Tiến sĩ trẻ biến AI thành công cụ giúp con người sống xanh hơn

Cũng từ khoảnh khắc ấy, cậu bé Lê Duy Dũng bắt đầu giấc mơ: “Một ngày nào đó, mình sẽ biến công nghệ thành công cụ giúp cuộc sống của mọi người dễ dàng hơn”.

Sống xanh, bền vững hơn

Năm 2014, anh Dũng thi vào ngành Toán - Tin của Đại học Bách khoa Hà Nội, nơi rèn giũa những “cái đầu lạnh và trái tim nóng” trong giới công nghệ. Vừa học, anh vừa miệt mài tham gia các nhóm nghiên cứu, tìm tòi những cách mới để máy tính “hiểu” con người hơn. Kết thúc chương trình đại học với thành tích xuất sắc, anh tiếp tục con đường học thuật với tấm vé đến Đại học Quản lý Singapore (Singapore Management University), nơi anh có cơ hội nghiên cứu chuyên sâu về Khoa học Dữ liệu và trí tuệ nhân tạo (AI).

Không dừng lại ở tấm bằng tiến sĩ, cuối năm 2019 anh tiếp tục theo đuổi chương trình nghiên cứu sau tiến sĩ (postdoc) và tham gia vào nhiều dự án AI liên ngành. Ở môi trường học thuật năng động ấy, anh Dũng được “thức tỉnh” bởi tinh thần đổi mới sáng tạo toàn cầu. Tuy nhiên, anh vẫn luôn ấp ủ dự định trở về Việt Nam.

Tiến sĩ Lê Duy Dũng

“Tôi muốn làm điều gì đó ý nghĩa cho quê hương. Khoa học sẽ chỉ thật sự có giá trị khi nó chạm đến con người và cộng đồng”.

Về nước, anh Dũng chọn đầu quân cho trường Đại học VinUni, nơi anh hiện đảm nhận cùng lúc nhiều vai trò: Giám đốc Chương trình Cử nhân Khoa học Dữ liệu, Phó Giám đốc Chương trình Cử nhân Khoa học Máy tính, Trợ lý Giáo sư Khoa Kỹ thuật và Khoa học máy tính, đồng thời là nghiên cứu viên cao cấp tại Trung tâm Trí tuệ môi trường (Environmental Intelligence Center).

Nghe qua có vẻ “đầy danh xưng” nhưng anh Dũng lại là người rất gần gũi. Trong phòng thí nghiệm, anh thích xắn tay áo cùng sinh viên thử nghiệm các mô hình AI mới, tìm cách để máy học “hiểu” được môi trường sống của con người. Nhóm nghiên cứu do anh phụ trách tập trung vào các hướng nghiên cứu rất thực tiễn như giám sát và cải thiện chất lượng không khí trong nhà, tối ưu hóa hệ thống điều hòa thông khí (HVAC) để tiết kiệm năng lượng hay ứng dụng AI trong việc tăng tốc khám phá vật liệu bền vững.

“Chúng tôi muốn mang công nghệ AI vào ứng dụng thực tế, trở thành các công cụ giúp con người sống tốt hơn, xanh hơn và bền vững hơn”, anh Dũng chia sẻ.

Một trong những nghiên cứu anh tâm đắc nhất là: "Tìm kiếm quy trình tổng hợp hóa học thân thiện với môi trường bằng trí tuệ nhân tạo và hệ thống robot tự động hiệu năng cao".

Các nghiên cứu của tiến sĩ trẻ hướng đến giúp con người sống xanh

Lớn lên nhờ những người thầy

Giá trị thực tiễn của nghiên cứu nằm ở việc đóng góp vào sự phát triển khoa học, ứng dụng trong thực tế: Giảm thiểu phát thải, ô nhiễm; tăng tốc quá trình khám phá vật liệu mới; giải "bài toán" hạn chế về thiết bị và dữ liệu ở nước ta… Công trình đã được triển khai thực nghiệm tại Trung tâm Trí tuệ Môi trường, Trường đại học VinUni và hướng tới mở rộng trong các ngành công nghiệp năng lượng, môi trường và y sinh.

Khi nhắc đến hành trình nghiên cứu, anh Dũng luôn nhấn mạnh một điều, anh không bao giờ đi một mình. “Cảm hứng lớn nhất của tôi đến từ những người thầy. Họ dạy tôi không chỉ tri thức, mà cả cách sống có trách nhiệm với xã hội. Khoa học không chỉ là khám phá cái mới, đó còn là hành trình dẫn dắt thế hệ sau, truyền cảm hứng cho họ", anh Dũng nói.

