Nữ sinh khoa học nuôi ước mơ làm sạch những dòng sông

Trần Thị Lý là một trong 20 sinh viên tiêu biểu nhận Giải thưởng Nữ sinh khoa học công nghệ Việt Nam năm 2025.

Học cách bình tĩnh trước thất bại

Tham gia nghiên cứu khoa học từ năm thứ hai đại học, một trong những đề tài nổi bật Lý theo đuổi là "Tổng hợp màng mỏng xúc tác bán dẫn để phân huỷ phẩm nhuộm hữu cơ trong nước thải", một trong những tác nhân gây ô nhiễm nghiêm trọng ở các khu công nghiệp. Với hướng đi này, cô gái trẻ không chỉ khẳng định khả năng của mình trong lĩnh vực vật liệu tiên tiến mà còn gửi gắm niềm tin về một tương lai xanh hơn, bền vững hơn.

Nhớ lại những ngày đầu bước vào phòng thí nghiệm, Lý cho biết: “Mình nhớ lần đầu tiên được mặc áo blouse, cảm giác như bước sang một thế giới khác, nơi mọi thứ đều phải tỉ mỉ, chính xác và kiên nhẫn”.

Trần Thị Lý là một trong 20 sinh viên tiêu biểu nhận Giải thưởng Nữ sinh khoa học công nghệ Việt Nam năm 2025

Cũng từ đó, Lý tìm thấy niềm say mê với vật liệu xúc tác, nhất là khi nhận ra đề tài của mình gắn liền với một vấn đề rất thực tế, nước thải công nghiệp ở quê nhà. Cô gái trẻ cũng nhận ra, khoa học không chỉ nằm trên giấy hay trong công thức mà sinh ra để giải quyết những vấn đề thật của cuộc sống.

Tuy nhiên, con đường nghiên cứu chưa bao giờ là dễ dàng, làm thực nghiệm không hề dễ. Có những lúc Lý làm mãi mà kết quả không ra, máy hỏng, mẫu bị nhiễm bẩn, dữ liệu sai lệch. Cô gái trẻ từng nản đến mức chỉ muốn bỏ hết…

May mắn thay, bên cạnh Lý luôn có người thầy tận tâm, Tiến sĩ Nguyễn Viết Hương, người hướng dẫn chính, đồng thời là người truyền cảm hứng cho cô gái trẻ suốt những năm tháng qua.

“Một lần, khi thấy mình loay hoay chạy mẫu suốt nhiều giờ mà không ra kết quả, thầy Hương chỉ nhẹ nhàng nói: “Làm nghiên cứu không phải cứ cắm đầu chạy mẫu đến kiệt sức mà quan trọng là phải biết dừng lại để suy nghĩ”. Câu nói ấy thay đổi cách mình làm việc”, Lý kể.

Từ đó, Lý học cách bình tĩnh quan sát, phân tích và tư duy logic hơn. Mỗi thất bại lại trở thành một bài học quý giá, giúp cô gái trẻ tiến gần hơn đến kết quả mong muốn.

Bạn trẻ Trần Thị Lý

Lý cho rằng, điều khiến cô gắn bó với phòng thí nghiệm không chỉ là đam mê, mà còn là cảm xúc, thứ năng lượng giúp cô vượt qua những đêm dài chờ kết quả. Mỗi lần nhìn thấy dung dịch đổi màu hay phép đo thành công, Lý lại thấy “trái tim mình đập nhanh hơn một chút.”

“Nghe có vẻ hơi lãng mạn nhưng mình nghĩ ai làm nghiên cứu mà không có cảm xúc thì rất khó bền. Mình yêu cảm giác được khám phá, được thấy những điều nhỏ bé mình làm ra có thể tạo nên thay đổi”, Lý tâm sự.

Khi khoa học được “châm ngòi” bằng cảm xúc...

Hiện nay, đề tài của Lý vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm trong phòng thí nghiệm. Dù chưa được ứng dụng thực tế, song những kết quả ban đầu là tiền đề để cô tiếp tục nghiên cứu sâu hơn, hướng đến khả năng xử lý nước thải đặc thù ở các khu công nghiệp và sông ngòi khu vực Hà Nội.

