Di tích 48 Hàng Ngang - dấu ấn lịch sử, niềm tự hào dân tộc

Địa chỉ đỏ giáo dục truyền thống

Có mặt tại buổi lễ, Nhà sử học Lê Văn Lan nhấn mạnh: Thứ nhất, đây là nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh viết bản Tuyên ngôn Độc lập ngày 2/9/1945, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa, nay là nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Nhà sử học Lê Văn Lan nhấn mạnh về những ý nghĩa của di tích lịch sử cách mạng 48 Hàng Ngang

Thứ hai, đây là nơi kinh doanh ngành nghề kinh tế rất đặc biệt và có truyền thống của dân tộc, đó là sản xuất, buôn bán tơ lụa.

Thứ ba, từ khi được chọn là di tích lịch sử cách mạng và được nâng cấp thành di sản quốc gia đặc biệt, đây không chỉ là nơi lưu giữ lịch sử mà còn phát huy và truyền bá những giá trị cách mạng của dân tộc.

Được tôn tạo, tu bổ qua nhiều đợt, thì di tích ngày càng tiến bộ, phong phú, đẹp đẽ và cập nhật. Đây là lần đầu tiên chúng ta đưa công nghệ tiên tiến vào triển lãm, trưng bày, mang tính vừa truyền thống vừa hiện đại, chắc chắn sẽ hội tụ những giá trị quý báu tuyệt vời; là nơi tôn vinh, lan tỏa những giá trị ấy để cho mọi người, đặc biệt là giới trẻ đến thụ hưởng, tiếp thu, suy nghĩ và hành động trong bối cảnh kỷ nguyên đất nước vươn mình tới thịnh vượng, hùng cường.

Ông Trịnh Kiến Quốc xúc động khi gặp lại hình ảnh gia đình tham gia Tuần lễ vàng ủng hộ Chính phủ

Ông Trịnh Kiến Quốc, con thứ 5 của nhà tư sản yêu nước Trịnh Văn Bô và Hoàng Thị Minh Hồ xúc động cho biết: "Tôi rất cảm động khi được trở lại ngôi nhà nơi bố mẹ tôi đã sinh ra tôi ở đây. Đây cũng là ngôi nhà mà anh chị em chúng tôi rất tự hào vì bố mẹ tôi đã phục vụ cách mạng 1 tháng 3 ngày".

Khi đó, Bác Hồ nói chuyện với mẹ ông và đã biểu dương và dặn dò các thế hệ trong gia đình tích cực tham gia công việc kháng chiến, kiến quốc. Do đó, vào cuối năm 1945 khi sinh ra, gia đình đã đặt ông tên là Kiến Quốc.

Những người con của ông bà Trịnh Văn Bô - Hoàng Thị Minh Hồ tự hào với sự đóng góp của gia đình cho đất nước

Ông cũng cho biết, qua các câu chuyện mà cha mẹ kể lại, phát huy truyền thống gia đình, các anh chị em của ông luôn tự hào và tích cực tham gia vào bảo vệ, xây dựng đất nước như Bác Hồ mong muốn.

Nêu cao văn hóa người Hà Nội

Trong những ngày đầu Cách mạng tháng Tám 1945, ngôi nhà số 48 Hàng Ngang là nơi làm việc của Thường vụ Trung ương Đảng và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Tại đây, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã cùng Ban Thường vụ Trung ương Đảng quyết định nhiều chủ trương quan trọng về đối nội, đối ngoại, về thể chế và thành phần của Chính phủ lâm thời, về tổ chức ngày Lễ Độc lập.

Đặc biệt, trong căn phòng nhỏ trên tầng 2 của ngôi nhà này, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết bản Tuyên ngôn Độc lập đọc tại Quảng trường Ba Đình, Hà Nội, vào ngày 2/9/1945, khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa nay là nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Phòng tiếp khách là nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh và các đồng chí lãnh đạo Trung ương tiếp đón, trao đổi công việc với các đại biểu, chiến sĩ cách mạng, trí thức yêu nước trong những ngày Tổng khởi nghĩa.

Trong không gian sang trọng và ấm áp này, vẫn toát lên phong cách sống và làm việc giản dị của Bác - gần gũi, khiêm nhường, song luôn đầy khí chất của một lãnh tụ vĩ đại.

Phòng họp Bộ Chính trị có diện tích 72m². Ở vị trí trung tâm đặt một bàn hình chữ nhật cùng tám ghế tựa - bộ bàn ghế mà Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chủ trì nhiều cuộc họp quan trọng với Thường vụ Trung ương Đảng trong những ngày ở và làm việc tại đây, đặc biệt chuẩn bị cho Lễ ra mắt Chính phủ lâm thời vào dịp Quốc khánh 2/9/1945.

