Hợp nhất chương trình mục tiêu, tránh dàn trải và kém hiệu quả

Khắc phục trùng lặp mục tiêu, nội dung và cơ chế thực hiện

Tại tổ 1 - Đoàn ĐBQH TP Hà Nội, đại biểu Lê Nhật Thành đồng tình với đánh giá của Chính phủ về kết quả và những vướng mắc trong triển khai 3 Chương trình mục tiêu quốc gia thời gian qua.

Từ thực tiễn giám sát, đại biểu chỉ ra hạn chế lớn nhất là tình trạng trùng lặp mục tiêu, nội dung và cơ chế thực hiện. Nhiều nhiệm vụ đều xuất hiện trong cả 3 chương trình, như hỗ trợ hạ tầng, sinh kế, đào tạo nghề, nâng cao năng lực cộng đồng hay hỗ trợ nhà ở, nước sạch, dẫn tới dàn trải nguồn lực và lãng phí thời gian điều phối.

Toàn cảnh phiên thảo luận Tổ 1

Ngoài ra, theo ông, bản hướng dẫn được ban hành nhiều, chậm, thay đổi liên tục, gây lúng túng và chậm tiến độ. Việc chia nhỏ quá nhiều hợp phần khiến nguồn lực manh mún, trong khi cấp xã phải xử lý lượng lớn hồ sơ vượt quá khả năng. Thủ tục quản lý vốn còn rườm rà, thẩm định nhiều tầng nấc, giao vốn chậm, thanh quyết toán mang nặng tính hành chính.

Đại biểu Lê Nhật Thành đề nghị hợp nhất ba chương trình để giảm phân tán nguồn lực và giảm văn bản hướng dẫn; đồng thời rà soát, loại bỏ các nhiệm vụ trùng với chương trình của Bộ, ngành hoặc nhiệm vụ thường xuyên của địa phương.

Phó Chủ tịch HĐND TP Phạm Thị Thanh Mai - Phó Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội TP Hà Nội chủ trì phiên thảo luận

Đồng tình quan điểm này, đại biểu Nguyễn Hải Trung cũng thống nhất cần hợp nhất 3 chương trình vào một khung chung nhằm bảo đảm hiệu quả đầu tư.

Ông cho rằng dự thảo đã thể hiện rõ mục tiêu, phạm vi, kinh phí và nguyên tắc phân bổ vốn Trung ương. Tuy nhiên, để “rõ người, rõ việc”, ông đề nghị xác định cơ quan chủ trì từng hợp phần: Hợp phần chung nên giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường; hợp phần đặc thù vùng dân tộc nên giao Bộ Dân tộc và Tôn giáo. Ông nhấn mạnh 4 lý do, trong đó có việc hệ thống cơ quan dân tộc - tôn giáo đã được kiện toàn từ Trung ương đến cơ sở và đủ năng lực triển khai.

Đại biểu Nguyễn Hải Trung cũng cho rằng triển khai tốt chính sách vùng đồng bào dân tộc thiểu số sẽ góp phần củng cố an ninh, ổn định lòng dân tại những địa bàn còn đan xen yếu tố phức tạp.

Đại biểu Quốc hội Lê Nhật Thành thảo luận tại tổ

Đại biểu Hoàng Văn Cường đánh giá cao việc sáp nhập chương trình như ý kiến đại biểu Nguyễn Hải Trung và cho rằng đây là “hướng đi đúng để tránh trùng lặp”. Tuy nhiên, ông cho rằng cần lưu ý 3 nhóm vấn đề quan trọng.

Thứ nhất, trong phát triển hạ tầng nông thôn, cần ưu tiên hình thành các cụm dân cư ổn định, an toàn. Ông phân tích, nhiều thiệt hại do lũ quét, sạt lở xuất phát từ việc người dân sống tại khu vực có nguy cơ cao.

