Một số giải pháp giảm phát thải khí mê-tan trong lâm nghiệp

- PV: Thưa ông, nhiều chuyên gia nhận định rằng lâm nghiệp là một trong những lĩnh vực có tiềm năng lớn nhất để giảm phát thải khí nhà kính, bao gồm cả mê-tan. Ông có thể lý giải nhận định này và chỉ ra những giải pháp chủ đạo từ ngành lâm nghiệp giúp giảm phát thải?

- TS Đỗ Nghiêm Thanh Phương, ĐH Sư phạm Hà Nội: Tôi hoàn toàn đồng tình với nhận định lâm nghiệp được xem là lĩnh vực “giảm phát thải tốt nhất” bởi khả năng hấp thụ carbon lớn và tính bền vững của hệ sinh thái rừng. Rừng không chỉ là hấp thụ CO₂ mà còn giúp ổn định đất đai, điều hòa nước và giảm thiểu các nguồn phát thải khác khi đất rừng được duy trì tốt.

TS Đỗ Nghiêm Thanh Phương, ĐH Sư phạm Hà Nội

Về giải pháp, trước hết là bảo tồn và phục hồi rừng tự nhiên tránh mất diện tích tự nhiên của rừng, chống suy thoái rừng sản xuất vì khi rừng bị suy thoái, lớp đất bị xáo trộn, vi sinh vật trong đất có thể hoạt động theo cơ chế yếm khí, dẫn đến phát sinh mê-tan.

Ngoài ra, phát triển rừng trồng lâm nghiệp theo mô hình đa mục tiêu (đa giá trị) là hướng đi phát triển xanh: Vừa khai thác lâm sản, vừa giữ được lớp phủ rừng, vừa tạo nguồn tín chỉ carbon để thu hút đầu tư.

- PV: Liên quan tới thị trường carbon rừng, ông đánh giá như thế nào tiềm năng của công cụ này trong thúc đẩy giảm phát thải mê-tan từ lâm nghiệp?

- TS Đỗ Nghiêm Thanh Phương, ĐH Sư phạm Hà Nội: Thị trường tín chỉ carbon rừng là một kịch bản chiến lược rất khả thi hiện nay. Do đó, việc định giá carbon rừng sẽ khuyến khích chủ rừng (Chủ rừng là tổ chức, hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư được Nhà nước giao rừng, cho thuê rừng; giao đất, cho thuê đất để trồng rừng; tự phục hồi, phát triển rừng; nhận chuyển nhượng, tặng cho, thừa kế rừng theo quy định của pháp luật) kể cả cộng đồng dân cư, doanh nghiệp lâm nghiệp tham gia mạnh hơn vào bảo vệ rừng, thay vì khai thác hay để rừng suy thoái.

Lâm nghiệp hiện là lĩnh vực duy nhất có khả năng phát thải ròng âm

Khi rừng được giữ nguyên hoặc mở rộng, nó tiếp tục hấp thụ carbon và hạn chế các quy trình phát thải như phân hủy nguyên vật liệu hữu cơ, từ đó giúp giảm phát thải khí mê-tan hoặc các khí nhà kính khác. Cơ chế này vừa mang lại lợi ích môi trường, vừa tạo thêm nguồn thu cho người quản lý và chủ rừng tạo ra động lực kinh tế để giữ rừng lâu dài, bền vững.

- PV: Ngoài thị trường carbon, còn những giải pháp nào mang tính chuyển đổi kỹ thuật hoặc quản trị lâm nghiệp mà ông cho là nên được đẩy mạnh để góp phần giảm mê-tan?

- TS Đỗ Nghiêm Thanh Phương, ĐH Sư phạm Hà Nội: Có hai nhóm giải pháp kỹ thuật và quản trị rất quan trọng. Thứ nhất là phát triển quản trị rừng bền vững: Đây gồm việc trồng rừng theo quy hoạch hợp lý, đảm bảo mật độ cây, cơ cấu loài, quản lý độ ẩm đất và lớp lá mục qua đó giảm khả năng phân hủy yếm khí, vốn là điều kiện dễ sinh khí mê-tan.

Thứ hai là tăng cường tích hợp dịch vụ môi trường rừng: Không chỉ khai thác gỗ, mà mở rộng các giá trị rừng như lâm sản ngoài gỗ, du lịch sinh thái, bảo tồn đa dạng sinh học giống như mục tiêu “đa giá trị rừng” được nhắc tới trong các hội thảo hướng tới mục tiêu Net Zero của Việt Nam.

Bằng cách này, rừng được quản lý với mục tiêu dài hạn, không bị khai thác cạn kiệt, đồng thời phát huy chức năng hấp thụ khí nhà kính. Ngoài ra, cần tăng cường vai trò cộng đồng địa phương trong quản lý rừng khi người dân tham gia bảo vệ rừng, họ trở thành “đối tác” trong việc giảm phát thải, không chỉ là người làm thuê hay khai thác.

- PV: Thưa ông, ông có đề xuất gì để Nhà nước, ngành lâm nghiệp và các bên liên quan thúc đẩy triển khai những giải pháp này thực sự hiệu quả trong bối cảnh cam kết Net Zero của Việt Nam?

- TS Đỗ Nghiêm Thanh Phương, ĐH Sư phạm Hà Nội: Để thực hiện hiệu quả, tôi đề xuất ba hướng chính. Đầu tiên, Nhà nước cần hoàn thiện khung pháp lý và cơ chế kinh tế cho lâm nghiệp giảm phát thải: Cụ thể là tiếp tục phát triển chính sách tín chỉ carbon rừng, hỗ trợ các dự án phục hồi rừng, mở rộng quỹ đầu tư cho các doanh nghiệp lâm nghiệp tham gia thị trường carbon.

Thứ hai, ngành lâm nghiệp kết hợp với các viện nghiên cứu cần đẩy mạnh nghiên cứu kỹ thuật lâm sinh: cơ cấu cây trồng, phương thức tái sinh rừng, kỹ thuật quản lý lớp lá mục, đất rừng sao cho hấp thụ carbon tối đa và giảm phát thải khí mê-tan tiềm ẩn.

Thứ ba, cần nâng cao nhận thức và khả năng quản trị rừng của cộng đồng và chủ rừng: Thông qua đào tạo, hỗ trợ tài chính, khuyến khích người dân tham gia bảo vệ rừng theo mô hình bền vững, đồng thời minh bạch trong chi trả dịch vụ môi trường rừng.

Khi ba hướng này được kết hợp hiệu quả, lâm nghiệp Việt Nam sẽ vừa là “lá phổi xanh” của quốc gia, vừa là nguồn lợi kinh tế, và đồng thời là công cụ mạnh mẽ để giảm phát thải mê-tan, hướng đến mục tiêu Net Zero.

PV: Xin trân trọng cảm ơn ông!

Phương Thu