Động lực mới để các doanh nghiệp Nhà nước kiến tạo, mở đường

Chương trình thời sự đặc biệt "Hà Nội tiên phong, gương mẫu thực hiện các nghị quyết chiến lược của Trung ương" phát sóng lúc 18h, chiều nay (27/2) trên các kênh sóng của Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội. Chương trình có sự tham dự của PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội; PGS.TS Trần Đình Thiên - Nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam.

Chia sẻ tại chương trình PGS.TS Trần Đình Thiên, Nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam cho biết, qua các thời kỳ phát triển, khu vực kinh tế nhà nước luôn được khẳng định giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế nhưng tại Nghị quyết 79/NQ-TW, lần đầu tiên nội hàm, chức năng, cơ chế vận hành của các bộ phận cấu thành kinh tế nhà nước được xác định rõ ràng, cụ thể.

PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam chia sẻ tại chương trình. Ảnh: PV

Nghị quyết không chỉ làm rõ hơn vị trí, sứ mệnh của doanh nghiệp nhà nước trong những lĩnh vực then chốt, thiết yếu, mà còn nhấn mạnh yêu cầu đổi mới quản trị, nâng cao hiệu quả, minh bạch và năng lực cạnh tranh theo chuẩn mực quốc tế. Những điểm mới, đột phá trong tư duy và giải pháp của Nghị quyết 79 đang mở ra kỳ vọng về một khu vực kinh tế nhà nước thực sự mạnh, hiện đại và đóng vai trò “trụ đỡ” vững chắc cho nền kinh tế.

Khu vực kinh tế nhà nước qua đó được nhìn nhận trên cơ sở phân biệt rõ chức năng. Trước hết là nhóm nguồn lực quốc gia do Nhà nước đại diện quản lý và phân bổ, như đất đai, tài nguyên, ngân sách… Đây không phải tài sản của riêng khu vực doanh nghiệp nhà nước, mà là nguồn lực chung của quốc gia, được Nhà nước giao trách nhiệm quản lý, giám sát và phân phối vì lợi ích chung.

Bên cạnh đó là những lực lượng của Nhà nước: doanh nghiệp nhà nước, các quỹ hoạt động theo cơ chế thị trường.. Với nhóm này, nguyên tắc vận hành phải bảo đảm cạnh tranh bình đẳng như các doanh nghiệp thuộc khu vực tư nhân. Doanh nghiệp nhà nước khi tham gia thị trường cũng phải ứng xử như một chủ thể kinh doanh thực thụ, chịu trách nhiệm về hiệu quả hoạt động, tổ chức quản trị hiện đại và cạnh tranh sòng phẳng.

Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, việc phân định rõ hai nhóm cấu thành kinh tế nhà nước sẽ là cơ sở quan trọng để xây dựng cơ chế phân bổ nguồn lực phù hợp. Những điểm mới mang tính đột phá của Nghị quyết góp phần khơi thông các điểm nghẽn, giải phóng nguồn lực, quản lý, khai thác, sử dụng hiệu quả, thay đổi cơ chế phân bổ nguồn lực theo hướng công bằng, minh bạch, dựa trên năng lực và hiệu quả các nguồn lực kinh tế nhà nước, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động của các chủ thể kinh tế nhà nước cũng như hiệu quả huy động và sử dụng nguồn lực nhà nước vào những lĩnh vực then chốt, thiết yếu cho phát triển kinh tế - xã hội.

Từ những định hướng mới đã có đủ cơ sở để thiết kế các “tuyến” vận hành riêng biệt, bao gồm cơ chế quản lý, chính sách hoạt động và hệ thống giám sát thực thi tương ứng với từng cấu phần của kinh tế nhà nước. Mỗi nhóm có chức năng, vai trò khác nhau nên cần cơ chế điều hành khác nhau.

