80 năm những chặng đường của văn hóa Thủ đô

Đầu tàu văn hóa

Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn dành cho Thủ đô Hà Nội những tình cảm đặc biệt. Mỗi khi nhắc về Hà Nội, Bác Hồ đã dặn dò: Cả nước nhìn về Thủ đô ta. Thế giới trông vào Thủ đô ta” nên Hà Nội phải gương mẫu ở vị trí đầu tàu để làm sao “thành một Thủ đô bình yên tươi đẹp, mạnh khỏe cả về vật chất và tinh thần.

Người Hà Nội phát huy phẩm chất kiên cường và sáng tạo qua từng giai đoạn để xây dựng Thủ đô văn hiến, văn minh, hiện đại

Cả nước nhìn về Thủ đô ta. Thế giới trông vào Thủ đô ta. Tất cả chúng ta phải ra sức giữ gìn trật tự an ninh, làm cho Thủ đô ta thành một Thủ đô bình yên, tươi đẹp, mạnh khỏe cả về vật chất và tinh thần…

Nói chung, Hà Nội là Thủ đô của cả nước ta. Nói riêng, Hà Nội là TP của tất cả những người dân Hà Nội. Nói tóm lại: mỗi một người dân Hà Nội, bất kỳ thuộc tầng lớp nào, bất kỳ làm công việc gì, đều cần phải cố gắng làm trọn nhiệm vụ của mình, đều cần phải góp phần vào công việc ổn định sinh hoạt của Thủ đô ta (Hồ Chí Minh Toàn tập, tập IX, tr.420).

Bác cũng luôn yêu cầu Hà Nội xác định và bảo đảm hoàn thành trách nhiệm vị trí "đầu tàu", vai trò "gương mẫu" với cả nước.

Chủ tịch Hồ Chí Minh còn khẳng định “Chính phủ có quyết tâm, toàn thể đồng bào Hà Nội đồng tâm nhất trí góp sức với Chính phủ thì chúng ta nhất định vượt được mọi khó khăn và đạt được mục đích chung: Làm cho Hà Nội thành một Thủ đô yên ổn, tươi vui và phồn thịnh”.

Để đạt được mục tiêu đó, Đảng bộ, chính quyền và quân dân Hà Nội phải đoàn kết, thống nhất trong tư tưởng và hành động; trong từng quyết sách về phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội, giáo dục và trong cả từng thiết kế quy hoạch…; đồng thời, phải có sự đồng tâm, nhất trí, đồng lòng và sự nỗ lực, góp sức vô cùng vô tận của mỗi người dân Hà Nội.

Thấm nhuần lời dạy của Bác, ngay sau khi giải phóng Thủ đô (1954), Đảng bộ TP Hà Nội đã lãnh đạo Nhân dân xây dựng chính quyền, ổn định mọi mặt của TP; hoàn thành công cuộc cải cách ruộng đất ở ngoại thành và thực hiện thắng lợi nhiệm vụ khôi phục kinh tế, phát triển văn hóa của Thủ đô.

Tiếp nối truyền thống đó, với bề dày nghìn năm Văn hiến, Anh hùng, Hòa bình, Hữu nghị và Sáng tạo, Đảng bộ TP Hà Nội luôn nhận thức sâu sắc trách nhiệm gương mẫu đi đầu trên các lĩnh vực, trong đó có nhiệm vụ phát triển văn hóa, con người Thủ đô tiêu biểu cho văn hóa, con người Việt Nam trong thời kỳ mới.

Đảng bộ Hà Nội luôn xác định phát triển văn hóa là nền tảng, xây dựng người Hà Nội thanh lịch, văn minh là nhiệm vụ trọng tâm chủ yếu trong quá trình hội nhập, phát triển nhanh và bền vững của Thủ đô.

Những chặng đường vinh quang

Lời dạy của vị Cha già dân tộc, cộng với nền tảng văn hóa ngàn năm tiếp tục truyền cảm hứng cho Hà Nội - Thủ đô nghìn năm văn hiến trong hành trình trở thành “Thành phố của di sản”, “Thành phố vì hòa bình”, “Thủ đô anh hùng”, và là thành phố “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại”.

Trong dòng chảy miệt mài và đầy sáng tạo hướng về tương lai, văn hóa Hà Nội luôn tỏa sáng lấp lánh, trong đó văn hóa người Hà Nội chính là giá trị cốt lõi trong mọi phương châm hành động, trở thành sợi chỉ đỏ xuyên suốt không gian và thời gian.

Suốt những năm trước Cách mạng tháng Tám, người Hà Nội đã sục sôi ý chí đấu tranh. Tiêu biểu là tấm gương người thanh niên ưu tú Nguyễn Ngọc Vũ - Bí thư Thành ủy chính thức đầu tiên của Hà Nội. Biết bao bạn bè đồng trang lứa, bao gia đình, người dân Hà Nội ủng hộ những phong trào cách mạng, dù phải hy sinh, dù phải chịu đau thương.

Để ngày 19/8 lịch sử, Quảng trường Cách mạng Tháng Tám cách đây 80 năm chính là nơi đã diễn ra cuộc mít tinh của Nhân dân Thủ đô, khởi đầu Tổng khởi nghĩa giành chính quyền trên khắp cả nước. Chính từ nơi đây, ngọn lửa cách mạng, tinh thần yêu nước và quyết tâm giành độc lập, tự do của dân tộc Việt Nam đã bùng cháy và lan tỏa, tạo ra một mốc son chói lọi của dân tộc.

