Giáo sư trẻ mang hồn Việt đến giảng đường nước Pháp

Luôn tìm bản sắc giữa hai thế giới

Anh Nguyễn Nhật Nguyên hiện công tác tại Viện Kinh doanh Rouen, trực thuộc Đại học đa ngành Rouen Normandy (Pháp).

Tháng 6/2024, nước Pháp chính thức công nhận GS.TS Nguyễn Nhật Nguyên (tên tiếng Pháp: Arthur Nguyên) là Giáo sư cấp quốc gia ngành Khoa học quản trị, cột mốc vinh quang mà không nhiều học giả gốc Á từng chạm tới ở tuổi đời ngoài 30.

Trước đó 3 năm, anh đã được phong hàm Phó Giáo sư khi mới 30 tuổi nhưng đằng sau những danh xưng lấp lánh là cả một hành trình trăn trở, chiến đấu bền bỉ để trả lời ba câu hỏi mà anh xem là “la bàn đời mình”: Tôi là ai? Tôi làm gì? Tôi phải làm thế nào?

GS.TS Nguyễn Nhật Nguyên chia sẻ tại Diễn đàn Trí thức trẻ Việt Nam toàn cầu lần thứ VI.

Sinh ra trong gia đình trí thức nghèo, anh Nguyên lớn lên trong một môi trường giáo dục giản dị, vừa học vừa làm để nuôi mộng du học. Anh từng đi làm thuê, phục vụ nhà hàng khi mới đặt chân tới Pháp. Ban ngày trên giảng đường, ban đêm lao động làm thêm. Chính những khác biệt văn hóa sâu sắc và cảm giác “bị kẹt giữa hai thế giới” đã thôi thúc anh đi sâu vào nghiên cứu các vấn đề văn hóa và bản sắc.

Anh cũng như nhiều sinh viên Việt Nam tại Pháp, ban ngày sống như một công dân toàn cầu, khi về nhà thì trở lại như một người Việt truyền thống. Đó không phải là mâu thuẫn, mà là chiến lược để tồn tại.

"Lúc đó, tôi luôn cảm thấy mình bị kẹt giữa hai thế giới: Một bên là văn hoá phương Tây hiện đại, một bên là văn hoá Á Đông truyền thống", anh Nguyên cho hay.

Từ chính trải nghiệm ấy, luận văn thạc sĩ của anh đề xuất khái niệm “Chiến lược là nét văn hóa”, một cách giải mã cách người trẻ Việt linh hoạt chuyển hóa giữa truyền thống và hiện đại trong bối cảnh xã hội đổi thay chóng mặt.

Khẳng định vị thế bằng tri thức

Từ một sinh viên xuất sắc tại Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh, Nguyễn Nhật Nguyên giành học bổng Thạc sĩ của Tổ chức Đại học Pháp ngữ (AUF) rồi nhận bằng Tiến sĩ ở tuổi 27. Anh bắt đầu giảng dạy tại Lille 2, rồi Đại học công lập Jean Moulin Lyon III, nơi anh được phong Phó Giáo sư, mở đầu cho hành trình học thuật rực rỡ.

Khi đề xuất nghiên cứu về làn sóng Hallyu (Hàn Quốc) tại Việt Nam, anh từng bị nghi ngờ rằng, K-pop là đạo nhái, thị trường Việt Nam quá nhỏ để nghiêm túc nghiên cứu nhưng chính sự xem nhẹ đó lại thôi thúc anh khẳng định một quan điểm phản biện mạnh mẽ: “Không ai hiểu và kể câu chuyện Việt Nam tốt hơn chính người Việt”.

Anh Nguyên chia sẻ: "Tôi làm việc ở Pháp nhưng tôi nghiên cứu và giảng dạy để giới thiệu Việt Nam một cách khoa học và đúng đắn nhất".

Luận điểm này không chỉ giúp anh giành giải Nghiên cứu Xuất sắc tại Pháp, mà còn trở thành người Việt Nam đầu tiên trúng tuyển vào hệ thống giảng viên công lập quốc gia Pháp – một kỳ thi vốn dĩ được thiết kế cho người bản xứ.

Là một người châu Á trong hệ thống hành chính Pháp, anh Nguyên từng được khuyên nên “im lặng để tồn tại” nhưng anh chọn lên tiếng, không bằng khẩu hiệu, mà bằng nghiên cứu, bằng bài giảng, bằng những công trình học thuật mang tầm quốc tế.

Không những thế, anh tham gia xét duyệt học bổng Eiffel danh giá, hỗ trợ sinh viên Việt tiếp cận nền giáo dục Pháp chất lượng cao với chi phí hợp lý. Trong giảng dạy, anh đặc biệt chú trọng đến việc phá bỏ định kiến về văn hóa Á Đông. Anh từng thuyết phục sinh viên quốc tế rằng Việt Nam không phải là xã hội bảo thủ như họ nghĩ. “Tôi muốn sinh viên hiểu rằng Việt Nam không phải là bản sao của bất kỳ mô hình nào, mà có giá trị riêng, bản sắc riêng”, anh khẳng định.

“Đại sứ” văn hóa không biên giới

Nghiên cứu của GS. Nguyên trải rộng từ văn hóa tiêu dùng đến chiến lược thương hiệu quốc gia. Anh dùng phim ảnh, âm nhạc, đặc biệt là K-pop như một “ống kính văn hóa” để phân tích hành vi người tiêu dùng trẻ, chiến lược xuất khẩu văn hóa và sự biến đổi căn tính trong xã hội đang toàn cầu hóa.

GS.TS Nguyên đặt ra 3 câu hỏi: Tôi là ai? Tôi làm gì? Tôi phải làm thế nào? và hành trình để tự trả lời cho chính mình

Giữa nhịp sống học thuật quốc tế, anh vẫn thường xuyên trở về Việt Nam, tham gia giảng dạy, kết nối cộng đồng, góp phần phát triển thị trường trong nước. Tại Diễn đàn Trí thức trẻ Việt Nam toàn cầu lần thứ VI tổ chức trong tháng 7/2025 tại Hà Nội, GS. TS Nguyễn Nhật Nguyên đã có bài phát biểu lay động với thông điệp: “Hội nhập không có nghĩa là hòa tan. Tri thức không chỉ để hiểu, mà để hành động có ý nghĩa”.

Anh chính là một “cây cầu” kết nối văn hóa, tri thức và con người giữa hai bờ Đông – Tây. Đó là cách anh chọn để phụng sự quê hương. Anh khẳng định: “Tôi sống và làm việc ở nước ngoài nhưng chưa bao giờ quên mình là người Việt Nam”.

Từ một làng quê Việt Nam đến Pháp, từ một cậu sinh viên vừa học vừa làm đến học vị Giáo sư quốc gia tại Pháp, hành trình của GS.TS Nguyễn Nhật Nguyên là lời chứng sống động rằng: Mỗi trí thức Việt ở nước ngoài đều có thể là một "đại sứ" tri thức, một ngọn lửa giữ gìn bản sắc và một người kể chuyện Việt Nam bằng chính ngôn ngữ của khoa học.

Lê Dung