Nâng tầm làng nghề Việt Nam trên bản đồ thế giới

Học tập kinh nghiệm từ hai làng nghề lớn

Những ngày qua, UBND xã Chuyên Mỹ cùng Sở Nông nghiệp & Môi trường Hà Nội và Hiệp Hội xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ Việt Nam khảo sát, đánh giá hoàn thiện các tiêu chí, hồ sơ đề nghị Hội đồng thủ công mỹ nghệ Thế giới công nhận Làng nghề Khảm trai sơn mài Chuyên Mỹ là thành viên của mạng lưới các Thành phố Thủ công sáng tạo trên toàn Thế giới năm 2025.

Việc được lựa chọn là ứng cử viên Mạng lưới của thành phố thủ công sáng tạo trên toàn Thế giới không chỉ là niềm tự hào của địa phương, mà còn là minh chứng cho những nỗ lực bảo tồn, phát huy giá trị truyền thống, đồng thời đáp ứng nhu cầu đương đại. Do đó, địa phương luôn nhận được sự quan tâm, tạo điều kiện của các thành viên Hội đồng thủ công thế giới.

Nhằm hoàn thiện hồ sơ trình Hội đồng Thủ công thế giới công nhận làng nghề khảm trai và sơn mài Chuyên Mỹ gia nhập Mạng lưới các thành phố Thủ công sáng tạo thế giới năm 2025, ngày 12/9, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội và xã Chuyên Mỹ đã tổ chức tham quan, học tập kinh nghiệm tại làng gốm sứ Bát Tràng và làng nghề sơn, tạc tượng Sơn Đồng.

Đoàn công tác của Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, xã Chuyên Mỹ tham quan Bảo tàng gốm Bát Tràng. Ảnh: Nguyễn Mai

Chia sẻ về làng nghề gốm sứ Bát Tràng, Phó Chủ tịch UBND xã Bát Tràng Đỗ Thành Thuận cho biết: Sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp (từ ngày 1/7/2025), xã Bát Tràng có 3 làng nghề sản xuất gốm sứ, là: Bát Tràng, Giang Cao, Kim Lan với khoảng hơn 6.000 hộ phát triển nghề.

Xã có 173 nghệ nhân trong lĩnh vực gốm sứ mỹ nghệ đã được Nhà nước phong tặng danh hiệu. Bát Tràng hiện có 49 sản phẩm được chứng nhận OCOP còn hiệu lực, trong đó nhiều sản phẩm đạt 5 sao và tiềm năng 5 sao. Nghề gốm phát triển, giúp thu nhập bình quân đầu người trên địa bàn xã đạt hơn 87 triệu đồng/người/năm.

Năm 2025, dự kiến Bát Tràng tiếp tục đánh giá, phân hạng thêm 16 sản phẩm OCOP và đề nghị thành phố thẩm định, công nhận 15 nghệ nhân. Xã cũng tiếp tục hoàn thiện, triển khai đề án phát triển làng nghề gắn với du lịch trải nghiệm.

Bà Hà Thị Vinh, Phó Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam, Chủ tịch Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ và làng nghề thành phố Hà Nội, đồng thời là nghệ nhân, doanh nhân nhiều kinh nghiệm trong phát triển nghề gốm Bát Tràng thông tin, với lịch sử lâu đời và những nét độc đáo, Bát Tràng đã trở thành biểu tượng của nghề gốm Việt Nam và là điểm đến du lịch hấp dẫn.

Các cơ sở sản xuất gốm tại Bát Tràng đã được đầu tư cải tạo, nâng cấp, tạo không gian tham quan, trải nghiệm cho du khách. Đến đây, du khách có thể tham gia vào quy trình sản xuất gốm để tạo ra sản phẩm thủ công.

Đặc biệt, tại Trung tâm Tinh hoa làng nghề Việt (Bảo tàng gốm Bát Tràng), du khách có thể chiêm ngưỡng kiến trúc độc đáo, những tác phẩm tuyệt đẹp và tìm hiểu lịch sử hình thành, phát triển làng nghề Bát Tràng cũng như sự hội tụ của nhiều loại hình nghệ thuật khác, như: Điêu khắc ánh sáng, nghề nón, nghề mây, tre đan… được kết hợp cùng nghệ nhân từ khắp các vùng miền.

Theo bà Hà Thị Vinh, để được Hội đồng Thủ công Thế giới công nhận là thành viên Mạng lưới các thành phố Thủ công sáng tạo thế giới cần quá trình chuẩn bị kỹ lưỡng. Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đã có nhiều hỗ trợ để “nuôi dưỡng” nghề và doanh nghiệp làng nghề, giúp họ tự tin bước ra thế giới. Bên cạnh đó là sự chung sức của cả cộng đồng trong làng.

Mỗi gia đình, mỗi dòng họ ở Bát Tràng chính là chủ nhân của "bảo tàng gốm”, kể câu chuyện về làng mình cho du khách. Mô hình sản xuất kết hợp du lịch ở Bát Tràng được Hội đồng Thủ công thế giới đánh giá rất cao.

Đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, xã Chuyên Mỹ trao đổi với lãnh đạo xã Sơn Đồng về kinh nghiệm phát triển làng nghề. Ảnh: Nguyễn Mai

Đối với làng nghề sơn tạc tượng Sơn Đồng, hiện làng cũng đang phấn đấu trở thành thành viên Mạng lưới các thành phố Thủ công sáng tạo thế giới năm 2025. Theo ông Cao Văn Tâm, Phó Chủ tịch UBND xã Sơn Đồng, làng nghề nổi tiếng với kỹ thuật đục, khắc tượng, làm đồ thờ truyền thống cùng kỹ thuật sơn son thếp vàng tinh xảo, được khách hàng trong và ngoài nước đánh giá cao. Đôi bàn tay tài hoa của nghệ nhân Sơn Đồng còn lưu dấu ấn tại nhiều công trình văn hóa của Hà Nội, như: Văn Miếu - Quốc Tử Giám, Khuê Văn Các, đền Ngọc Sơn, cầu Thê Húc, chùa Một Cột...