PGS.TS Trần Đình Thiên nhấn mạnh “sứ mệnh” của doanh nghiệp nhà nước được định hình rõ với vai trò trụ cột và dẫn dắt những lĩnh vực then chốt. Tuy nhiên, doanh nghiệp nhà nước không phải là toàn bộ kinh tế nhà nước, mà chỉ là một bộ phận trong tổng thể. Vai trò cốt lõi của Nhà nước là nắm giữ và quản lý các nguồn lực quốc gia như đất đai, tài nguyên, ngân sách, từ đó xây dựng hệ thống phân bổ nguồn lực đúng đắn, định hướng ưu tiên phát triển cho từng ngành, lĩnh vực. Đây mới là yếu tố quyết định để thúc đẩy tăng trưởng cao và chuyển đổi sang mô hình kinh tế xanh, bền vững.

Trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, kinh tế nhà nước luôn được xác định giữ vai trò chủ đạo. Tuy nhiên, trong kỷ nguyên số, kinh tế xanh và hội nhập toàn diện, “chủ đạo” không thể chỉ dừng lại ở quy mô hay tỷ trọng, mà phải được thể hiện bằng năng lực dẫn dắt và kiến tạo.

Chương trình Thời sự đặc biệt được truyền hình trực tiếp từ Trường quay S1 - Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội

Doanh nghiệp nhà nước cần được định vị lại, tập trung vào các mũi nhọn chiến lược như công nghiệp bán dẫn, năng lượng và hạ tầng, tạo nền tảng cho phát triển nhanh và bền vững.

Bên cạnh đó, khi bối cảnh nguồn lực quốc gia hữu hạn và yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng xanh, số và dựa trên đổi mới sáng tạo, việc quản lý, khai thác và sử dụng hiệu quả nguồn lực nhà nước trở thành vấn đề then chốt.

Để nâng cao hiệu quả quản trị và sử dụng các nguồn lực của kinh tế nhà nước, PGS.TS Trần Đình Thiên cho rằng cần thay đổi cơ chế phân bổ nguồn lực. Các nguồn lực quốc gia do Nhà nước quản lý phải được phân bổ theo nguyên tắc cạnh tranh, minh bạch, bảo đảm chủ thể có năng lực tốt nhất, sử dụng hiệu quả nhất được tiếp cận.

Song song với đó là xây dựng môi trường cạnh tranh bình đẳng, tạo điều kiện để khu vực tư nhân - vốn rất năng động và có sức chống chịu cao phát huy đầy đủ tiềm năng. Khi môi trường kinh doanh minh bạch, cả doanh nghiệp nhà nước và tư nhân đều được tôn trọng và cạnh tranh lành mạnh.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp nhà nước cần nâng cao năng lực quản trị theo chuẩn mực quốc tế. Những doanh nghiệp đảm nhận nhiệm vụ chiến lược, sứ mệnh quốc gia tiếp tục được ưu tiên hỗ trợ, nhưng trên cơ sở chức năng và lợi ích quốc gia, không vì hình thức sở hữu.

Nghị quyết 79 không chỉ là một văn bản định hướng phát triển kinh tế nhà nước, mà còn là thông điệp mạnh mẽ về quyết tâm đổi mới tư duy, nâng tầm quản trị và phát huy tối đa nguồn lực quốc gia trong giai đoạn phát triển mới. Trước những yêu cầu tăng trưởng nhanh đi đôi với bền vững đặt ra cao hơn bao giờ hết, kinh tế nhà nước phải thực sự trở thành lực lượng dẫn dắt, kiến tạo và bảo đảm ổn định vĩ mô.

Thành công của Nghị quyết 79 sẽ không chỉ được đo bằng những con số tăng trưởng, mà bằng chất lượng phát triển, sức chống chịu của nền kinh tế và niềm tin của người dân, doanh nghiệp. Từ chủ trương đến hành động, từ quyết sách đến thực thi - đó chính là thước đo bản lĩnh và tầm nhìn trong kỷ nguyên mới.

Trang Anh