Quạt giấy Chàng Sơn tung bay trong sắc đỏ Quốc khánh

Khởi nghiệp ở tuổi 50

Sinh năm 1960, bà Tuấn lớn lên trong bối cảnh đất nước còn nhiều khó khăn sau chiến tranh. Khi mới 17 tuổi, bà đã tình nguyện tham gia lực lượng Thanh niên xung phong tại Bảo Lộc (Lâm Đồng).

Những ngày ấy, công việc đào kênh, mở đường giữa núi rừng khắc nghiệt không hề dễ dàng. Rau xanh hiếm hoi, các cô gái trẻ phải hái lá rừng nấu canh, ăn với hạt bo bo thay cơm. Thế nhưng, trong ký ức của bà, đó lại là những năm tháng tuổi trẻ đầy tự hào, nơi tinh thần lạc quan và khát vọng cống hiến luôn rực cháy.

Hoàn thành nhiệm vụ, năm 1978 bà trở về quê, tiếp tục công việc nuôi dạy trẻ nhưng ngọn lửa tinh thần xung phong ngày nào vẫn còn nguyên vẹn. Nó trở thành động lực để sau này, khi đứng trước nguy cơ nghề quạt giấy bị mai một, bà lại một lần nữa “xung phong” giữ lấy nghề truyền thống của quê hương.

Nghệ nhân Nguyễn Thị Tuấn

Khi nhiều người đồng trang lứa đã chọn an nhàn bên con cháu, bà Tuấn lại quyết định bắt đầu lại từ đầu. Ở tuổi 50, bà chính thức khởi nghiệp với quạt giấy – nghề đã gắn bó với làng Chàng Sơn hàng trăm năm.

Thời điểm đó, làng nghề chủ yếu làm gia công cho thương lái, chạy theo số lượng, dẫn đến chất lượng ngày càng giảm. Quạt giấy không đủ sức cạnh tranh với sản phẩm công nghiệp giá rẻ từ Trung Quốc. “Không đành lòng nhìn nghề truyền thống lụi tàn, tôi nghĩ mình phải làm gì đó. Tôi tin quạt giấy Việt hoàn toàn có thể đẹp và tinh tế hơn”, bà Tuấn nhớ lại.

Nghệ nhân Nguyễn Thị Tuấn làm quạt giấy

Cùng con trai, bà bắt tay cải tiến từ những chi tiết nhỏ nhất: chọn loại tre già làm nan, xử lý cẩn thận để bền chắc; tìm giấy chất lượng hơn, in màu sắc hài hòa; làm chốt quạt tinh xảo, không lỏng lẻo như trước. Quan trọng hơn cả, bà đưa vào đó câu chuyện văn hóa, mỗi chiếc quạt không chỉ để quạt mát, mà còn là tác phẩm nghệ thuật, quà lưu niệm mang linh hồn Việt.

Quạt giấy - tiếng nói của niềm tự hào dân tộc

Điểm nhấn đặc biệt trong hành trình của bà Tuấn chính là những chiếc quạt giấy mang chủ đề lịch sử và dân tộc. Dịp kỷ niệm 80 năm Cách mạng tháng Tám và Quốc khánh 2/9, bà cho ra mắt bộ sưu tập quạt in hình Quốc kỳ cùng dòng chữ “Kỷ niệm 80 năm Quốc khánh nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam”

Những chiếc quạt ấy nhanh chóng được cộng đồng đón nhận. Ai cầm trên tay cũng cảm thấy rạo rực. Không chỉ vì sự tươi mát, mà còn vì mỗi nhịp quạt như một nhịp tim hòa chung niềm tự hào đất nước. “Tôi muốn người trẻ khi cầm quạt không chỉ thấy mát, mà còn thấy vui, thấy tự hào, thấy mình là một phần của lịch sử”, bà Tuấn chia sẻ.

