"Chất" Hà Nội khi ăn Tết và chơi Tết

"Nghi thức" đón Tết

Chiều cuối năm, khi công việc dọn dẹp nhà cửa đã hoàn tất, lọ hoa dơn bắt đầu tung cánh màu hồng phấn, cành hoa đào phai đang kiêu hãnh đứng một góc phòng, Hà Thu ngồi lặng trước màn hình máy tính, ngắm lại bộ ảnh gia đình vừa chụp bên Hồ Gươm.

Trong khung hình, bố mẹ cô diện áo dài truyền thống, hai chị em cô cười tươi dưới tán lộc vừng khẳng khiu, phía xa là Tháp Rùa ẩn hiện trong làn sương mỏng. Hà Thu khẽ mỉm cười. Vậy là một việc quan trọng để đón Tết đã hoàn thành.

Chụp ảnh gia đình bên hồ Gươm để lưu giữ những kí ức qua từng năm tháng (Ảnh minh họa)

Với cô, chụp một bộ ảnh gia đình cuối năm không chỉ để lưu giữ kỷ niệm, mà còn là cách đánh dấu một năm đã đi qua. Giữa nhịp sống hối hả, khi công việc cuốn mỗi người theo những guồng quay riêng, khoảnh khắc cả nhà cùng đứng cạnh nhau, chỉnh lại tà áo, nắm tay nhau giữa không gian linh thiêng của bờ hồ, bỗng trở nên thiêng liêng hơn bao giờ hết.

Mỗi năm một bộ ảnh như thế, thời gian xâu dài theo những bức ảnh thể hiện sự biến đổi của diện mạo gương mặt mỗi người. Từ khi bố mẹ còn rất trẻ, hai chị em cô còn nhỏ tết tóc hai bên cho đến khi hai đứa đã cao vượt bố mẹ, nhìn xuống thấy hoa râm lấm tấm trên đầu đấng sinh thành khiến hai đứa bất giác nắm tay bố mẹ chặt hơn...

Thời gian cứ thế trôi, quy luật chẳng ai có thể ngăn được. Nhưng ta có thể lưu giữ lại trong bộ ảnh, để lưu lại kí ức gia đình, để ta thấy lòng dạ mình dịu lại những lúc gặp sóng gió cuộc đời và muốn nhanh chóng trở về mỗi lúc đi xa.

Đó là “chơi Tết” theo cách rất Hà Nội: Trân trọng gia đình, gìn giữ truyền thống và làm mới mình bằng những niềm vui giản dị.

Ăn Tết: Hương vị truyền thống trong từng gian bếp

Một năm theo lịch mặt trăng trôi dần về cuối, guồng quay Tết chẳng rõ khởi động từ bao giờ, chỉ biết phố phường đông hơn, những chuyến xe chở hàng hóa ngược xuôi nhiều hơn, chợ búa rộn ràng hơn trong cái rét ngọt đặc trưng của tháng Chạp.

Trong mỗi nếp nhà, mùi Tết bắt đầu lan ra từ căn bếp. Mùi măng khô ngâm nước, mùi nấm hương, mộc nhĩ, miến dong, hạt sen… quyện vào nhau tạo nên thứ hương thơm rất riêng, chỉ cần thoảng qua đã thấy Tết đang về thật gần.

Món canh bóng thả đặc trưng của Hà Nội

Dù có bao nhiêu món mới lạ xuất hiện trên bàn tiệc hiện đại, mâm cỗ cúng gia tiên ngày Tết của người Hà Nội vẫn không thể thiếu bát canh măng ninh chân giò, bát canh bóng thả cầu kỳ, đĩa xôi gấc đỏ au, con gà luộc vàng ươm. Canh bóng thả với những miếng bóng bì phồng mềm, thả cùng tôm, giò, rau củ tỉa hoa là món ăn thể hiện rõ nét sự khéo léo, tinh tế của người nội trợ đất kinh kỳ. Còn canh măng lại mang vị đậm đà, ấm áp, như gói ghém cả ký ức bao thế hệ.