Vì vậy, chương trình cần rà soát, bố trí dân cư tới nơi an toàn và đầu tư hạ tầng đồng bộ; đồng thời, cần chú trọng xây dựng trường mầm non, mẫu giáo ở vùng cao với chỉ tiêu rõ ràng cho mô hình bán trú - nội trú, giúp trẻ em giảm quãng đường đi học qua núi, suối, bảo đảm an toàn và duy trì tỷ lệ chuyên cần.

Thứ hai, với phát triển sản xuất hàng hóa, đại biểu này đề nghị không lặp lại cách làm cũ như cấp bò, cấp giống cây lẻ tẻ. Thay vào đó, phải phát triển vùng sản xuất tập trung, ưu tiên cây công nghiệp hoặc sản phẩm đặc thù.

Đại biểu nhấn mạnh vai trò doanh nghiệp: Doanh nghiệp phải đứng đầu chuỗi để bao tiêu sản phẩm, hướng dẫn kỹ thuật và kết nối thị trường. Do đó, cần có cơ chế ưu đãi mạnh để doanh nghiệp có quỹ đất và điều kiện đầu tư.

"Ba là, chuyển đổi vùng sản xuất hàng hóa phải gắn với năng lực tiếp cận thị trường và giảm phụ thuộc vào hỗ trợ trực tiếp", đại biểu Hoàng Văn Cường nêu rõ.

Đại biểu Quốc hội Hoàng Văn Cường thảo luận tại tổ

Xây dựng chương trình đào tạo “nguồn nhân lực nông thôn thế hệ mới”

Đại biểu Nguyễn Thị Lan đánh giá dự thảo được xây dựng công phu, thể hiện đúng yêu cầu phát triển nông nghiệp, nông thôn trong giai đoạn mới.

Theo đại biểu, chương trình có 3 điểm tích cực: Cách tiếp cận tích hợp giúp giảm trùng lặp; định hướng hiện đại gắn chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn; các mục tiêu rõ ràng, đặc biệt là nâng thu nhập, cải thiện chất lượng sống nông thôn.

Theo đại biểu, để chuyển từ "đạt chuẩn" sang "phát triển bền vững - bao trùm - hiện đại", chương trình cần bổ sung bốn nhóm nội dung.

Đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Lan thảo luận tại tổ

Thứ nhất là nguồn nhân lực nông thôn. Bà cho rằng đào tạo nghề còn chung chung, chưa đáp ứng yêu cầu của nông nghiệp hiện đại.

"Cần xây dựng chương trình đào tạo “nguồn nhân lực nông thôn thế hệ mới” với trọng tâm là kỹ năng số, vận hành máy móc hiện đại và quản trị nông nghiệp; đồng thời tăng vai trò của các trường đại học, viện nghiên cứu trong chuyển giao công nghệ", bà nói.

Thứ hai là khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Dự thảo chưa bố trí ngân sách riêng cho khoa học công nghệ và thiếu cơ chế đặt hàng nghiên cứu. Đại biểu đề nghị thành lập Quỹ Đổi mới sáng tạo nông thôn, ưu tiên công nghệ sinh học, giống, IoT, AI; tăng liên kết viện - trường - doanh nghiệp.

Thứ ba là kinh tế môi trường và thích ứng khí hậu. Bà đề nghị bổ sung bộ chỉ số sức khỏe đất - nước, phát triển nông nghiệp carbon thấp và đưa tiêu chí kinh tế môi trường vào đánh giá xã Nông thôn mới.

Thứ tư là cơ chế phân cấp, giám sát và đo lường. Đại biểu Nguyễn Thị Lan đề nghị chuyển trọng tâm đánh giá sang thu nhập, sinh kế, môi trường và mức độ giảm nghèo thực chất; xây dựng hệ thống giám sát số hóa và quy định trách nhiệm giải trình rõ ràng.

Các ý kiến đều thống nhất rằng chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn tới phải tránh trùng lặp, xác định đúng trọng tâm, ưu tiên vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Hiệu quả chương trình phụ thuộc vào việc hoàn thiện cơ chế, ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới mô hình sản xuất và xây dựng nguồn lực chất lượng.

Thái Sơn