Chiến lược trong phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn

Thiếu chiến lược về chất lượng và cấu trúc nguồn nhân lực

Theo các chuyên gia, ngành công nghiệp bán dẫn đang bước vào giai đoạn tăng trưởng bùng nổ, với tốc độ tăng trưởng kép (CAGR) khoảng 14% trong suốt hai thập kỷ qua. Dự báo, đến năm 2030, quy mô thị trường bán dẫn toàn cầu sẽ đạt 1.000 tỷ USD.

Không chỉ là nền tảng công nghệ cốt lõi, chất bán dẫn còn đang trở thành biểu tượng của năng lực cạnh tranh và vị thế địa chính trị quốc gia.

Hiện Việt Nam đã ban hành Chiến lược phát triển ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 và Chương trình phát triển nguồn nhân lực ngành bán dẫn đến năm 2030, định hướng đến 2050.

Theo đó, Việt Nam đặt mục tiêu đào tạo ít nhất 50.000 nhân lực chất lượng cao, trong đó có 42.000 kỹ sư, 7.500 thạc sĩ, 500 nghiên cứu sinh và 5.000 chuyên gia về AI phục vụ ngành bán dẫn.

Tiến sĩ Chử Đức Hoàng, Chánh văn phòng Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ

Tại Hội thảo quốc tế "Quản trị nguồn nhân lực chiến lược trong phát triển ngành công nghiệp bán dẫn tại Việt Nam" do Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc gia Hà Nội tổ chức, Tiến sĩ Chử Đức Hoàng, Chánh văn phòng Quỹ Đổi mới công nghệ quốc gia, Bộ Khoa học và Công nghệ nhận định, thực tế hiện nay, Việt Nam đặt mục tiêu đào tạo 50.000 kỹ sư nhưng thiếu chiến lược về chất lượng và cấu trúc, tức là việc đào tạo mới đáp ứng 15% trình độ quốc tế và 40% cần đào tạo lại sau tuyển dụng.

“Cùng với đó, Việt Nam chỉ đào tạo khoảng 22% yêu cầu kỹ năng chuyên sâu, thiếu hụt 85% chuyên gia đầu ngành. Không chỉ vậy, tỷ lệ "chảy máu chất xám" lên đến 35%, trong đó 70% sinh viên xuất sắc du học không trở về và 65% kỹ sư được đào tạo ở nước ngoài không quay lại sau 5 năm làm việc”, Tiến sĩ Hoàng nhấn mạnh.

Tiến sĩ Chử Đức Hoàng đã đề xuất phương án xây dựng mô hình đào tạo - giữ chân - phát triển cho 50.000 kỹ sư với tỷ lệ 70/20/10 (tương ứng với kỹ sư vận hành, thiết kế, nghiên cứu) để bảo đảm tăng trưởng bền vững 25%/năm cho ngành bán dẫn Việt Nam.

Đối với việc đào tạo, Tiến sĩ Hoàng cho rằng, 20 trường công nghệ hàng đầu sẽ tham gia đào tạo với 5.000 sinh viên/năm, tạo nền tảng cho 10.000 kỹ sư bán dẫn/năm.

TS Đỗ Tiến Thịnh, Phó Giám đốc Trung tâm Đổi mới Sáng tạo quốc gia - NIC cho rằng để đạt được mục tiêu phát triển ngành bán dẫn bền vững, chúng ta cần xây dựng một hệ sinh thái nhân lực toàn diện, không chỉ bao gồm đào tạo kỹ sư và kỹ thuật viên, mà còn cần xây dựng những lãnh đạo công nghệ đủ tầm để dẫn dắt ngành bán dẫn.

Chính phủ, doanh nghiệp và trường đại học cần phải làm việc chặt chẽ hơn nữa để đảm bảo rằng nguồn nhân lực Việt Nam sẽ đáp ứng được yêu cầu phát triển ngành bán dẫn trong tương lai.

Thúc đẩy sự vào cuộc của các địa phương

Thực tế, thời gian qua, làn sóng phát triển ngành công nghiệp bán dẫn lan tỏa, các địa phương như Bắc Ninh, Phú Thọ, Đà Nẵng… đang đồng loạt triển khai các chính sách để phát triển ngành bán dẫn.

Với sự đầu tư mạnh mẽ vào hạ tầng, nhân lực, chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, những nỗ lực của các địa phương sẽ giúp Việt Nam từng bước khẳng định vị thế trên bản đồ công nghiệp bán dẫn toàn cầu.

Hà Nội được đánh giá là địa phương có nhiều tiềm năng, lợi thế để phát triển công nghiệp bán dẫn và cũng là địa phương ưu tiên phát triển công nghiệp vi mạch bán dẫn.

