Đề nghị bổ sung điều khoản quy định các hành vi bị cấm trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo

Trình bày Tờ trình, Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh chủ trương của Đảng và Nhà nước về ưu tiên, đẩy mạnh phát triển các công nghệ chiến lược, từng bước làm chủ công nghệ, đặc biệt là công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI).

Đáng chú ý, AI đang trở thành công nghệ mũi nhọn của cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, mở ra nhiều cơ hội to lớn cho phát triển kinh tế - xã hội nhưng cũng đặt ra không ít thách thức, cấp bách về quản lý, đạo đức và an toàn mà các quy định pháp luật hiện hành chưa bao quát đầy đủ.

Điều này tạo ra rào cản lớn cho việc nghiên cứu, phát triển, triển khai và sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo ở Việt Nam; gây khó khăn và hạn chế cho việc thực hiện phát triển nhanh, bền vững, từng bước làm tự chủ về công nghệ AI như mục tiêu Đảng và Nhà nước ta đã đặt ra, đòi hỏi sự cần thiết phải ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo.

Phó Chủ tịch Quốc hội Lê Minh Hoan điều hành phiên họp

Trình bày Báo cáo thẩm tra dự án Luật Trí tuệ nhân tạo, bà Nguyễn Thanh Hải, Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường (KHCN&MT) cho biết, trong bối cảnh Việt Nam đang ở giai đoạn đầu phát triển lĩnh vực AI, hệ sinh thái doanh nghiệp, nghiên cứu và ứng dụng còn đang hình thành, việc xây dựng, hoàn thiện hành lang pháp lý toàn diện, thống nhất về AI là rất cần thiết nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng tại Nghị quyết số 52-NQ/TW, Nghị quyết số 57-NQ/TW và các chủ trương lớn về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước đối với công nghệ mới, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, thu hút đầu tư, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Việc ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo là cần thiết để bổ sung và hoàn thiện khung pháp lý hiện có, thiết lập cơ chế quản lý thống nhất, đồng bộ, toàn diện và linh hoạt hơn, phù hợp với đặc thù của lĩnh vực AI.

Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng trình bày Tờ trình

Ủy ban KHCN&MT cũng đề nghị tiếp tục rà soát, đối chiếu kỹ lưỡng các quy định của dự thảo Luật với các luật hiện hành, nhất là một số nhóm luật cơ bản liên quan đến các lĩnh vực như: Hạ tầng số, dữ liệu, an ninh, an toàn; khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; doanh nghiệp, đầu tư và tài chính; giáo dục, đào tạo và phát triển nhân lực; đạo đức, xã hội, quyền và nghĩa vụ, trách nhiệm pháp lý.

Qua thẩm tra, Ủy ban KHCN&MT nhận thấy có nhiều nội dung chưa đảm bảo liên thông, thống nhất giữa các dự thảo như: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ, Luật An ninh mạng, Luật Bảo vệ bí mật nhà nước (sửa đổi), Luật Chuyển đổi số, Luật Công nghệ cao (sửa đổi), Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chuyển giao công nghệ….

Ví dụ, các sản phẩm do AI tạo ra có thuộc đối tượng của quyền sở hữu trí tuệ không, ở mức độ nào thì được bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ... là những vấn đề chuyên ngành sâu, nên nghiên cứu quy định cụ thể ở dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sở hữu trí tuệ.

Những nội dung liên quan đến chương trình giáo dục phổ thông, giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp về AI (Điều 24) nên nghiên cứu quy định trong các dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục, Luật Giáo dục đại học (sửa đổi), Luật Giáo dục nghề nghiệp (sửa đổi).

Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường Nguyễn Thanh Hải trình bày Báo cáo thẩm tra

Do đó, Ủy ban đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục nghiên cứu, rà soát với các dự án luật có liên quan để bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ.

Bên cạnh đó, Ủy ban KHCN&MT cũng đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo nghiên cứu bổ sung một điều riêng về “Các hành vi bị nghiêm cấm trong lĩnh vực AI”, tương tự cấu trúc của nhiều luật chuyên ngành khác như Luật An ninh mạng, Luật Giao dịch điện tử, Luật Công nghiệp công nghệ số...

Việc bổ sung điều khoản này sẽ giúp xác định rõ các hành vi vi phạm pháp luật trong hoạt động nghiên cứu, phát triển, triển khai và sử dụng AI, bao gồm cả hành vi của người sử dụng, tổ chức, cá nhân lợi dụng AI để thực hiện các hành vi bị cấm.

Các ĐBQH tham dự phiên họp

Đồng thời, quy định này cũng góp phần tăng tính răn đe, minh bạch và thống nhất trong áp dụng pháp luật, bảo đảm tính toàn diện và đồng bộ của hệ thống quy định điều chỉnh lĩnh vực AI.

Ủy ban đề nghị làm rõ mối quan hệ giữa các hành vi bị cấm với các mức độ rủi ro, nhất là rủi ro không chấp nhận được; cân nhắc bổ sung một số hành vi bị cấm như: Cấm sử dụng AI để thao túng bầu cử hoặc gây rối, kích động chính trị, xâm phạm an ninh quốc gia; cấm sử dụng AI để nhận diện hoặc phân tích cảm xúc của cá nhân tại nơi làm việc, trong môi trường học tập hoặc các bối cảnh tương tự mà không có sự đồng ý của người bị ảnh hưởng; cấm sử dụng AI nhằm phân biệt đối xử dựa trên dữ liệu sinh trắc học hoặc các đặc tính cá nhân khác…

Thái Sơn