“Pháo đài văn hóa” của khối đại đoàn kết toàn dân tộc

Mạch nguồn sức mạnh mềm của dân tộc

Không chỉ là tổ chức tập hợp khối đại đoàn kết toàn dân tộc, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam còn là nơi bồi đắp, lan tỏa và nhân lên sức mạnh mềm của dân tộc Việt Nam - sức mạnh bắt nguồn từ văn hóa, từ lòng nhân ái, tình nghĩa đồng bào và tinh thần cộng đồng.

Ở nơi gần dân nhất - các khu dân cư, tổ dân phố, làng xóm, vai trò của Mặt trận cơ sở càng trở nên rõ nét: đó chính là “pháo đài văn hóa” kiên cố, nơi giá trị truyền thống được gìn giữ, thăng hoa và hòa quyện cùng nhịp sống hiện đại.

Ban Công tác Mặt trận khu dân cư số 37 phường Ngọc Hà (TP Hà Nội) tiếp nhận, lắng nghe ý kiến phản ánh của người dân (Ảnh: Tiến Đạt)

Những năm gần đây, khi Hà Nội đẩy mạnh xây dựng Thủ đô “văn hiến - văn minh - hiện đại - hạnh phúc”, yếu tố “văn hóa” ngày càng được nhìn nhận như nguồn lực nội sinh quan trọng của phát triển. Không chỉ là di sản, lễ hội hay di tích, văn hóa còn là lối sống, ứng xử và tinh thần đoàn kết được hun đúc qua bao thế hệ. Và ở tuyến đầu của hành trình đó - chính là Mặt trận Tổ quốc ở cơ sở, với vai trò khơi nguồn, lan tỏa và kết nối những giá trị bền vững nhất trong lòng dân.

Những năm qua, các phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”, “Gia đình văn hóa - Tổ dân phố văn hóa”, “Người tốt, việc tốt”, “Gương sáng Thủ đô”… được Mặt trận Tổ quốc các cấp phát động rộng rãi đã góp phần hình thành một hệ sinh thái văn hóa cộng đồng - nơi con người, tình người và nếp sống được đặt làm trung tâm.

Ở phường Đống Đa, phong trào xây dựng “Gia đình văn hóa - Tổ dân phố văn minh” được triển khai đồng bộ. Ban Công tác Mặt trận khu dân cư số 30 đã phát huy vai trò nòng cốt trong tuyên truyền, vận động Nhân dân giữ gìn môi trường, thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, lễ hội; đồng thời khuyến khích các hộ dân tham gia hoạt động cộng đồng, hỗ trợ người yếu thế, xây dựng mô hình “Nhà sạch, ngõ đẹp, phố vui”.

Các đại biểu tham quan không gian trưng bày ảnh các gia đình văn hóa tiêu biểu tại Hội nghị Tuyên dương Gia đình văn hóa Thủ đô tiêu biểu năm 2025

Tại Tây Hồ, mô hình “Tổ dân phố văn hóa - không rác, không tệ nạn, nhiều nụ cười” được Ban Công tác Mặt trận khởi xướng từ thực tiễn đời sống. Từng hộ dân được khuyến khích tự giám sát và cam kết giữ gìn không gian xanh, ứng xử văn minh nơi công cộng. Từ những việc nhỏ như phân loại rác, trồng hoa ven đường, nhắc nhở nhau nói lời hay, làm việc tốt, một “văn hóa cá thể” tích cực đã hình thành - hạt nhân cho “văn hóa cộng đồng” lan tỏa.

Không chỉ dừng lại ở biểu hiện nếp sống, Mặt trận các cấp còn quan tâm xây dựng đời sống tinh thần lành mạnh cho người dân. Ở nhiều khu dân cư, các hoạt động văn nghệ, thể thao, đọc sách, sinh hoạt chuyên đề được tổ chức định kỳ. Những buổi sinh hoạt Mặt trận không còn khô khan mà trở thành dịp gặp gỡ, sẻ chia, tạo nên sợi dây gắn kết cộng đồng - một biểu hiện sinh động của khối đại đoàn kết toàn dân tộc trong thời bình.

