Đại biểu Quốc hội lo ngại lộ, lọt dữ liệu cá nhân trên không gian số

99% hành vi số của người Việt trên nền tảng số nước ngoài

Tham gia thảo luận, các đại biểu đều đồng tình với sự ban hành Luật Chuyển đổi số song cũng cần phải làm rõ một số vấn đề liên quan đến hạ tầng và bảo vệ dữ liệu cá nhân...

Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan điều hành phiên họp

Cụ thể, đại biểu Phạm Trọng Nhân (Đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh) đánh giá dự thảo Luật Chuyển đổi ố còn 4 “khoảng trống” lớn.

Thứ nhất, dự thảo đặt ra nhiều vấn đề lớn như dữ liệu số và AI, bao trùm chính phủ số - kinh tế số - xã hội số, nhưng chưa phân định rành mạch đâu là nhiệm vụ của hạ tầng số, đâu là của dữ liệu, và đâu là của AI.

“Nếu không rõ, luật dễ nói nhiều mà làm ít, dẫn đến chồng chéo, làm giảm hiệu lực thi hành và buộc các cơ quan sau này phải sửa lại”, đại biểu Phạm Trọng Nhân nói.

Đại biểu Phạm Trọng Nhân (Đoàn ĐBQH TP Hồ Chí Minh) phát biểu tại phiên họp

Thứ hai, theo ông, hạ tầng số công cộng chưa được thiết kế ở tầm quốc gia. Các thành phần như định danh, xác thực, thanh toán số công, nền tảng chia sẻ dữ liệu... là xương sống của Chính phủ số nhưng dự thảo chưa khẳng định nguyên tắc “một chuẩn, một nền tảng dịch vụ”; chưa xác định phần nào Nhà nước đầu tư, phần nào xã hội hóa; chưa có tiêu chuẩn quốc gia, khiến các bộ ngành, địa phương tự xây dựng hệ thống, gây manh mún và phát sinh chi phí lớn.

Lo ngại của đại biểu này còn ở chỗ hiện nay, 99% hành vi số của người Việt từ mua sắm, giải trí đến tiêu dùng đều nằm trên hệ sinh thái các nền tảng lớn nước ngoài. Trong khi start-up công nghệ trong nước không có điều kiện phát triển sản phẩm cạnh tranh. Điều này có nghĩa là người dùng Việt Nam đang “chơi trên sân của người khác”.

“Thực tế, khi dữ liệu không nằm trong khung pháp lý của mình thì khó bảo vệ chủ quyền số và cũng khó phát triển kinh tế số nội địa. Không có dữ liệu thì không có doanh nghiệp số. Nếu không có biện pháp ngăn chặn việc khóa chặt dữ liệu, phải mở - chia sẻ dữ liệu có kiểm soát, thì khu vực tư cũng khó chuyển đổi số. Đồng thời cần cơ chế ưu đãi thuế, tín dụng xanh để thúc đẩy đổi mới sáng tạo” - đại biểu Phạm Trọng Nhân nói.

Một điểm nữa khiến ông lo ngại, đó là: Dân cư số và quyền dữ liệu chưa có cơ chế bảo vệ đầy đủ. Mọi dịch vụ công số đều đi xuyên qua dữ liệu cá nhân, nhưng dự thảo chưa quy định rõ nguyên tắc thu thập, xử lý, lưu trữ dữ liệu; cơ chế khiếu nại, bồi thường; quyền của người dân.

Ông nhấn mạnh: “Nếu luật không bảo vệ đủ mạnh, người dân sẽ khó yên tâm bước vào môi trường số”.

Trên cơ sở những phân tích về 4 "khoảng trống" này, ông đề nghị: Một là, bổ sung tư duy kiến trúc số quốc gia: Quy định nguyên tắc tổ chức Chính phủ số - kinh tế số - xã hội số; chuẩn tích hợp, chuẩn dữ liệu, chuẩn liên thông cho các địa phương.

Hai là, bổ sung hạ tầng số công cộng quốc gia tại Chương II, gồm định danh điện tử, thanh toán số công, chữ ký số, nền tảng chia sẻ dữ liệu quốc gia, trung tâm dữ liệu, theo nguyên tắc “một chuẩn - một nền tảng - một dịch vụ”.

