa truyền thống lan tỏa rộng rãi. Nhiều bạn trẻ biết tận dụng công nghệ để thu hút du khách tới những bảo tàng mà trước đó thường ít người lui tới hay làm sống lại những ca khúc, làn điệu dân ca mà trước đó thường chỉ hấp dẫn thế hệ người lớn. Hàng loạt chương trình nghệ thuật như Anh trai vượt ngàn chông gai, những MV mới lạ của các bạn trẻ kết hợp âm nhạc truyền thống… trở thành “cơn sốt” trong công chúng.

MV “Victory - Bond in Vietnam” nằm trong dự án âm nhạc vì cộng đồng “Good Morning Vietnam” do Báo Nhân Dân và IB Group Việt Nam khởi xướng với mục tiêu đưa âm nhạc đỉnh cao về Việt Nam và lan tỏa giá trị văn hoá, lịch sử, nghệ thuật của Việt Nam ra với thế giới

Do đó, thời gian tới, báo chí phải tự nhìn lại mình, phải tuyên truyền, tìm tòi cách thể hiện mới, tràn đầy “tinh thần số”. Báo chí vẫn là quảng bá chèo, tuồng, dân ca... nhưng kết hợp công nghệ thì chắc chắn sẽ hấp dẫn giới trẻ và truyền cảm hứng cho họ.

Đảng và Nhà nước gần đây đã nhận thức rõ vai trò to lớn của văn hóa và đang có bước đi quan trọng, thúc đẩy, đổi mới, tạo điều kiện về cơ chế cho những người làm văn hóa, thậm chí là đầu tư, đào tạo nhân lực chuyên sâu.

Tuy nhiên, tôi cho rằng, trước tiên, bản thân người làm báo chúng ta phải mạnh dạn thử nghiệm những cách làm mới. Cơ quan báo chí cứ sản xuất những tin bài hay rồi cơ chế sẽ tự đến với mình thì hay hơn là ngồi chờ. Tôi cho rằng, sự chủ động là điều cần thiết.

PV: Xin trân trọng cảm ơn ông!

Thái Sơn