"Pháo đài văn hóa" từ lòng dân

Nếu mỗi gia đình là “tế bào” của xã hội thì mỗi tổ dân phố, khu dân cư lại là “tế bào” của văn hóa Thủ đô. Ở đó, Mặt trận cơ sở chính là người giữ nhịp cho những giá trị truyền thống, làm cho tinh thần đoàn kết, nhân ái trở thành “mạch sống” bền bỉ trong từng con ngõ nhỏ, từng khu tập thể.

Ở phường Tây Hồ, mô hình “Khu dân cư không có hộ nghèo, không có bạo lực gia đình” đã được duy trì suốt 10 năm nhờ sự kiên trì vận động của Mặt trận. Bằng các cuộc đối thoại, hòa giải, khuyến khích làm ăn, giúp nhau vượt khó, các cán bộ Mặt trận nơi đây đã biến tinh thần tương thân tương ái thành hành động thiết thực, để mỗi người dân đều cảm thấy mình được tôn trọng và có giá trị.

Tại xã Dương Liễu, Mặt trận cơ sở đã gắn xây dựng “làng nghề văn hóa” với phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng Nông thôn mới”. Người dân được tuyên truyền giữ gìn môi trường làng nghề, cải tiến quy trình sản xuất sạch, đồng thời duy trì nếp sống cộng đồng đậm chất truyền thống - “kính trên nhường dưới”, “nghĩa tình xóm giềng”. Những giá trị tưởng chừng giản dị ấy lại chính là “bức tường thành mềm” bảo vệ văn hóa làng quê trước làn sóng đô thị hóa.

Chính từ những mô hình ấy, Mặt trận Tổ quốc đã chứng minh rằng bồi đắp văn hóa không chỉ là gìn giữ, mà còn là tạo dựng và lan tỏa. Khi văn hóa trở thành “chất keo” gắn kết con người, mỗi khu dân cư sẽ tự khắc tạo nên “pháo đài văn hóa” vững chắc, nơi lòng dân đồng thuận, ý Đảng thấu hiểu, niềm tin được củng cố.

Trong Chiến lược phát triển Thủ đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn 2045, văn hóa được xác định là nguồn lực nội sinh, động lực phát triển bền vững. Điều này chỉ có thể thành hiện thực khi văn hóa được khơi dậy từ cơ sở - từ chính những giá trị sống của người dân trong từng cộng đồng.

Những năm gần đây, Mặt trận Tổ quốc các cấp tại Hà Nội đã đẩy mạnh vận động Nhân dân tham gia bảo tồn di sản, phát huy giá trị truyền thống, gắn văn hóa với phát triển kinh tế. Tại phường Hoàn Kiếm, phong trào “Phố nghề - Phố văn hóa” giúp người dân vừa giữ nghề cổ truyền, vừa khai thác du lịch, góp phần phát triển công nghiệp văn hóa - một hướng đi mới của kinh tế Thủ đô.

Lãnh đạo phường Long Biên tham quan mô hình Nhà văn hóa Tổ dân phố “Sáng - Xanh - Sạch - Đẹp”

Tại Gia Lâm, Mặt trận phối hợp cùng các tổ chức đoàn thể xây dựng mô hình “Làng di sản - Làng du lịch cộng đồng”, nơi giá trị văn hóa làng nghề, ẩm thực, lễ hội được tái hiện, trở thành sản phẩm văn hóa - du lịch đặc trưng, tạo sinh kế bền vững cho người dân.

Không chỉ ở đô thị, tại các vùng ven và khu vực chuyển đổi, Mặt trận cơ sở cũng là người “giữ hồn” cho các giá trị văn hóa đang đứng trước nguy cơ mai một. Việc bảo tồn, phục dựng lễ hội truyền thống, truyền dạy dân ca, dân vũ, nghề thủ công cho thế hệ trẻ là cách để các giá trị di sản tiếp tục sống cùng thời đại - sống trong đời sống cộng đồng, không chỉ trong bảo tàng.