Là nữ sinh theo học ngành kỹ thuật, Lý từng gặp không ít định kiến. Lý nhớ lần đi phỏng vấn cho vị trí kỹ sư quy trình tại một công ty nước ngoài, người phỏng vấn đã nói: “Công việc này vất vả lắm, liệu em có chịu được không? Với nền tảng học thuật như em, có lẽ nên làm nghiên cứu thì phù hợp hơn”.

Lý luôn được bạn bè và thầy cô đánh giá cao bởi sự kiên trì và tinh thần cầu tiến

Khoảnh khắc đó, Lý hơi chạnh lòng. Tuy nhiên, chính những hoài nghi ấy lại khiến cô gái trẻ quyết tâm hơn, để chứng minh rằng nữ giới cũng có thể làm tốt trong lĩnh vực công nghệ, thậm chí là xuất sắc nếu đủ đam mê.

Trong môi trường học tập, Lý luôn được bạn bè và thầy cô đánh giá cao bởi sự kiên trì và tinh thần cầu tiến. Để cân bằng giữa học, nghiên cứu và cuộc sống cá nhân, Lý có bí quyết rất “thực tế”: tận dụng thời gian chờ mẫu để học bài. “Có hôm mình set máy xong phải chờ 2 tiếng, thế là tranh thủ làm bài tập, đọc tài liệu. Bận nhưng lại thấy vui vì mỗi việc mình làm đều có ý nghĩa”, Lý kể.

Cũng nhờ môi trường phòng thí nghiệm (lab), Lý có thêm những người bạn đặc biệt là các anh chị nghiên cứu sinh, thạc sĩ cùng niềm đam mê. “Chúng mình không chỉ làm việc cùng nhau mà còn đi chơi, đi thi, đi cà phê… Đại học của mình phần lớn là trong phòng thí nghiệm nhưng lại không hề nhàm chán, nó đầy màu sắc, tiếng cười và cả mùi hóa chất thân quen”, Lý chia sẻ.

Những lúc mệt mỏi, muốn bỏ cuộc, Lý thường nhớ lại lời hứa với bố mẹ: “Nếu được học đại học, con sẽ học thật tốt”. Chính lời hứa ấy giúp cô gái trẻ không cho phép mình bỏ cuộc. Lý biết mỗi bước đi của mình hôm nay là kết quả của bao cố gắng của gia đình, nên dù khó mấy cũng phải đi tiếp.

Bạn trẻ Trần Thị Lý miệt mài với các thí nghiệm

Khi được hỏi về phẩm chất quan trọng nhất của một nhà nghiên cứu, Lý không ngần ngại trả lời: “Khả năng tự học và tinh thần chủ động khám phá”. Theo cô, làm nghiên cứu không chỉ là làm theo hướng dẫn của người khác, mà là dám đặt câu hỏi, dám thử và dám thất bại.

Chính nhờ tinh thần ấy, Lý không ngừng tìm tòi, đọc thêm tài liệu, học hỏi các phương pháp phân tích mới, tự mày mò cải tiến quy trình thực nghiệm để đạt độ chính xác cao hơn.

Lý mong muốn công trình của mình sẽ góp phần làm sạch các dòng sông ở Hà Nội và các khu công nghiệp miền Bắc. Cô gái trẻ tin rằng, với công nghệ xúc tác bán dẫn kết hợp năng lượng mặt trời, việc xử lý nước thải theo hướng bền vững là hoàn toàn khả thi.

“Mình biết bản thân chỉ là một hạt cát nhỏ trong thế giới khoa học rộng lớn nhưng nếu mỗi hạt cát đều nỗ lực thì sẽ tạo nên bãi biển của tri thức và đổi thay,” Lý chia sẻ.

Khi biết tin mình đạt Giải thưởng “Nữ sinh khoa học công nghệ Việt Nam”, Lý cho biết vừa xúc động vừa thấy… hơi “run”. “Mình cảm thấy rất vinh dự và hạnh phúc vì đây không chỉ là phần thưởng cho nỗ lực của riêng mình mà còn là sự công nhận dành cho những cô gái đang ngày ngày miệt mài trong phòng thí nghiệm”, Lý tâm sự.

Giải thưởng là dấu mốc quan trọng nhưng với Lý, đó không phải là đích đến mà là nguồn động lực để cô gái trẻ tiếp tục hành trình khám phá khoa học và ứng dụng chúng để giải quyết những vấn đề cấp thiết trong đời sống.

Nguyễn Dũng