Ba là, bổ sung nguyên tắc phát triển kinh tế số và doanh nghiệp số tại Chương V, theo hướng: Bắt buộc tối thiểu trong giao dịch với Nhà nước; khuyến khích tối đa cho doanh nghiệp thuê dịch vụ số, dịch vụ cloud…

Bốn là: Cần quy định bộ công cụ tối thiểu của công dân số gồm căn cước điện tử, ký số, tài khoản thanh toán số, tài khoản dịch vụ công duy nhất; cùng nguyên tắc bảo vệ dữ liệu cá nhân theo chuẩn quốc tế; Đồng thời phổ cập kỹ năng số, thiết kế dịch vụ số dễ tiếp cận.

Đại biểu Phạm Trọng Nhân còn kiến nghị Chính phủ xây dựng bộ chỉ tiêu đánh giá mức độ chuyển đổi số quốc gia tương tự các bộ chỉ số hiện hành.

Cần nguyên tắc bảo vệ dữ liệu cá nhân theo chuẩn quốc tế

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng) cũng lo ngại về về quyền công dân số và trách nhiệm bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Bà cho biết, với xu hướng quản trị dựa trên dữ liệu, các hệ thống tự động sẽ ngày càng tham gia vào quyết định hành chính. Với các phương pháp quản trị, thu thập, khai thác, sử dụng dữ liệu hiện nay đang tiềm ẩn rất nhiều nguy cơ vi phạm quyền riêng tư, sai lệch dữ liệu, lộ lọt dữ liệu...

Đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn ĐBQH TP Hải Phòng)

Đại biểu Việt Nga nhấn mạnh: Dự thảo cần rà soát và tiếp tục bổ sung các quy định chặt chẽ, cụ thể về các quyền được tôn trọng, bảo vệ thông tin của người dân khi tham gia vào không gian số.

"Dự thảo cần bổ sung quy định về cơ chế khiếu nại, bồi thường; trách nhiệm giải trình của cơ quan nhà nước khi quyền được bảo vệ thông tin cá nhân của công dân bị xâm phạm; quy định cụ thể hơn về nội dung bảo vệ nhóm đối tượng yếu thế, đặc biệt là trẻ em khi trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ như hiện nay" - nữ đại biểu kiến nghị.

Chung quan điểm với đại biểu Phạm Trọng Nhân về việc cần bổ sung quy định về bộ chỉ số đánh giá chuyển đổi số ở cấp quốc gia, bộ ngành và địa phương, đại biểu này cho biết, cần giao trách nhiệm cho Chính phủ báo cáo Quốc hội hằng năm về kết quả chuyển đổi số quốc gia, gắn với các chỉ tiêu định lượng cụ thể. Bởi lẽ, hiện nay, nhiều dự án số hóa còn mang tính hình thức, thiếu sự liên thông.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng giải trình một số vấn đề đại biểu quan tâm

Giải trình một số vấn đề đại biểu quan tâm, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng cho biết: Luật Chuyển đổi số được xây dựng nhằm tạo khung pháp lý thống nhất cho chuyển đổi số quốc gia, bảo đảm chuyển đổi số đúng hướng, an toàn, hiệu quả; khắc phục tình trạng cát cứ số, manh mún số... đồng thời tạo ra môi trường cho đổi mới sáng tạo, thúc đẩy Chính phủ số, kinh tế số và xã hội số.

Luật Chuyển đổi số là luật khung về chuyển đổi số, là nền tảng để chúng ta đưa đất nước tiến nhanh, khai thác cơ hội từ không gian số, đồng thời bảo đảm an toàn, bền vững và bao trùm số.

Theo Bộ trưởng, cơ quan soạn thảo sẽ nghiên cứu, tiếp thu tối đa để hoàn thiện dự thảo luật và trình Quốc hội xem xét cho ý kiến, ủng hộ việc ban hành Luật Chuyển đổi số để tạo sự thống nhất cho chuyển đổi số của Việt Nam.

Thái Sơn