Ngay sau đó, quốc dân đồng bào Hà Nội tích cực ủng hộ Chính phủ, đóng góp công sức xây dựng nước nhà bằng Tuần lễ Vàng, Quỹ Độc lập và đặc biệt là chiến đấu anh dũng “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh”.

Toàn quốc kháng chiến, theo lời kêu gọi của Bác Hồ, những “Người ra đi đầu không ngoảnh lại/ Sau lưng thềm nắng lá rơi đầy” để tưng bừng trong “Ngày về chiến thắng” reo vui bừng lên khắp “5 cửa ô đón mừng đoàn quân tiến về”.

Ngày 10/10/1954, Hà Nội được hoàn toàn giải phóng, cùng với việc xây dựng đất nước, trở thành hậu phương lớn cho tiền tuyến lớn, Hà Nội cũng chú trọng xây đắp các giá trị văn hóa của mình. Từ ý thức của các thế hệ nối tiếp nhau ngàn năm, người Hà Nội tiếp tục nêu cao phẩm giá của Thủ đô anh hùng, Thủ đô của lương tri và phẩm giá con người.

Trong mưa bom bão đạn, hoa Ngọc Hà vẫn nở, tiếng dương cầm vẫn vút lên không gian như tâm hồn, khí phách người Thủ đô kiên cường, bất khuất và đặc biệt tinh thần vươn lên trong mọi nghịch cảnh.

Sau giải phóng miền Nam, từ năm 1976, Hà Nội chính thức được xác lập là Thủ đô của nước Việt Nam thống nhất, mở ra kỷ nguyên xây dựng và đổi mới. Cùng với đó, nhiều lễ hội truyền thống - tiêu biểu như Hội Gióng được phục hồi và giới thiệu trở lại đời sống văn hóa. Văn Miếu tiếp tục là biểu tượng của văn hiến và học vấn trong xã hội mới, với các hoạt động thư pháp, lễ Tết và trưng bày văn hóa truyền thống thường niên.

Chúng ta cũng chứng kiến sự hồi sinh văn hóa dân gian và nền nghệ thuật đương đại. Các làng nghề truyền thống phục hồi sản xuất và thiết kế, trong khi Hà Nội bắt đầu hội nhập quốc tế trên bản đồ văn hóa toàn cầu.

Năm 2010 đánh dấu một dịp lớn: Kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội. Việt Nam đã tạo nên công trình nghệ thuật công cộng nổi bật: Đường gốm sứ Hà Nội - Con đường Gốm sứ dài đến 6.5 km, biểu tượng cho văn hóa thủ đô, được hợp tác với nhiều quốc gia và tổ chức quốc tế. Cùng năm, Khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới, khẳng định giá trị lịch sử và văn hóa mang tầm quốc tế của Hà Nội.

Cùng với đó, một số những biểu hiện lệch chuẩn của một bộ phận người Hà Nội được lên án kịp thời để các cơ quan chức năng chấn chỉnh, đề ra các hoạt động tuyên truyền, thực hành văn hóa. Cùng với việc tích cực xây dựng hình ảnh người Hà Nội thanh lịch văn minh, nâng cao văn hóa Thủ đô, các quy tắc ứng xử cũng được đưa ra và trở thành kim chỉ Nam cho mọi hoạt động của người Hà Nội. Kết quả, chúng ta tiếp tục đi đúng “đường ray” văn hóa của mình, ngày càng tự hào về văn hóa Thủ đô ta.

Từ đầu thế kỷ XXI đến nay, Hà Nội đẩy mạnh bảo tồn di tích và phát triển văn hóa lễ hội. Thành phố sở hữu hơn 6.400 di tích lịch sử - văn hóa, rất nhiều làng nghề cùng các nghệ sĩ, nghệ nhân luôn sẵn lòng đóng góp cho Thủ đô.

Luật Thủ đô năm 2024 đi vào cuộc sống mang đến cho Hà Nội nhiều ưu đãi mà bằng việc thông qua Nghị quyết về Khu phát triển thương mại và văn hóa cũng như Trung tâm công nghiệp văn hóa đã mở ra cơ hội hợp tác, liên kết, tỏa sáng của cộng đồng sáng tạo, phát huy cao độ tâm huyết của người Hà Nội cũng như cả nước và quốc tế trong việc phát triển văn hóa Thủ đô.

Trong hành trình 80 năm qua, Hà Nội không ngừng chuyển mình, giữ gìn và tiếp nối văn hóa qua mỗi biến động lịch sử. Mỗi chặng đường buồn vui đều khắc ghi dấu ấn của người Hà Nội: Kiên cường, sáng tạo và trân trọng bản sắc.

Hiện nay, Hà Nội không chỉ là Thủ đô chính trị mà còn là trung tâm văn hóa, nghệ thuật, giáo dục, và sáng tạo. Thành phố vận dụng lợi thế văn hóa - di sản để phát triển bền vững, xây dựng hình ảnh “Thành phố văn minh - hiện đại”, kết nối toàn cầu mà vẫn giữ cốt cách riêng của Thăng Long - Hà Nội.

Hải trình 80 năm văn hóa của Hà Nội là một bản trường ca về bản sắc, đổi mới và kiên trì. Hà Nội hôm nay là sự kết hợp hài hòa giữa truyền thống nghìn năm và nhịp sống hiện đại. Văn hóa Hà Nội vẫn tiếp tục chảy, vẫn là linh hồn của Thủ đô, chào đón những tương lai tươi sáng hơn.

Hương Thu