Bài 150: Muốn hiệu quả cần tự giác, tự nguyện

>> Xây dựng người Hà Nội văn minh, thanh lịch:
Bài 149: Cán bộ, đảng viên gương mẫu thực hiện quy tắc ứng xử

Ngày 26/9, hai video clip và một số hình ảnh ghi lại cảnh một nam thanh niên ăn mặc lịch sự dẫn theo chó dữ không rọ mõm, không đeo xích, thản nhiên dạo tại khu vực phố Hàng Mã (quận Hoàn Kiếm, Hà Nội).

Theo mô tả của người đăng clip, khi sự việc xảy ra, khu vực đó tập trung nhiều trẻ em được bố mẹ dẫn đi chơi Trung thu. Nhiều em tỏ ra sợ hãi, kêu thét khi bị chó dữ chạy lại gần. Thậm chí, một vị phụ huynh nữ có con nhỏ đã tỏ ra rất giận dữ với hành vi đó. Tuy nhiên, người chủ chó ngang nhiên thách thức, nói rằng “cho nó ra đây để cắn người mà” và còn dọa đánh vị phụ huynh này.

Công an phường Hàng Mã đã nhận được điện thoại của người dân thông báo về sự việc và đã cử lực lượng tuần tra xuống hiện trường. Tuy nhiên, khi lực lượng chức năng có mặt, người chủ và chú chó đã đi mất.

Sự việc trên đã thu hút nhiều chú ý từ dư luận, với đa phần ý kiến tỏ ra bức xúc với cách hành xử của nam thanh niên, khi coi thường sự an toàn nơi công cộng.

Nhiều người đã nhận ra người chủ chó trong clip nhà tại phường Định Công (quận Hoàng Mai) và con chó dữ này từng cắn người ở khu vực này.

Những hành vi ứng xử thiếu tôn trọng cộng đồng như trên không phải chuyện hiếm. Chị Nguyễn Minh Anh nhà ở phố Hàng Bạc (quận Hoàn Kiếm) than phiền: "Cứ dịp cuối tuần ra phố đi bộ quanh hồ Hoàn Kiếm là thấy nhiều bất cập trong văn hóa ứng xử. Rất nhiều người bán hàng rong xuất hiện, bày bán hàng công khai, nếu không có cộng đồng "ủng hộ" bằng việc mua hàng thì những hàng rong này không thể tồn tại. Giữa dòng người đang thong thả tản bộ, các bạn trẻ đi xe cân bằng điện lao vút qua, gây nguy hiểm cho mọi người…".

Tại khu vực hồ Hoàn Kiếm có đặt nhiều biển quy định các hành vi ứng xử, trong đó có một số quy định như: không xâm hại cây xanh; cấm hàng rong, đánh giày; cấm thả gia súc, gia cầm, vật nuôi... Quận Hoàn Kiếm còn lập Ban Quản lý khu vực hồ Hoàn Kiếm để duy trì trật tự khu vực này. Mặc dù vậy, hầu hết những quy định nêu trên đều bị vi phạm. Mặt khác, trước khi xây dựng bộ QTƯX, Hà Nội cũng như nhiều địa phương đã triển khai “Cuộc vận động Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”. Trong quá trình triển khai phong trào, rất nhiều địa phương đã xây dựng hương ước, quy ước của thôn, làng, tổ dân phố. Việc thực hiện hương ước, quy ước này cũng mang tính chất khuyến cáo, dựa vào tinh thần tự giác. Song, hiệu quả của những phong trào này còn rất hạn chế. Bởi vậy, nên chăng thành phố có thêm các chế định, chế tài chặt chẽ hơn, giúp các quy tắc ứng xử có thể đi vào đời sống cộng đồng tốt hơn. Đó có thể là gắn với việc bình bầu thi đua của các tập thể, cá nhân hoặc đưa thông tin việc các cá nhân vi phạm về cơ quan, về địa phương...

Hầu hết các quy tắc đều nhằm khắc phục những thói xấu mọi người hay mắc phải ở các địa điểm công cộng, trong đó có tính đến yếu tố đặc thù của một số không gian nhất định. Chẳng hạn như tại bảo tàng, thư viện, khuyến cáo mọi người hạn chế dùng điện thoại; Tại bến xe, nhà ga không nên mua, bán hàng rong hay bày biện đồ đạc, ăn, uống, ngủ, nghỉ tùy tiện; ở các khu du lịch, vui chơi cần tôn trọng văn hóa địa phương, mặc trang phục phù hợp, không chen lấn, xô đẩy... Nhiều nguyên tắc ứng xử được đề xuất vốn chưa được điều chỉnh bởi các văn bản pháp luật, cũng không có trong các nội quy của một số địa điểm công cộng. Vì vậy, nó sẽ góp phần xây dựng nên lối ứng xử đẹp nếu thực hiện tốt.

Nhiều người băn khoăn việc triển khai QTƯX nơi công cộng thế nào, liệu quy tắc này có đi vào cuộc sống hay không. Tương tự QTƯX dành cho cán bộ, công chức, viên chức, người lao động trong các cơ quan thuộc thành phố, QTƯX nơi công cộng chỉ mang tính khuyến cáo. Các tổ chức, cá nhân vi phạm các quy định tại QTƯX, tùy mức độ, sẽ bị nhắc nhở, phê bình công khai trên phương tiện thông tin đại chúng. Như vậy, việc thực hiện hiệu quả hay không, phụ thuộc rất nhiều vào công tác truyền thông, việc tuyên truyền, vận động của các cấp chính quyền, đoàn thể và ý thức của người dân. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, nếu chỉ trông chờ vào sự tự giác của mọi người thì rất khó có thể thực hiện tốt bộ quy tắc này.

Việc thành phố ban hành hai bộ QTƯX là giải pháp hay trong việc định hình lại cách ứng xử, xây dựng phong cách ứng xử văn minh, phù hợp với truyền thống văn hóa của người Hà Nội và với yêu cầu của nhịp sống hiện đại. Sau khi chính thức ban hành, thành phố cần tuyên truyền mạnh mẽ, phổ biến sâu rộng bộ QTƯX tới cán bộ, nhân dân, tạo sự đồng thuận trong cộng đồng, để mọi người cùng tự giác thực hiện và cùng giám sát việc thực hiện ở các cấp, tránh tình trạng chỉ rầm rộ lúc đầu rồi nhanh chóng rơi vào quên lãng.

(còn nữa)

Duy Long