Những năm gần đây, nhiều thanh niên làng nghề đã mở xưởng, cửa hàng giới thiệu sản phẩm điêu khắc, mỹ nghệ tại các thành phố lớn. Để đạt tiêu chí công nhận năm 2025, Sơn Đồng đang triển khai nhiều nội dung, trong đó xã đã bố trí trụ sở để xây dựng Trung tâm thiết kế sáng tạo, giới thiệu và quảng bá sản phẩm OCOP, sản phẩm mỹ nghệ địa phương.

Tiếp tục hỗ trợ các làng nghề hoàn thiện các tiêu chí

Việc hoàn thiện các tiêu chí công nhận làng nghề khảm trai, sơn mài xã Chuyên Mỹ, thành phố Hà Nội là thành viên của mạng lưới các Thành phố Thủ công sáng tạo trên toàn Thế giới năm 2025 là một nhiệm vụ quan trọng được thành phố Hà Nội và UBND xã đặc biệt quan tâm.

Do đó, địa phương đang quyết tâm thực hiện các nội dung theo hướng dẫn. Sau mỗi lần đoàn kiểm tra của các sở ngành chuyên môn và Hiệp Hội xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ Việt Nam khảo sát, đánh giá 9 nội dung tiêu chí, UBND xã đều kịp thời điều chỉnh, khắc phục để hoàn thiện theo quy chuẩn.

Tham quan thực tế, ông Nguyễn Hữu Chi, Chủ tịch UBND xã Chuyên Mỹ cho biết, để hoàn thiện tiêu chí công nhận làng nghề khảm trai và sơn mài Chuyên Mỹ là thành viên Mạng lưới các thành phố Thủ công sáng tạo thế giới năm 2025, UBND xã đã tập trung thực hiện theo hướng dẫn của các cơ quan chuyên môn của thành phố và trung ương.

Xã Chuyên Mỹ kỳ vọng sẽ phát triển làng nghề địa phương, sớm trở thành thành viên Mạng lưới các thành phố Thủ công sáng tạo thế giới

Đối với việc xây dựng phòng truyền thống, xã đã sưu tầm hiện vật, ảnh nghệ nhân theo từng giai đoạn phát triển làng nghề; sắc phong công nhận nghề truyền thống; bản vẽ mẫu nghề khảm của các nghệ nhân, các hộ làm nghề; đồng thời bố trí bàn trưng bày, lưu giữ nguyên liệu, sản phẩm.

Xã Chuyên Mỹ cũng đã hoàn thành xây dựng album ảnh sản phẩm làng nghề qua từng thời kỳ; thiết kế website đa ngôn ngữ, video tuyên truyền, quảng bá sản phẩm và lịch sử làng nghề; in ấn tờ rơi giới thiệu sản phẩm khảm trai, sơn mài truyền thống.

Xã đã trang trí, trưng bày Bằng công nhận làng nghề, sắc phong, Huân chương hạng Ba của Hợp tác xã sơn mài; bố trí khu trưng bày cổ vật, tranh ảnh, nguyên vật liệu của nghề khảm trai, sơn mài qua từng giai đoạn. Ngoài ra, xã còn phối hợp xây dựng video giới thiệu về lịch sử làng nghề khảm trai.

“Qua tham quan, học hỏi thực tế tại Bát Tràng và Sơn Đồng, xã Chuyên Mỹ kỳ vọng sẽ phát triển làng nghề địa phương, sớm trở thành thành viên Mạng lưới các thành phố Thủ công sáng tạo thế giới”, ông Nguyễn Hữu Chi bày tỏ mong muốn.

Theo Trưởng phòng Phát triển nông thôn (Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội) Hoàng Thị Hòa, giai đoạn 2025 - 2030, Hà Nội đặt mục tiêu khôi phục được ít nhất 5 làng nghề truyền thống có nguy cơ mai một, thất truyền; phấn đấu công nhận mới ít nhất 10 nghề và 25 làng nghề, làng nghề truyền thống; phát triển từ 10 làng nghề lên làng nghề truyền thống.

Hà Nội cũng dự kiến đầu tư đồng bộ hạ tầng và bảo tồn, phục dựng không gian văn hóa làng nghề, nhằm phát triển ít nhất 3 làng nghề gắn với du lịch; hình thành 10 tour, tuyến du lịch làng nghề, trải nghiệm để thu hút khách tham quan...

Cũng theo bà Hoàng Thị Hòa, việc học hỏi kinh nghiệm từ các địa phương trong phát triển làng nghề gắn với du lịch là cần thiết. Đồng thời mong muốn với kinh nghiệm đã được Hội đồng Thủ công thế giới công nhận là thành viên của Mạng lưới các thành phố Thủ công sáng tạo thế giới cuối năm 2024, làng nghề Bát Tràng, nghệ nhân Hà Thị Vinh tiếp tục hỗ trợ các làng nghề trên địa bàn thành phố hoàn thiện tiêu chí để được ra nhập Mạng lưới các thành phố Thủ công sáng tạo, nâng tầm làng nghề Việt Nam trên bản đồ thế giới.

Ngọc Diệp