Sinh viên Kiến trúc “tái sinh” chợ Long Biên thành không gian văn hóa

Hành trình khám phá ký ức đô thị

Chợ Long Biên, khu chợ đầu mối tấp nập ngay sát chân cầu sắt trăm tuổi như một “lớp ký ức sống”, lưu giữ đủ âm thanh, mùi vị, nhịp nhấn nhịp xả của đời sống thị dân. Tuy nhiên, cũng chính vì đô thị phát triển nhanh, xu hướng dịch chuyển các chợ đầu mối ra ngoài khu dân cư ngày càng mạnh mẽ, chợ Long Biên đứng trước câu hỏi tồn tại: ở lại hay di dời? giữ nguyên hay tái thiết? Nếu tái thiết, thì phải bắt đầu từ đâu để không làm mất đi linh hồn của một vùng ký ức?

Từ trăn trở đó, Lê Quang Trường Giang, sinh viên Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội đã chọn đề tài “Không gian văn hóa chợ Long Biên” cho đồ án tốt nghiệp của mình.

Lê Quang Trường Giang và giáo viên hướng dẫn -TS. KTS Vương Hải Long

Trước đó, ý tưởng về đồ án đến với Giang từ cuộc thi AIAC 2025. Khi lật giở từng tài liệu, xem lại những tuyến đường, cửa hàng và câu chuyện của tiểu thương nơi đây, Giang nhận ra chợ Long Biên không chỉ là một chợ đầu mối. Đó là không gian giao thoa của lịch sử - văn hóa - kinh tế, nơi người ta thấy được cả “hơi thở phố cổ” lẫn nhịp sống buôn bán chưa từng ngừng lại suốt nhiều thập kỷ.

“Chợ Long Biên là một lớp ký ức đô thị độc đáo của Hà Nội. Việc tái thiết không chỉ để chợ đẹp hơn, mà là để giữ lại bản sắc của một vùng văn hóa đặc trưng”, Giang chia sẻ.

Trong bối cảnh nhiều chợ truyền thống bị thay thế bởi trung tâm thương mại, nhiều giá trị bản địa bị mờ nhạt trước nhịp sống mới, Giang mong muốn đề xuất hướng đi cân bằng hơn: bảo tồn nhưng không đóng khung, phát triển nhưng không phá bỏ quá khứ. Đó là lý do đồ án lựa chọn mục tiêu tái thiết chợ Long Biên trở thành không gian văn hóa – du lịch, chứ không chỉ đơn thuần là chợ dân sinh.

Khó khăn lớn nhất của Giang chính là nghiên cứu văn hóa chợ truyền thống miền Bắc, một không gian không có khung chuẩn, không có trật tự cố định, nơi mọi thứ đều chuyển động theo nhu cầu và thói quen của con người. Sự sống động, đôi khi hỗn độn ấy làm nên linh hồn của chợ nhưng lại là thử thách cực lớn khi phải “dịch” nó sang ngôn ngữ kiến trúc.

Lê Quang Trường Giang là một trong những sinh viên xuất sắc giành giải Nhì Loa Thành năm 2025

Giang chia sẻ: “Làm sao để một chợ mới vừa gọn gàng, thông thoáng, an toàn – vừa vẫn giữ được hơi thở thật, nhịp sống thật của chợ cũ? Mình phải thử nghiệm rất nhiều để dung hòa cảm xúc, nghiên cứu và tính thực tiễn”.

Khai thác bản sắc Hà Nội

Điểm đặc biệt trong đồ án của Giang nằm ở việc khai thác các lớp văn hóa bản địa. Dựa trên các yếu tố đặc trưng của chợ đô thị Hà Nội, nơi buôn bán gắn liền với thói quen sinh hoạt và giao thương. Thiết kế mới lồng ghép: Yếu tố kiến trúc phố cổ, những chi tiết gợi nhớ hình ảnh gian hàng truyền thống, ngôn ngữ vật liệu mộc mạc và đặc biệt là cảm hứng từ cầu Long Biên.

Cầu Long Biên không chỉ là điểm nhấn thị giác mà còn là “ký ức thép” của Hà Nội. Giang chọn cách tái hiện những nhịp cầu, hình khối, chất liệu và tinh thần công nghiệp – lịch sử của cầu để tạo nên một công trình hòa hợp giữa truyền thống và hiện đại.

Bạn trẻ Lê Quang Trường Giang

Không chỉ dừng ở hình thức, đồ án mở ra những giá trị đa chiều cho cộng đồng. Về kiến trúc và môi trường đồ án hướng đến cải thiện chất lượng không khí và hệ thống thoát nước; tổ chức lại giao thông, giảm xung đột giữa xe tải - xe máy - người đi bộ; sắp xếp lại gian hàng, tăng tính an toàn và vệ sinh.

Về văn hóa và xã hội, đồ án tạo ra không gian giao lưu, biểu diễn, hoạt động văn hóa, giữ lại những nghề buôn truyền thống và câu chuyện tiểu thương; tạo nơi để người dân và du khách trải nghiệm “văn hóa chợ Hà Nội” đúng nghĩa.

Mặt khác theo thiết kế của đồ án, chợ vẫn vận hành như chợ đầu mối nhưng được tổ chức khoa học hơn. Đồng thời, nó trở thành điểm đến du lịch độc đáo, kéo theo dịch vụ – thương mại – trải nghiệm tăng trưởng.

Thiết kế về chợ Long Biên trong đồ án tốt nghiệp của Lê Quang Trường Giang

Điểm nổi bật của đồ án là đề xuất mô hình chợ như trung tâm văn hóa – thương mại, nơi ký ức không bị “đóng khung” mà được “kích hoạt” để phục vụ đời sống mới. Chợ Long Biên trong tương lai, theo tầm nhìn của Giang, là một không gian sống động cả ngày lẫn đêm: Buôn bán, ăn uống, tham quan, tổ chức sự kiện, giao lưu nghệ thuật.

“Đó là cách để một chợ truyền thống không biến mất, mà chuyển mình thành biểu tượng mới của Hà Nội đương đại. Công trình là nơi kết nối quá khứ và hiện tại, bảo tồn và phát huy văn hóa truyền thống nhằm thúc đẩy du lịch đồng thời đảm bảo nhu cầu sử dụng”, Giang chia sẻ.

Đồ án “Không gian văn hóa chợ Long Biên” không chỉ nói về một khu chợ, mà còn phản ánh hành trình tìm kiếm bản sắc của đô thị Hà Nội trong thời kỳ mới. Với một người trẻ như Giang, giải Nhì Giải thưởng Loa Thành 2025 không chỉ là sự ghi nhận năng lực, mà còn là lời khẳng định thế hệ kiến trúc sư trẻ hoàn toàn có thể góp tiếng nói mạnh mẽ vào tương lai đô thị Việt Nam.

Nguyễn Dũng