Nông nghiệp Thủ đô "chuyển mình" xanh hóa: Giấc mơ Net Zero bắt đầu từ đồng ruộng

Khi đồng ruộng không còn "ngập nước quanh năm"

​Tại Hội nghị thượng đỉnh về biến đổi khí hậu của Liên Hợp Quốc (COP26), Việt Nam đã đưa ra cam kết mạnh mẽ về việc đạt mức phát thải ròng bằng "0" (Net Zero) vào năm 2050. Trong bối cảnh đó, nông nghiệp - lĩnh vực vốn được xem là trụ đỡ của nền kinh tế, lại đang đứng trước nghịch lý: Vừa là nạn nhân của biến đổi khí hậu, vừa là một trong những nguồn phát thải khí nhà kính lớn, đặc biệt là khí mê-tan (CH_4) từ canh tác lúa nước và chăn nuôi. Hà Nội, với diện tích đất nông nghiệp rộng lớn ở khu vực ngoại thành, không đứng ngoài cuộc chiến này.

​Về xã Ứng Hòa, một trong những địa phương có nền nông nghiệp đa dạng từ trồng lúa nước, rau an toàn đến chăn nuôi gia súc, gia cầm quy mô lớn đã không ngừng ứng dụng khoa học kỹ thuật hiện đại vào sản xuất, góp phần nâng cao năng suất, chất lượng nông sản, đồng thời góp phần giảm phát thải khí nhà kính. Một trong những mô hình đem lại hiệu quả chính là nhiều diện tích lúa tại đây đang được áp dụng quy trình tưới "ướt - khô xen kẽ" (AWD).

Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch HĐND xã Ứng Hoà Nguyễn Tiến Thiết trao đổi với ông Takai Yusuke, Giám đốc điều hành Công ty TNHH Faeger Việt Nam về mô hình canh tác giảm phát thải.

​Nếu như trước đây bà con cứ nghĩ lúa là phải 'tắm' trong nước thì cây mới tốt, bông mới to. Thì nay, sau khi nghe cán bộ khuyến nông giải thích, người dân mới biết: Để nước ngập liên tục khiến rơm rạ phân hủy trong điều kiện thiếu khí (yếm khí), sinh ra khí mê-tan bay lên trời, gây hiệu ứng nhà kính gấp nhiều lần khí CO_2. Giờ làm theo cách mới, rút nước phơi ruộng đúng thời điểm, vừa giảm sâu bệnh, cây lúa cứng cáp hơn, mà lại giảm hẳn khí độc.

​Theo các chuyên gia nông nghiệp, kỹ thuật canh tác lúa giảm phát thải không chỉ dừng lại ở việc điều tiết nước. Tại các xã ngoại thành như Sóc Sơn, Chương Mỹ, nông dân đang tích cực sử dụng các chế phẩm sinh học để xử lý rơm rạ sau thu hoạch thay vì đốt đồng. Hình ảnh khói bụi mù mịt bao trùm bầu trời Hà Nội mỗi mùa gặt đang dần lùi vào dĩ vãng. Thay vào đó, rơm rạ được thu gom làm nấm, làm thức ăn gia súc hoặc ủ làm phân bón hữu cơ. Đây chính là đòn bẩy kép: Vừa giảm khói bụi, vừa cắt đứt nguồn sinh ra khí mê-tan do rơm rạ phân hủy tự nhiên trên đồng ruộng.

​"Kỳ tích" từ kinh tế tuần hoàn trong chăn nuôi

​Nếu canh tác lúa là mặt trận thứ nhất, thì chăn nuôi là mặt trận thứ hai cam go không kém trong cuộc chiến giảm khí mê-tan. Hà Nội hiện sở hữu đàn gia súc, gia cầm thuộc top đầu cả nước. Lượng chất thải khổng lồ từ hàng trăm nghìn con bò, lợn nếu không được xử lý sẽ là "quả bom" khí mê-tan nổ chậm.

