Khí mê-tan từ chăn nuôi tác động đến biến đổi khí hậu ra sao?

- PV: Thưa ông, phát thải khí mê-tan từ chăn nuôi đang là một vấn đề rất nghiêm trọng. Ông có thể giải thích rõ hơn vai trò của chăn nuôi trong việc thải mê-tan và tại sao đây lại là nguồn khí nhà kính đáng lo ngại?

- TS Phạm Văn Tư, ĐH Sư phạm Hà Nội: Ngành chăn nuôi Việt Nam, đặc biệt là gia súc nhai lại như bò, trâu, dê, là một trong những nguồn phát thải khí mê-tan lớn nhất do cơ chế tiêu hóa đặc thù vì vi sinh vật trong dạ cỏ phân giải cellulose và phát sinh khí mê-tan, rồi thoát ra qua ợ và hơi thở.

Ngoài ra, chất thải chăn nuôi (phân và nước thải) khi được lưu trữ trong điều kiện yếm khí, như hầm biogas hoặc ao phân, cũng tạo ra lượng lớn mê-tan. Ví dụ một con bò trưởng thành có thể thải ra khoảng 70-120 kg khí CH₄ mỗi năm. Khi tổng đàn gia súc lớn (hàng triệu con), lượng mê-tan cộng dồn rất đáng kể, làm gia tăng hiệu ứng nhà kính vì CH₄ có khả năng giữ nhiệt cao gấp 28 lần CO₂ trong 100 năm.

TS Phạm Văn Tư, ĐH Sư phạm Hà Nội

- PV: Vậy theo ông, tác động của phát thải mê-tan từ chăn nuôi đến biến đổi khí hậu và cam kết quốc tế của Việt Nam như thế nào?

- TS Phạm Văn Tư, ĐH Sư phạm Hà Nội: Tác động rất lớn. Mê-tan là khí nhà kính mạnh, giữ nhiệt nhanh và gây nóng lên nhanh hơn so với CO₂. Nếu chăn nuôi tiếp tục phát thải ở mức cao, nó sẽ đẩy mạnh sự gia tăng nhiệt độ trung bình toàn cầu, góp phần vào các hiện tượng thời tiết cực đoan. Về cam kết quốc tế, Việt Nam đã tham gia nhiều cơ chế giảm phát thải, và giảm khí mê-tan từ chăn nuôi là một phần quan trọng trong mục tiêu chung.

Nếu không kiểm soát tốt, ngành chăn nuôi sẽ là rào cản lớn trong việc thực hiện các mục tiêu biến đổi khí hậu. Vì vậy, giảm phát thải mê-tan không chỉ là vấn đề môi trường, mà còn là yêu cầu chiến lược để ngành chăn nuôi phát triển bền vững, hòa nhập với cam kết quốc tế và đảm bảo sinh kế lâu dài cho người chăn nuôi.

- PV: Nhiều năm nay, các chuyên gia cũng tìm ra các giải pháp giảm phát thải khí mê-tan trong chăn nuôi như sử dụng phụ gia trong thức ăn cho vật nuôi, xây dựng hầm biogas hay ủ phân hiếu khí. Theo ông, đâu là những giải pháp khả thi nhất và nên ưu tiên để giảm phát thải mê-tan trong chăn nuôi tại Việt Nam?

- TS Phạm Văn Tư, ĐH Sư phạm Hà Nội: Tôi cho rằng các giải pháp trên đêu rất khả thi và cần được ưu tiên. Thứ nhất là cải thiện khẩu phần thức ăn: Bổ sung các phụ gia như dầu dừa, tannin hay chế phẩm sinh học có thể làm thay đổi hệ vi sinh trong dạ cỏ, từ đó giảm lượng khí mê-tan sinh ra. Các nghiên cứu quốc tế như thêm tảo đỏ trong khẩu phần có thể giảm mê-tan đến 80% nếu ứng dụng thành công ở Việt Nam, sẽ là bước tiến lớn.

Việt Nam có hơn 500.000 hầm biogas hộ gia đình nhưng quy mô này chưa đủ để xử lý toàn bộ chất thải

Thứ hai, xử lý chất thải chăn nuôi bằng biogas là giải pháp then chốt: Hầm biogas thu khí mê-tan thay vì để thải ra, vừa tận dụng năng lượng, vừa xử lý phân. Theo con số thống kê chưa đầy đủ, Việt Nam có hơn 500.000 hầm biogas hộ gia đình nhưng quy mô này chưa đủ để xử lý toàn bộ chất thải.

Việc ủ phân hữu cơ theo phương pháp hiếu khí cũng là hướng rất đáng làm: Phân hữu cơ sau ủ có thể dùng làm phân bón sạch, giảm phát thải khí nhà kính, đồng thời nâng cao giá trị phụ phẩm chăn nuôi. Mô hình chăn nuôi tuần hoàn - kết hợp chăn nuôi, xử lý chất thải và sản xuất phân - nếu được nhân rộng, sẽ vừa giảm metan, vừa mang lại lợi ích kinh tế cho người chăn nuôi.

- PV: Ông có khuyến nghị gì cho Chính phủ, ngành chăn nuôi và cộng đồng nông dân để thúc đẩy các giải pháp giảm mê-tan hiệu quả hơn trong tương lai?

- TS Phạm Văn Tư, ĐH Sư phạm Hà Nội: Tôi nghĩ cần một chiến lược tổng thể và phối hợp đa bên. Trước hết, Chính phủ cần xây dựng cơ chế hỗ trợ mạnh mẽ hơn: hỗ trợ vốn vay ưu đãi cho việc xây dựng hầm biogas, ưu đãi cho hộ chăn nuôi đầu tư công nghệ giảm phát thải, cũng như khuyến khích tham gia thị trường tín chỉ carbon (carbon credit) nếu chứng minh được giảm phát thải khí mê-tan.

Ngành chăn nuôi cần đẩy mạnh nghiên cứu và áp dụng phụ gia giảm mê-tan, kết hợp với các viện nghiên cứu, trường đại học để tìm ra giải pháp phù hợp chi phí và thói quen chăn nuôi ở Việt Nam. Đồng thời, cần tăng cường đào tạo, chuyển giao kỹ thuật cho nông dân nhỏ lẻ - bởi phần lớn chăn nuôi ở Việt Nam là hộ gia đình, họ cần hiểu rõ lợi ích lâu dài từ việc giảm phát thải không chỉ vì môi trường mà còn vì kinh tế.

Cuối cùng, nâng cao nhận thức cộng đồng về tác hại của khí mê-tan là rất cần thiết nếu người chăn nuôi thấy được trách nhiệm với khí hậu cùng lợi ích kinh tế, họ sẽ chủ động hành động.

PV: Xin trân trọng cảm ơn ông !

Phương Thu