Làng nghề Thủ đô “cất cánh” nhờ thương mại điện tử

Tò he Phượng Dực: Từ gánh chợ quê đến sàn thương mại số

Ở ngoại thành Hà Nội, xã Phượng Dực vẫn giữ được vẻ yên bình của một làng quê ven đô. Nhưng giữa những con ngõ nhỏ, tiếng cười trẻ con xen lẫn mùi bột nếp thơm phức lại báo hiệu một nghề truyền thống đang hồi sinh nghề nặn tò he.

Từng gắn liền với những phiên chợ quê, nơi các em nhỏ háo hức trao vài hào bạc để sở hữu một con tò he hình chim, cá hay con vật trong truyền thuyết, nghề tò he đã trải qua nhiều thăng trầm.

Một gian hàng tò he được các bạn nhỏ hào hứng ghé mua

“Ngày trước, bán hàng chủ yếu dựa vào các phiên chợ, lễ hội. Nếu không có khách tới, chúng tôi chỉ biết ngồi nhìn bột khô dần,” nghệ nhân Đặng Văn Tiên, với hơn 30 năm gắn bó với nghề, kể.

Nhưng bước sang kỷ nguyên số, bức tranh nghề truyền thống đã thay đổi. Với sự hỗ trợ của các chương trình khởi nghiệp sáng tạo và các sàn thương mại điện tử, những con tò he giờ đây có thể “bay” khắp cả nước. Livestream trực tiếp trên mạng xã hội, tạo gian hàng trên các sàn thương mại điện tử, nghệ nhân Phượng Dực không còn lo lắng việc ế ẩm như trước.

Một con tò he nhỏ bé giờ có thể được đặt hàng từ Sài Gòn, Đà Nẵng, thậm chí từ các khách hàng ở nước ngoài. Những gói sản phẩm được thiết kế đẹp mắt, bảo quản kỹ càng, đi kèm hướng dẫn chơi và câu chuyện văn hóa đã biến tò he không chỉ là món đồ chơi, mà còn là sản phẩm văn hóa – du lịch – giáo dục.

Theo ông Tiên, thương mại điện tử không chỉ tăng thu nhập mà còn giúp giới trẻ tiếp cận nghề một cách tự nhiên hơn: “Các cháu thấy nghề có tương lai, không chỉ là vui chơi hay truyền thống mà còn là cơ hội kinh tế”.

Làng nghề truyền thống bước vào thời số hóa

Tò he Phượng Dực là câu chuyện tiêu biểu cho bức tranh nhiều làng nghề Hà Nội: từ nỗi lo mai một đến cơ hội phục hồi nhờ số hóa và thương mại điện tử. Nghề gốm Bát Tràng, thêu Quất Động, mây tre đan Phú Vinh hay tranh Đông Hồ – tất cả đều đang tìm cách đưa sản phẩm của mình lên các sàn thương mại điện tử, kết hợp với hình thức marketing số.

Quảng bá sản phẩm tò he trên sàn thương mại điện tử

Điều này đồng nghĩa với việc không chỉ bán hàng tại chỗ mà có thể mở rộng thị trường toàn quốc, tiếp cận khách hàng trẻ, đồng thời kết hợp với các dịch vụ du lịch, workshop trải nghiệm.

Chủ chuỗi sáng tạo Đoài Creative, anh Khuất Văn Thắng chia sẻ: “Các làng nghề khi biết tận dụng thương mại điện tử sẽ tăng đáng kể doanh thu và giữ được thị phần. Quan trọng hơn, thế hệ trẻ thấy nghề hấp dẫn, muốn học nghề, muốn gắn bó với văn hóa làng”.

Thực tế, quá trình chuyển đổi không đơn giản. Nhiều nghệ nhân lớn tuổi vẫn gặp khó khăn trong việc sử dụng mạng xã hội, livestream hay đóng gói sản phẩm theo chuẩn online. Tuy nhiên, sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương, các tổ chức khởi nghiệp, các trung tâm đào tạo kỹ năng số đã giúp nhiều làng nghề vượt qua rào cản ban đầu.

Nghệ nhân Nguyễn Tấn Phát ở làng cổ Đường Lâm kể: “Ban đầu, tôi không nghĩ có thể bán gốm qua mạng. Giờ đây, khách hàng đặt hàng liên tục, từ ngoài Bắc vào Nam. Nghề không còn bị bó hẹp trong làng nữa”.

Bên cạnh lợi ích kinh tế, việc chuyển đổi số còn giúp bảo tồn nghề truyền thống theo cách mới: lưu trữ video hướng dẫn, tạo các sản phẩm mô phỏng kỹ thuật số, kết hợp với giáo dục văn hóa cho trẻ em. Như vậy, thương mại điện tử không chỉ là công cụ kinh doanh, mà còn là cầu nối văn hóa, giúp những giá trị truyền thống tiếp tục tồn tại và phát triển trong thế giới hiện đại.

Truyền thống bay trên đôi cánh công nghệ

Nhìn vào các con số, hiệu quả của thương mại điện tử với làng nghề Hà Nội rõ ràng. Nhiều hộ gia đình tại Phượng Dực, Bát Tràng, Quất Động đã ghi nhận doanh thu tăng 30–50% nhờ bán online. Không chỉ vậy, hình ảnh các sản phẩm làng nghề được quảng bá trên mạng còn góp phần thu hút du khách, tạo cơ hội cho du lịch trải nghiệm, góp phần quảng bá văn hóa Thủ đô.

Du khách mặc áo dài truyền thống check-in ở làng nghề truyền thống Quảng Phú Cầu

Bên cạnh đó vẫn còn nhiều thách thức: Thương hiệu làng nghề chưa đồng bộ, bao bì sản phẩm chưa đủ hấp dẫn với thị trường hiện đại, và việc liên kết giữa các hộ gia đình còn rời rạc.

Chuyên gia văn hóa, ông Nguyễn Lan Hương nhận định: “Nếu muốn bền vững, các làng nghề phải xây dựng thương hiệu tập thể, đào tạo kỹ năng số cho nghệ nhân và tạo ra các sản phẩm mang tính sáng tạo, có giá trị gia tăng cao. Thương mại điện tử chỉ là công cụ, thành công còn phụ thuộc vào quản lý, kết nối và định hướng phát triển”.

Từ câu chuyện tò he Phượng Dực, có thể thấy rằng nghề truyền thống không chỉ là ký ức, mà hoàn toàn có thể trở thành ngành kinh tế sáng tạo. Việc biết bắt nhịp với số hóa và thương mại điện tử giúp nghề truyền thống “cất cánh”: Bảo tồn văn hóa, tăng thu nhập, gắn kết cộng đồng và mở ra cơ hội xuất khẩu. Đây cũng là hướng đi được nhiều làng nghề Hà Nội quan tâm, từng bước chuyển từ sống sót sang phát triển bền vững trong kỷ nguyên số.

Nhìn chung, thương mại điện tử đang tạo ra một thế giới mới cho làng nghề Thủ đô: nơi truyền thống gặp công nghệ, văn hóa kết hợp kinh tế, và những giá trị xưa cũ được lan tỏa khắp mọi miền đất nước, thậm chí ra thế giới. Với sự đồng hành của chính quyền, cộng đồng và doanh nghiệp, làng nghề Hà Nội có cơ hội tái sinh rực rỡ, không chỉ trong ký ức mà còn trên bản đồ kinh tế – văn hóa hiện đại.

Vũ Cường