Khu công nghệ cao Hòa Lạc có diện tích gần 1.600ha, hiện có 111 dự án đầu tư với tổng vốn đầu tư đăng ký trên 111.500 tỷ đồng. Các nhà đầu tư đã nghiên cứu, chuyển giao, làm chủ và phát triển 55 nhóm công nghệ cao, 31 nhóm sản phẩm công nghệ cao.

Hà Nội chủ trương phát triển khu công nghệ cao Hòa Lạc trở thành quận công nghệ xanh, quận lõi về phát triển công nghệ cao với 74/109 dự án đầu tư phát triển sản phẩm công nghệ cao với ưu đãi đặc thù.

Hà Nội chủ trương phát triển khu công nghệ cao Hòa Lạc trở thành quận công nghệ xanh, quận lõi về phát triển công nghệ cao

Cùng với Hòa Lạc, 11 khu công nghiệp đã hoàn thành, ở đó có nhiều thương hiệu lớn đến từ các cường quốc công nghiệp, đầu tư hàng tỷ đô la Mỹ, có nhiều sản phẩm đã tham gia chuỗi giá trị toàn cầu. Đến nay, đã có 55,73 tỷ đô la Mỹ đầu tư nước ngoài tại Hà Nội.

Hạ tầng công nghiệp của Hà Nội là điều kiện rất thuận lợi cho phát triển công nghiệp bán dẫn. Thêm vào đó, Hà Nội có hạ tầng giao thông ngày càng thuận tiện hơn, kết nối với nhiều địa phương, quá trình chuyền đổi số mang lại nhiều tiện tích, trình độ nhân lực cũng ngày càng được cải thiện khi trên địa bạn hiện có nhiều trường đại học có khả năng đào tạo nhân lực cho ngành công nghiệp bán dẫn.

Ngành công nghiệp bán dẫn dự báo có giá trị doanh thu hơn một nghìn tỷ đô. Với Hà Nội, đây là ngành công nghiệp hứa hẹn mang lại giá trị xuất khẩu hàng tỷ đô la Mỹ, đồng thời tạo cơ sở để thúc đẩy quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa Thủ đô.

Quy hoạch Thủ đô Hà Nội tầm nhìn đến 2030 xác định thành phố ưu tiên phát triển công nghiệp vi mạch bán dẫn và trí tuệ nhân tạo, đi đầu trong phát triển các ngành mới nổi theo xu thế công nghệ hàng đầu của thế giới.

Luật Thủ đô năm 2024 cũng xác định công nghệ số là lĩnh vực trọng điểm về khoa học - công nghệ của Thủ đô, trong đó bán dẫn là lĩnh vực được ưu tiên thu hút nhà đầu tư chiến lược. Đó là những cơ sở, động lực để Hà Nội trở thành trung tâm của ngành công nghiệp bán dẫn trong tương lai.

Để phát triển ngành công nghiệp bán dẫn, Hà Nội sẽ tập trung triển khai một số nhiệm vụ và giải pháp chung phát triển các loại hình doanh nghiệp số theo phương châm "chính quyền đồng hành - doanh nghiệp hiến kế - kinh tế phát triển".

Thành phố yêu cầu các đơn vị phối hợp các ban, Sở, ngành, đơn vị liên quan rà soát, chuẩn bị các điều kiện về mặt bằng, đất đai, hạ tầng, lao động… để sẵn sàng đón nhận các nhà đầu tư, tập đoàn lớn; đẩy mạnh nâng cấp cơ sở hạ tầng khu công nghiệp đồng bộ để tạo ưu thế cạnh tranh thu hút đầu tư trung và dài hạn.

Bên cạnh đó, thành phố yêu cầu các đơn vị kịp thời tháo gỡ khó khăn, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp đẩy nhanh quá trình chuyển hướng hoạt động sang lĩnh vực công nghệ số, đầu tư nghiên cứu công nghệ lõi…

Ngoài ra, Hà Nội cũng sẽ triển khai các ưu đãi đầu tư đối với các nhà đầu tư, các doanh nghiệp khi tham gia đầu tư, phát triển công nghiệp bán dẫn tại Thủ đô. Cụ thể các nhà đầu tư được miễn tiền thuê đất, thuê mặt nước, được áp dụng mức thuế suất ưu đãi với thuế thu nhập doanh nghiệp, cá nhân…

Ngành công nghiệp bán dẫn là lĩnh vực chiến lược, đóng vai trò then chốt trong Cách mạng công nghiệp 4.0 và là nền tảng cho nhiều ngành công nghệ cao. Với Nghị quyết số 57-NQ/TƯ, chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, tầm nhìn 2050, cùng những điều chỉnh trong chiến lược đào tạo nguồn nhân lực hợp lý, kỳ vọng rằng, Việt Nam sẽ đạt được mục tiêu trở thành mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu, tạo động lực đột phá cho kinh tế - xã hội và khẳng định vị thế quốc gia trên bản đồ công nghệ thế giới.

Ánh Dương