Mâm cỗ Tết truyền thống của người Hà Nội

Nhiều gia đình Hà Nội vẫn giữ thói quen tự làm mứt Tết. Những mẻ mứt dừa trắng ngần, mứt bí trong veo, mứt táo đỏ au được sên trên bếp nhỏ, đảo đều tay cho đến khi đường kết tinh bám quanh từng sợi. Làm mứt không chỉ để ăn hay để biếu, mà còn là một cách “chơi” Tết trong gian bếp – nơi người phụ nữ gửi gắm sự chăm chút cho gia đình qua từng lát gừng cay nồng, từng viên ô mai chua ngọt.

Nhắc đến ô mai, không thể không nhắc tới những cửa hàng gia truyền trên các con phố cổ Hà Nội. Trên Phố Hàng Đường hay Phố Hàng Ngang, những khay ô mai mơ, ô mai sấu, ô mai mận xếp đầy sau tủ kính, tỏa hương thơm dịu. Vị chua thanh, mặn ngọt hài hòa của ô mai không chỉ là món quà vặt, mà còn là một phần ký ức Tết của người Hà Nội - thứ hương vị khiến những người con xa quê chỉ cần nếm thử đã thấy lòng chùng xuống.

Song song với việc chuẩn bị món ăn là “công cuộc” dọn nhà cuối năm. Nhà thì thuê dịch vụ, nhà thì cả gia đình cùng xắn tay áo. Lau lại bàn thờ, đánh bóng bộ ấm chén, giặt rèm cửa, sắp xếp lại tủ sách… Mỗi việc nhỏ hoàn thành là một bước tiến gần hơn tới thời khắc giao thừa. Người Hà Nội tin rằng nhà cửa gọn gàng, sạch sẽ sẽ đón được nhiều may mắn trong năm mới.

Ăn Tết vì thế không chỉ là ăn ngon, mà còn là ăn trong sự an tâm, trong niềm tin vào một nếp sống văn minh ngày càng được củng cố.

Chơi Tết: Từ tà áo dài bên hồ đến pháo hoa đêm giao thừa

Nếu gian bếp là nơi khởi đầu của Tết, thì đường phố chính là không gian để người Hà Nội “chơi” Tết theo cách riêng.

Những ngày giáp Tết, khu vực quanh hồ trở thành một “studio ngoài trời” khổng lồ. Các gia đình, nhóm bạn trẻ, cặp đôi… nô nức diện áo dài, váy áo rực rỡ đến chụp ảnh. Tà áo dài truyền thống tung bay trong gió lạnh, hòa cùng sắc đỏ của câu đối, sắc vàng của cúc, sắc hồng của đào, tạo nên bức tranh xuân đầy sức sống.

Chụp ảnh Tết tại hồ Gươm

Không chỉ hồ Gươm, nhiều người còn tìm đến khu Phố cổ Hà Nội, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, phố bích họa Phùng Hưng... để trải nghiệm các hoạt động đón Tết: Xin chữ đầu năm, tham gia trò chơi dân gian, thưởng thức chương trình nghệ thuật đường phố, hòa vào đường hoa xuân rực rỡ. Những mái nhà rêu phong, những biển hiệu xưa cũ, tiếng rao hàng hòa trong tiếng nhạc xuân khiến mỗi bước chân như chậm lại.

Tại Hoàng thành Thăng Long, không gian di sản trở thành điểm hẹn của nhiều gia đình. Những hoạt động tái hiện nghi lễ tiến lịch, thả cá chép… giúp thế hệ trẻ hiểu hơn về lịch sử, về chiều sâu văn hóa của Thăng Long - Hà Nội. Chơi Tết ở đó không chỉ là vui, mà còn là học, là cảm nhận mạch nguồn truyền thống chảy qua từng lớp gạch, từng mái ngói cổ kính.

