Chuyển đổi tư duy từ giảm nghèo sang làm giàu bền vững

Đây vốn là hai chương trình lớn đã được triển khai thành công trên phạm vi toàn quốc. Do đó, việc tích hợp hai chương trình này không chỉ là giải pháp tinh gọn bộ máy, mà còn là bước ngoặt chính sách, tạo cơ hội để định hình mô hình phát triển nông thôn Việt Nam hiện đại, với nông dân là trung tâm.

Chính sách “hai trong một” mở ra hướng tiếp cận toàn diện

Hơn 15 năm qua, hai Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng Nông thôn mới và giảm nghèo bền vững đã đem lại thành tựu quan trọng: Tỷ lệ hộ nghèo giảm nhanh, kết cấu hạ tầng được cải thiện rõ rệt, diện mạo nông thôn thay đổi căn bản. Song, vẫn còn những “nút thắt” như nguy cơ tái nghèo, nguồn lực đầu tư dàn trải, tiến độ giải ngân chậm, phong trào nhiều nơi còn thiên về hình thức…

Trong bối cảnh đó, quyết định tích hợp hai chương trình thành một khung phát triển thống nhất thể hiện tầm nhìn chiến lược của các cơ quan trung ương. Đây không đơn thuần là cộng gộp hành chính, mà là sự chuyển đổi tư duy từ giảm nghèo sang làm giàu bền vững, từ xây dựng hạ tầng sang nâng cao chất lượng sống.

Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng Nông thôn mới giúp cho diện mạo các vùng quê ngày càng khang trang, sạch đẹp

Nói cách khác, chính sách “hai trong một” mở ra hướng tiếp cận toàn diện. Trong đó, giảm nghèo là mục tiêu cốt lõi, xây dựng Nông thôn mới là khung phát triển bao trùm, còn công nghệ, tăng trưởng xanh, hạnh phúc và an sinh xã hội được coi là những chỉ số đo lường.

Đáng chú ý, Bộ tiêu chí quốc gia mới được đề xuất thiết kế linh hoạt, phù hợp điều kiện từng địa bàn, thay cho khuôn mẫu “một tiêu chí cho tất cả”. Bên cạnh tiêu chuẩn Nông thôn mới, mô hình “xã Nông thôn mới hiện đại” sẽ được thí điểm, với hạ tầng thông minh, cảnh quan sinh thái, dịch vụ công chất lượng cao.

Tuy nhiên, để chính sách “hai trong một” đi vào thực tiễn, chúng ta cần đổi mới quản trị, nâng cao hiệu quả thực thi. Trong đó, mô hình quản trị hai cấp (tỉnh - xã) với nguyên tắc “6 rõ” (rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ thẩm quyền, rõ kết quả) cần được thực thi đồng bộ.

Đồng thời, chính sách phải phát huy vai trò chủ thể của người dân. Chính quyền địa phương cần tạo điều kiện để cộng đồng tham gia từ khâu lựa chọn mô hình, giám sát đến thụ hưởng thành quả, thúc đẩy liên kết doanh nghiệp - hợp tác xã - nông dân trong chuỗi giá trị nông nghiệp.

Tiếp đến, cần ưu tiên phát triển xanh và chuyển đổi số mạnh mẽ. Bởi, xây dựng nông thôn hiện đại không dừng ở hạ tầng vật chất mà phải gắn với chuyển đổi số, thương mại điện tử, truy xuất nguồn gốc, kinh tế tuần hoàn. Những mô hình thí điểm “thôn thông minh”, “làng hạnh phúc” cần được nhân rộng, góp phần đưa nông sản Việt Nam hội nhập sâu hơn với thị trường quốc tế.

Một góc vùng quê Nông thôn mới của Hà Nội

Hướng tới mục tiêu xây dựng nông thôn hiện đại, nông dân giàu có

Theo thống kê, sau 5 năm triển khai, Chương trình xây dựng Nông thôn mới và Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững cơ bản là đạt và vượt các mục tiêu. Tổng nguồn lực huy động cho Chương trình xây dựng Nông thôn mới đến hết tháng 5/2025 khoảng 3,7 triệu tỷ đồng. Tổng vốn ngân sách Trung ương giai đoạn 2021 - 2025 dành cho Chương trình giảm nghèo bền vững khoảng 44,6 nghìn tỷ đồng.

