Xây dựng cửa khẩu thông minh: Đòn bẩy mới cho kinh tế biên giới

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng và chuyển đổi số mạnh mẽ, xây dựng cửa khẩu thông minh không chỉ là yêu cầu tất yếu mà còn là giải pháp chiến lược nhằm hiện đại hóa hoạt động thông quan, tạo thuận lợi tối đa cho lưu chuyển hàng hóa, hành khách, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, bảo đảm an ninh, an toàn khu vực biên giới.

Cặp cửa khẩu Móng Cái - Đông Hưng giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong hệ thống giao thương Việt Nam - Trung Quốc, là điểm kết nối chiến lược giữa khu vực Đông Bắc Việt Nam với vùng Hoa Nam, Trung Quốc. Thực tiễn cho thấy, lưu lượng hàng hóa và hành khách qua cửa khẩu này luôn duy trì mức tăng trưởng cao, đòi hỏi mô hình quản lý, vận hành hiện đại, linh hoạt và hiệu quả hơn.

Đồng chí Quản Minh Cường, Ủy viên Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam, Bí thư Tỉnh ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh và đồng chí Trần Cương, Ủy viên Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc, Bí thư Khu ủy, Chủ nhiệm Ủy ban Thường vụ Đại hội đại biểu nhân dân Khu tự trị dân tộc Choang Quảng Tây ấn nút khởi động xây dựng Cửa khẩu thông minh Móng Cái (Việt Nam) - Đông Hưng (Trung Quốc) tại TP Nam Ninh (Quảng Tây, Trung Quốc)

Năm 2025, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu qua địa bàn tỉnh Quảng Ninh đạt 6.458,8 triệu USD, trong đó riêng khu vực Móng Cái đóng góp tới 6.293,21 triệu USD, chiếm hơn 97% tổng kim ngạch toàn tỉnh và tăng 27% so với năm trước. Hoạt động xuất nhập cảnh cũng diễn ra sôi động, với tổng lượt người đạt hơn 8,5 triệu lượt, riêng cửa khẩu quốc tế Móng Cái chiếm trên 8 triệu lượt, tăng 10,5% so với cùng kỳ.

Trước yêu cầu phát triển mới, mô hình cửa khẩu thông minh được xây dựng theo hướng số hóa toàn diện hoạt động thông quan, ứng dụng mạnh mẽ các công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), nền tảng điện toán đám mây và các hệ thống nhận diện sinh trắc học.

Mô hình vận hành được tổ chức theo hướng phân luồng khoa học, tách biệt rõ ràng giữa khu vực phục vụ hành khách, cư dân biên giới tại cầu Bắc Luân I với luồng vận chuyển hàng hóa tại cầu Bắc Luân II. Cách tổ chức này giúp giảm xung đột giao thông, tối ưu hóa hạ tầng, nâng cao năng lực thông quan, nhất là trong các giai đoạn cao điểm xuất nhập khẩu.

Cùng với đó, hệ thống cổng kiểm soát tự động e-Gate và công nghệ nhận diện sinh trắc học tạo thuận lợi tối đa cho người dân, rút ngắn quy trình kiểm soát xuất nhập cảnh, nâng cao trải nghiệm dịch vụ.

Các đại biểu thực hiện nghi thức khởi động tại vạch phân quản cầu Bắc Luân II.

Một trong những điểm nhấn quan trọng của cửa khẩu thông minh là việc ứng dụng phương tiện vận chuyển tự hành không người lái (IGV), cho phép tổ chức vận chuyển hàng hóa xuyên biên giới liên tục 24/7. Giải pháp này không chỉ giảm phụ thuộc vào nhân lực, thời gian và điều kiện ngoại cảnh, mà còn giúp tiết giảm chi phí logistics, nâng cao độ ổn định của chuỗi cung ứng.

Khi hệ thống vận hành đồng bộ, năng lực thông quan tại cặp cửa khẩu Móng Cái - Đông Hưng được kỳ vọng tăng gấp nhiều lần so với mô hình truyền thống, đặc biệt đối với các nhóm hàng nông sản, thủy sản, linh kiện điện tử và hàng tiêu dùng.

Không chỉ dừng ở vai trò cửa ngõ giao thương, mô hình cửa khẩu thông minh còn tạo nền tảng thúc đẩy phát triển toàn diện Khu kinh tế cửa khẩu Móng Cái - khu kinh tế cửa khẩu trọng điểm quốc gia với diện tích hơn 121.000ha, kết nối trực tiếp với các hành lang kinh tế quốc tế từ Trung Quốc tới các trung tâm kinh tế lớn của Việt Nam.

Với việc triển khai cửa khẩu thông minh, chuỗi giá trị logistics - thương mại - dịch vụ được kỳ vọng sẽ hình thành rõ nét hơn, giúp Móng Cái từng bước trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa hiện đại của khu vực Đông Bắc, kết nối sâu hơn vào mạng lưới logistics quốc tế.

Các đại biểu nghe giới thiệu quy hoạch xây dựng cửa khẩu thông minh tại Móng Cái (Việt Nam) kết nối với Đông Hưng (Trung Quốc)

Không gian phát triển mới cũng mở ra cho lĩnh vực du lịch biên giới, giao lưu văn hóa và hợp tác đối ngoại. Lượng khách xuất nhập cảnh tăng trưởng ổn định là cơ sở để Móng Cái đẩy mạnh phát triển các loại hình du lịch mua sắm, nghỉ dưỡng, du lịch trải nghiệm văn hóa biên giới, tạo thêm động lực tăng trưởng cho ngành dịch vụ.

Quan trọng hơn, dự án còn mang ý nghĩa chính trị - đối ngoại sâu sắc, thể hiện quyết tâm của hai bên trong xây dựng mô hình hợp tác biên giới kiểu mới, hiện đại, an toàn và hiệu quả. Việc thống nhất tiêu chuẩn kỹ thuật, quy trình “một cửa, một lần dừng” và cơ chế phối hợp chặt chẽ không chỉ tạo thuận lợi cho giao thương, mà còn góp phần củng cố lòng tin, tăng cường hợp tác toàn diện giữa Quảng Ninh và Quảng Tây, đóng góp tích cực vào quan hệ đối tác hợp tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Trung Quốc trong giai đoạn phát triển mới.

Từ nền tảng của một cửa khẩu truyền thống, Móng Cái đang từng bước chuyển mình mạnh mẽ để trở thành cửa khẩu số, cửa khẩu thông minh - nơi hội tụ của công nghệ, logistics và dòng chảy thương mại quốc tế. Đây không chỉ là cú hích quan trọng cho phát triển kinh tế biên mậu, mà còn là bước đi chiến lược, góp phần nâng cao vị thế của Quảng Ninh trong tiến trình hội nhập khu vực và toàn cầu.

Ngọc Quyết