Cuối phòng đặt một bàn tròn và bốn ghế - nơi Bác Hồ cùng các đồng chí Trung ương dùng bữa. Những bữa ăn này do bà Hoàng Thị Minh Hồ trực tiếp chuẩn bị, luôn tự mình nếm trước để bảo đảm an toàn cho Bác; khi bà vắng nhà, con trai cả thay mẹ làm việc này. Để tránh sự chú ý của mật thám, bà vẫn duy trì việc buôn bán bình thường.

Dọc tường là hàng ghế nơi Đại tướng Võ Nguyên Giáp nghỉ ngơi trong những đêm làm việc khuya. Gần cửa phòng có bàn vuông bọc nỉ xanh nơi Chủ tịch Hồ Chí Minh đánh máy tài liệu.

Ngày 26/8/1945, tại căn phòng này, Bác Hồ nghe báo cáo tình hình khởi nghĩa trong cả nước và chủ trì cuộc họp Thường vụ Trung ương, quyết định nhiều vấn đề trọng đại: Chuyển Ủy ban Giải phóng dân tộc thành Chính phủ lâm thời; mở rộng thành phần Chính phủ, mời thêm nhân sĩ, trí thức yêu nước; tổ chức cuộc mít tinh lớn, tuyên bố với quốc dân và thế giới về nền độc lập, chọn ngày 2/9 ra mắt Chính phủ lâm thời.

Sau Lễ Độc lập, Bác Hồ rời ngôi nhà 48 Hàng Ngang, chuyển đến làm việc tại Bắc Bộ Phủ, số 12 phố Ngô Quyền, Hà Nội, ngày nay.

Chủ nhân là gia đình tư sản yêu nước Trịnh Văn Bô, nổi tiếng trong ngành kinh doanh tơ lụa. Từ những năm 30 của thế kỷ XX, vợ chồng ông Trịnh Văn Bô - bà Hoàng Thị Minh Hồ tiếp quản và đến năm 1942 xây lại nhà 4 tầng kiểu kiến trúc phương Tây. Tầng 1 làm cửa hàng, các tầng trên để ở, tiếp khách và làm kho chứa hàng.

Ông Trịnh Văn Bô (1914 - 1988) xuất thân Nho học, giỏi kinh doanh, thạo tiếng Pháp, tiếng Anh. Ngày 14/11/1944, ông bà tham gia Mặt trận Việt Minh, trở thành cơ sở bí mật tài chính của Đảng.

Ngôi nhà này được chọn làm nơi ở và làm việc của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong những ngày cuối tháng 8 năm 1945 bởi vị trí ở phố đông người, thuận lợi giữ bí mật; từ tầng trên có thể quan sát rộng và có lối thoát hiểm qua mái nhà.

Trong thời gian Bác ở đây, các đồng chí trong Thường vụ Trung ương Đảng thường xuyên tới để báo cáo tình hình, họp bàn và nhận chỉ thị.

Gia đình ông bà Trịnh Văn Bô - Hoàng Thị Minh Hồ sống theo một triết lý giản dị nhưng sâu sắc: “Buôn bán mười đồng, giữ bảy, còn lại giúp người nghèo; khi Tổ quốc cần, sẵn sàng hiến tất cả".

Trong Cách mạng tháng Tám và những năm đầu kháng chiến, gia đình đã ủng hộ hàng nghìn cây vàng cùng nhiều tài sản quý cho Chính phủ cách mạng. Nghĩa cử ấy đã trở thành biểu tượng cho tấm lòng yêu nước và sự đồng hành của giới tư sản dân tộc với vận mệnh đất nước.

Trong Cách mạng tháng Tám, gia đình đi đầu trong phong trào “Quỹ Độc lập”, “Tuần lễ vàng”, ủng hộ Chính phủ 5.147 lượng vàng - đóng góp to lớn cho nền độc lập non trẻ. Những ngày Bác Hồ ở và làm việc tại đây, gia đình đã chu toàn nơi ăn ở, bảo đảm an toàn tuyệt đối.

Khi toàn quốc kháng chiến bùng nổ, ông bà bỏ lại toàn bộ tài sản, theo Chính phủ lên Việt Bắc. Sau hòa bình, cả hai tiếp tục công tác cho đến khi nghỉ hưu, được Nhà nước trao Huân chương Độc lập hạng Nhất.

Năm 1970, ngôi nhà được tu bổ thành Di tích lịch sử cách mạng 48 Hàng Ngang; năm 1979 được xếp hạng Di tích lịch sử - văn hóa quốc gia, lưu giữ những kỷ niệm thiêng liêng về ngày Bác Hồ viết Tuyên ngôn Độc lập, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa.

Hương Thu