Các phong trào "Cả nước chung sức xây dựng Nông thôn mới", "Vì người nghèo - Không để ai bị bỏ lại phía sau", cuộc vận động "Toàn dân xây dựng Nông thôn mới, đô thị văn minh" có sức lan tỏa mạnh mẽ, sâu rộng trong cả hệ thống chính trị và mọi tầng lớp Nhân dân, phát huy mạnh mẽ vai trò chủ thể của người dân trong xây dựng Nông thôn mới và giảm nghèo bền vững. Trong đó, đã có hàng triệu hộ dân tự nguyện hiến hơn 98,2 triệu m² đất, đóng góp hàng nghìn tỷ đồng và ngày công xây dựng nông thôn mới.

Nhờ đó, hạ tầng kinh tế - xã hội nông thôn giai đoạn 2021 - 2025 tiếp tục được đầu tư đồng bộ. Phần lớn các xã đạt các mức độ khác nhau về các tiêu chí giao thông, thủy lợi, điện, nước sạch, chất lượng giáo dục, y tế, môi trường, văn hóa, an ninh, trật tự, an toàn xã hội; chương trình OCOP được triển khai mạnh mẽ; đời sống vật chất, tinh thần người dân được nâng lên.

Kết quả thực hiện hai Chương trình mục tiêu quốc gia tiếp tục khẳng định chủ trương đúng đắn của Đảng, Nhà nước, được người dân đồng thuận cao, thúc đẩy phát triển nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh; điều kiện sống của người dân được cải thiện rõ rệt; hạ tầng nông thôn phát triển đồng bộ, dịch vụ thiết yếu được mở rộng; tỷ lệ hộ nghèo giảm nhanh; cơ cấu kinh tế, cơ cấu lao động chuyển dịch tích cực, góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển và chênh lệch vùng miền; nông thôn tiếp cận các xu thế phát triển mới như chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, du lịch nông thôn, dinh dưỡng, đào tạo nghề, tạo việc làm, bình đẳng giới, góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững. Những làng, xã xanh - sạch - đẹp, những “miền quê đáng sống” ngày càng xuất hiện nhiều hơn.

Việc tích hợp hai Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026 - 2035 là quyết sách đột phá, mở ra hướng đi mới cho nông thôn Việt Nam tiến lên hiện đại,

Có thể thấy rằng, việc tích hợp hai Chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026 - 2035 là quyết sách đột phá, mở ra hướng đi mới cho nông thôn Việt Nam tiến lên hiện đại, số hóa, xanh và bao trùm, trong đó người nông dân giữ vai trò trung tâm.

Tuy nhiên, việc phân cấp, phân quyền trong giai đoạn tới phải rõ ràng. Trong đó, trung ương giữ vai trò ban hành khung, còn địa phương chủ động lựa chọn giải pháp cụ thể, đi kèm cơ chế khen thưởng, chế tài minh bạch. Phân cấp phải gắn trách nhiệm, tránh tình trạng “xin - cho” hoặc chậm trễ kéo dài.

Vốn đầu tư phải được phân bổ hợp lý, ưu tiên vùng khó khăn, địa bàn đặc thù, đồng thời huy động hiệu quả nguồn lực xã hội hóa. Mỗi đồng vốn cần được quản lý chặt chẽ, đi đúng đối tượng, tránh dàn trải và thất thoát. Đặc biệt, chính sách chỉ thành công khi người dân hiểu và đồng hành. Muốn vậy, công tác thông tin truyền thông, trong đó ưu tiên các kênh truyền thông số, cần chú trọng để tạo sự lan tỏa và đồng thuận xã hội.

Chính sách này chỉ trở thành hiện thực khi có sự đổi mới tư duy quản trị, sự quyết tâm hành động từ Trung ương đến cơ sở, sự đồng hành của doanh nghiệp và sự tham gia chủ động của người dân. Khi đó, chính sách sẽ không dừng ở khẩu hiệu, mà thực sự biến mỗi làng quê thành nơi “đáng sống”, mỗi người nông dân thành “chủ thể sáng tạo và hạnh phúc”. Đó chính là con đường để đi tới mục tiêu lớn: Xây dựng nông thôn hiện đại, nông dân giàu có như chương trình hướng đến.

Ngọc Diệp