Ở góc độ đó, mỗi hoạt động văn hóa do Mặt trận khởi xướng - từ hội diễn nghệ thuật quần chúng, ngày hội đại đoàn kết, đến phong trào xây dựng “Tổ dân phố sáng - xanh - sạch - đẹp - an toàn” - đều là một hình thức phát triển công nghiệp văn hóa ở quy mô cộng đồng, vừa tạo ra giá trị tinh thần, vừa đóng góp vào phát triển kinh tế - xã hội.

Kết nối hiện tại - bồi đắp tương lai

Văn hóa không thể hình thành bằng mệnh lệnh, mà chỉ có thể được vun trồng từ lòng dân. Mặt trận Tổ quốc ở cơ sở hiểu rõ điều đó hơn ai hết - bởi mỗi cán bộ Mặt trận chính là người bạn, người hàng xóm gần gũi, am hiểu từng hoàn cảnh, từng tâm tư, biết khơi dậy niềm tự hào và trách nhiệm của người dân đối với nơi mình sống.

Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc được tổ chức hằng năm chính là dịp văn hóa đặc biệt - nơi Nhân dân được tôn vinh, nơi những giá trị truyền thống được nhắc lại trong niềm vui chung. Ở đó, người ta không chỉ nói về đoàn kết mà còn sống trong đoàn kết, bằng những hành động cụ thể: thăm hỏi người khó khăn, tuyên dương gia đình tiêu biểu, cùng nhau dựng cổng chào, dọn đường, trồng hoa, treo cờ, hát quốc ca… Tất cả tạo nên một “bức tranh văn hóa cộng đồng” sinh động, nơi văn hóa, lòng dân và niềm tin hòa làm một.

Ở nhiều nơi, những mô hình “Khu dân cư hạnh phúc”, “Tổ dân phố an toàn - thân thiện”, “Gia đình văn hóa ba thế hệ cùng chung sống” đang được nhân rộng, trở thành nguồn năng lượng tích cực lan tỏa trong đời sống xã hội.

Chính những mô hình ấy - giản dị nhưng đầy sức mạnh - đã giúp văn hóa không chỉ là khái niệm trừu tượng mà trở thành nguồn lực phát triển, động lực tinh thần và sợi dây nối dài khối đại đoàn kết dân tộc.

Trong kỷ nguyên phát triển công nghiệp văn hóa và chuyển đổi số, vai trò của Mặt trận Tổ quốc ở cơ sở càng cần được nhìn nhận với tầm chiến lược.

Đó là người gìn giữ và sáng tạo văn hóa ngay từ gốc rễ, đảm bảo cho những giá trị truyền thống không bị lãng quên mà được “hiện đại hóa” một cách tự nhiên, gần gũi và bền vững.

Văn hóa Việt Nam - như Tổng Bí thư Tô Lâm từng nhấn mạnh - là sức mạnh nội sinh, là nền tảng tinh thần vững chắc của dân tộc, là mục tiêu và động lực của phát triển.

Muốn hiện thực hóa điều đó, cần bắt đầu từ những việc tưởng nhỏ: giữ nếp gia đình văn hóa, xây tổ dân phố văn minh, khơi dậy tinh thần trách nhiệm và nhân ái ở mỗi cá nhân. Và Mặt trận chính là nơi khởi đầu, nơi kết nối và lan tỏa những giá trị ấy.

Từ mỗi gia đình, mỗi con ngõ, mỗi khu dân cư, văn hóa Việt Nam đang được bồi đắp từng ngày bằng sự quan tâm, gắn bó và vận động của Mặt trận Tổ quốc ở cơ sở.

Những giá trị di sản, truyền thống và lối sống tốt đẹp không chỉ được giữ gìn mà còn được phát huy - trở thành nguồn lực nội sinh cho phát triển đất nước, góp phần định hình bản sắc của Thủ đô văn hiến trong kỷ nguyên mới.

Mặt trận cơ sở - nơi nhân lên niềm tin, lan tỏa yêu thương và gìn giữ cốt cách Việt Nam. Ở đó, “văn hóa là gốc rễ, là sức mạnh mềm, là hồn cốt dân tộc” - được nuôi dưỡng bằng lòng dân, lan tỏa trong đại đoàn kết, và tỏa sáng trên hành trình phát triển bền vững của đất nước hôm nay.

Hoàng Châu