Những mẫu quạt giấy của nghệ nhân Nguyễn Thị Tuấn dịp Quốc khánh 2/9

Nhiều bạn trẻ đã gọi vui đây là “lá cờ mini biết bay” bởi khi quạt, sắc đỏ và ngôi sao vàng như tung bay trong gió. Sự sáng tạo ấy khiến chiếc quạt giấy Chàng Sơn được nhiều người yêu thích trong dịp Quốc khánh, đồng thời lan tỏa tình yêu nước một cách gần gũi, tự nhiên. Trong 2 tháng, bà Tuấn đã bán đi hàng chục nghìn quạt, nhiều chiếc theo chân du khách sang cả nước ngoài.

Không dừng ở quạt in hình cờ Tổ quốc, bà Tuấn còn thiết kế nhiều phiên bản độc đáo: Quạt vẽ danh lam thắng cảnh Hà Nội, quạt in hoa văn dân gian, quạt gỗ ngọc am sang trọng, hay quạt khổ lớn phối hợp mây tre và vẽ tay. Mỗi sản phẩm đều mang dấu ấn sáng tạo, để quạt giấy không chỉ là công cụ, mà còn là đồ trang trí, quà tặng nghệ thuật.

Bà còn chủ động mang sản phẩm tham gia hội chợ, lễ hội, quảng bá trực tiếp đến du khách. Nhờ vậy, quạt Chàng Sơn đã có mặt ở nhiều quốc gia, theo chân bạn bè quốc tế trở thành món quà lưu niệm mang đậm hồn Việt.

Người phụ nữ của cộng đồng

Để tiếp cận giới trẻ, bà và gia đình còn xây dựng không gian trưng bày ngay tại làng nghề, kết hợp trải nghiệm làm quạt thủ công. Trên các nền tảng mạng xã hội, những video ngắn ghi lại quá trình làm quạt được chia sẻ rầm rộ, khiến nhiều bạn trẻ thích thú tìm về tận nơi để tự tay gấp, dán, vẽ quạt. “Hóa ra trong một chiếc quạt nhỏ bé là cả một quá trình công phu, đòi hỏi kiên nhẫn và sự khéo léo,” một bạn trẻ sau trải nghiệm đã thốt lên.

Những chiếc quạt giấy màu đỏ có hình ngôi sao 5 cánh được nhiều người yêu thích

Bên cạnh vai trò nghệ nhân, bà Tuấn còn được biết đến như người truyền cảm hứng sống đẹp. Là một cựu thanh niên xung phong, bà thường xuyên vận động gây quỹ giúp đồng đội khó khăn, hỗ trợ vay vốn không lãi để phát triển kinh tế.

Gia đình bà cũng tích cực đóng góp cho các hoạt động xã hội: từ ủng hộ hàng trăm triệu đồng xây dựng trụ sở UBND xã, đến quyên góp cho Quỹ Vì người nghèo, Quỹ Vì biển đảo Việt Nam, hay kêu gọi cộng đồng ủng hộ công tác phòng chống dịch COVID-19. Với bà, phần thưởng quý giá nhất không phải là giấy khen hay bằng khen, mà là nụ cười của những người từng được giúp đỡ.

Hơn 60 năm gắn bó với quạt giấy, từ ký ức tuổi thơ đến hành trình khởi nghiệp, từ sản phẩm truyền thống đến tác phẩm nghệ thuật, bà Tuấn đã chứng minh rằng: Chỉ cần đam mê và khát vọng, bất cứ điều gì cũng có thể hồi sinh.

Trong không gian rợp cờ hoa của ngày Quốc khánh, những chiếc quạt giấy Chàng Sơn do bà làm ra lại tung bay, gợi nhắc về chặng đường dân tộc đã đi qua. Cũng từ đó, câu chuyện về một người phụ nữ khởi nghiệp ở tuổi 50, dám nghĩ dám làm, hết lòng vì cộng đồng, càng thêm truyền cảm hứng cho giới trẻ hôm nay.

Nguyễn Dũng