​Tại các trang trại chăn nuôi bò sữa ở xã Ba Vì, câu chuyện xử lý chất thải đã được nâng lên một tầm cao mới. Không đơn thuần là hầm Biogas truyền thống, nhiều trang trại đã áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn khép kín. Theo đó, Phân bò được thu gom, đi qua hệ thống tách ép phân. Phần chất rắn được ủ men vi sinh thành phân bón hữu cơ chất lượng cao bán cho các nhà vườn trồng hoa, cây cảnh. Phần nước thải đi vào hệ thống Biogas cỡ lớn, khí sinh ra chạy máy phát điện phục vụ lại cho chính trang trại.

​Theo tính toán, việc xử lý triệt để chất thải chăn nuôi bằng Biogas có thể giảm tới 60-70% lượng khí mê-tan phát thải ra môi trường. Hơn thế nữa, nguồn năng lượng tái tạo từ khí sinh học giúp nông dân tiết kiệm hàng chục triệu đồng tiền điện mỗi tháng. Đây là minh chứng rõ nét nhất cho việc "lợi ích kinh tế đi đôi với bảo vệ môi trường".

Nông dân tham gia tập huấn kỹ thuật sản xuất phân hữu cơ từ phế phụ phẩm nông nghiệp. Ảnh: Lê Hoàng

Để giảm phát thải khí mê-tan hiệu quả, không thể thiếu vai trò của khoa học công nghệ và sự thay đổi tư duy của người nông dân, Hà Nội đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số vào quản lý sản xuất. Các cảm biến đo độ ẩm đất, trạm quan trắc khí tượng giúp nông dân biết chính xác khi nào cần tưới nước, khi nào cần bón phân, tránh lãng phí và giảm phát thải.

​Liên quan đến vấn đề này, đại diện lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội khẳng định: Mục tiêu của thành phố không chỉ là giảm khí mê-tan, mà là xây dựng thương hiệu 'Nông sản xanh Hà Nội'. Khi sản phẩm có dán nhãn 'carbon thấp', giá trị của nó trên thị trường sẽ cao hơn, dễ dàng vào được các siêu thị lớn và hướng tới xuất khẩu. Người nông dân phải thấy được lợi ích thực tế thì họ mới gắn bó lâu dài.

​Tuy nhiên, thách thức vẫn còn đó. Việc thay đổi tập quán canh tác nhỏ lẻ, manh mún sang sản xuất tập trung, quy mô lớn để áp dụng công nghệ cao đòi hỏi nguồn vốn lớn và sự liên kết chặt chẽ. Bên cạnh đó, việc đo đạc, kiểm kê lượng khí thải giảm được vẫn là một bài toán khó cần sự hỗ trợ từ các tổ chức quốc tế và các nhà khoa học.

​Phát triển nông nghiệp giảm phát thải không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà còn mang ý nghĩa xã hội sâu sắc. Nó góp phần hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Thủ đô Xanh - Văn hiến - Văn minh - Hiện đại. Một nền nông nghiệp sạch, ít phát thải sẽ tạo ra vành đai sinh thái bền vững, giúp cân bằng môi trường cho vùng nội đô đang ngày càng chật chội. Những cánh đồng lúa ngoại thành không chỉ cung cấp gạo ngon mà còn là những "công viên sinh thái" khổng lồ, hấp thụ carbon và điều hòa không khí.

Hành trình giảm phát thải khí mê-tan trong nông nghiệp là một chặng đường dài, đòi hỏi sự kiên trì và đồng lòng của cả chính quyền, doanh nghiệp và người dân. Nhưng với những tín hiệu tích cực từ những cánh đồng "thông minh" và những trang trại "tuần hoàn" hôm nay, chúng ta có quyền tin tưởng vào một tương lai nông nghiệp Thủ đô xanh hơn, bền vững hơn, góp phần cùng cả nước hiện thực hóa cam kết Net Zero đầy tham vọng.

Ngọc Hà