Người Hà Nội chơi Tết

Với những người yêu hoa, chơi Tết còn là thú tỉa thủy tiên, cắm tuyết mai, chọn cành đào ưng ý. Củ thủy tiên được gọt tỉa công phu, đặt trong bát nước trong veo, chờ ngày nở hoa đúng khoảnh khắc giao thừa. Đó là thú chơi đòi hỏi sự kiên nhẫn, tinh tế, đúng chất Hà Nội.

Và rồi, cao trào của “chơi Tết” chính là chiều 30. Khi ánh hoàng hôn buông xuống, từng dòng người lại đổ về hồ, mang theo niềm háo hức khó tả. Trẻ con cầm bóng bay, người lớn khoác thêm áo ấm, tay trong tay hòa vào biển người.

Khoảnh khắc đồng hồ đếm ngược, khi những chùm pháo hoa rực sáng trên bầu trời, cả không gian như vỡ òa. Tiếng reo hò, tiếng chúc mừng năm mới, những cái ôm thật chặt… Tất cả tạo nên một bản hòa ca xuân đa sắc. Trong giây phút ấy, mọi lo toan dường như lùi lại phía sau, nhường chỗ cho niềm tin và hy vọng.

Sau giao thừa, khi phố phường dần trở lại vẻ tĩnh tại hiếm hoi trong năm, nhiều gia đình Hà Nội lại có một cuộc hẹn quen thuộc: Đi chùa lễ Phật, xin lộc đầu xuân. Sáng mùng Một, trong làn sương mỏng và cái rét ngọt đầu năm, dòng người trang nghiêm bước qua cổng chùa, tay nâng nén hương thơm, gửi gắm ước nguyện bình an, sức khỏe, thuận hòa. Tại Chùa Trấn Quốc, Chùa Quán Sứ hay Phủ Tây Hồ, không khí đầu xuân vừa thành kính, vừa ấm áp. Người ta không cầu điều gì quá lớn lao, chỉ mong gia đạo yên vui, công việc hanh thông, lòng mình thanh thản.

Đi chùa đầu năm vì thế không đơn thuần là một nghi lễ tâm linh, mà là cách người Hà Nội hướng thiện, tự nhắc mình sống chậm lại, hiền hòa hơn giữa nhịp đời tất bật. Từ gian bếp ấm lửa ngày cuối năm, đến bờ hồ rực rỡ pháo hoa đêm giao thừa, rồi tiếng chuông chùa ngân nga sáng mùng một Tết. Tất cả tạo nên một vòng tròn văn hóa trọn vẹn.

Bên cạnh đó, với người Hà Nội, ý thức văn minh thanh lịch nơi công cộng được rèn giũa qua nhiều năm vẫn được nâng cao vào dịp Tết. Vui chơi nhưng không hái hoa bẻ cành, xả rác nơi công cộng. Để đảm bảo an toàn, công tác phòng cháy chữa cháy được chú ý bằng cách luôn canh cho tàn lửa cháy hết khi đốt vàng mã.

Đặc biệt, ăn Tết hay chơi Tết cho vui vẻ trọn vẹn, "tệ nạn" nài ép uống rượu bia đã giảm hẳn. Ngày xuân năm mới mọi người đều uống theo nhu cầu và nếu có "quá chén" thì bản thân mỗi người đều ý thức và được người thân vận động không lái xe.

Người Hà Nội ăn Tết bằng những món ăn đậm đà truyền thống, bằng sự chăm chút trong từng chi tiết nhỏ của căn bếp. Người Hà Nội chơi Tết bằng những bước chân ra phố, bằng tà áo dài bay trong gió, bằng tiếng cười hòa vào dòng người đón xuân, và bằng cả nén hương thơm gửi gắm niềm tin nơi cửa Phật.

Giữa bao đổi thay của thời cuộc, những phong tục ấy vẫn bền bỉ được gìn giữ, để mỗi mùa xuân sang, Hà Nội không chỉ rực rỡ sắc hoa mà còn lắng sâu trong những giá trị tinh thần vẹn nguyên.

Cẩm Tú