Ngoài nghiên cứu, Tiến sĩ Lê Duy Dũng dành thời gian cho các hoạt động xã hội

Chính vì thế, bên cạnh nghiên cứu, anh dành nhiều thời gian hướng dẫn sinh viên và các nhóm nghiên cứu trẻ. Với anh, được thấy học trò tự tin công bố bài báo quốc tế hay dấn thân vào các dự án startup công nghệ chính là “niềm vui lớn nhất”.

Nếu gặp Tiến sĩ Dũng ngoài đời, bạn sẽ không thấy dáng vẻ “nhà bác học nghiêm nghị”. Anh nói chuyện nhanh, cười nhiều và luôn sẵn sàng chia sẻ về công việc bằng cách giản dị nhất. Tuy nhiên, đằng sau sự thoải mái ấy là một triết lý làm khoa học rất rõ ràng. Ba điều anh luôn nói với sinh viên là: Hãy tò mò, bền bỉ và biết mình đang làm vì điều gì.

Tò mò giúp bạn không ngừng đặt câu hỏi, không ngại thử điều mới. Bền bỉ giúp bạn vượt qua những lần thất bại, mà trong nghiên cứu, thất bại là chuyện cơm bữa. Có mục tiêu rõ ràng giúp bạn không lạc hướng, để dù mất nhiều năm vẫn biết mình đang đi đúng đường.

Tiến sĩ Lê Duy Dũng sở hữu nhiều thành tích xuất sắc trong nghiên cứu khoa học

Theo anh Dũng, một trong những thách thức lớn nhất của một nhà nghiên cứu trẻ không phải là thiếu tài nguyên, mà là cần vượt lên sự so sánh. “Trong nghiên cứu, xung quanh bạn luôn có những đồng nghiệp, những nhóm khác với thành tích nổi bật, điều đó đôi khi dễ khiến bạn mất niềm tin hoặc cảm thấy thua kém. Tuy nhiên, hãy học cách tập trung vào những gì mình đang theo đuổi, tin tưởng vào định hướng nghiên cứu mà bản thân thấy có ý nghĩa, và kiên trì với nó. Khi làm được như vậy, bạn không còn bị áp lực bởi sự so sánh nữa, mà tìm lại được niềm vui, sự bền bỉ và cả động lực để tiếp tục gắn bó với con đường khoa học.”, anh Dũng chia sẻ.

AI Việt Nam bước lên bản đồ thế giới

Một trong những điều khiến Tiến sĩ Dũng tự hào nhất là các công trình “made in Vietnam” của nhóm anh đã xuất hiện ở những hội nghị quốc tế hàng đầu về AI và học máy.

“Thời gian khi tôi còn là nghiên cứu sinh, rất ít bài báo đến từ Việt Nam được trình bày tại các hội nghị lớn. Tuy nhiên, bây giờ, điều đó đã thay đổi trong những năm gần đây. Tôi tự tin rằng, với sự đầu tư đúng đắn, các nhóm nghiên cứu tại Việt Nam của chúng ta có thể cạnh tranh sòng phẳng với các nhóm nghiên cứu từ các đơn vị nghiên cứu hàng đầu trên thế giới”, anh Dũng tâm sự.

Tiến sĩ Lê Duy Dũng (ở giữa) trao đổi cùng đồng nghiệp

Các công trình của anh và đồng nghiệp không chỉ là bài báo khoa học mà còn là bằng chứng cho thấy Việt Nam có thể tạo ra tri thức toàn cầu. Đặc biệt, hướng đi liên ngành của nhóm kết hợp AI với môi trường và vật liệu đang mở ra những cánh cửa mới cho khoa học ứng dụng Việt Nam.

Khi được hỏi có bao giờ muốn bỏ cuộc, anh Dũng cười: “Có chứ. Ai làm nghiên cứu mà chưa từng muốn dừng lại chắc là chưa thật sự bắt đầu”. Tuy nhiên, điều giữ anh tiếp tục là cộng đồng xung quanh, những đồng nghiệp, học trò và niềm tin rằng khoa học cần thời gian để nở hoa.

Tiến sĩ Dũng sở hữu 3 bài báo khoa học với vai trò tác giả chính, 2 công bố thuộc danh mục Q1 cùng hàng chục báo cáo tại các hội thảo quốc tế.

Đặc biệt, anh quan niệm, nghiên cứu không phải để đua thành tích, mà để tạo ra giá trị thật. Khoa học cần sự kiên nhẫn và một chút lạc quan. Tương lai, Tiến sĩ Lê Duy Dũng muốn phát triển mô hình “nghiên cứu hàn lâm thực chiến”, tức là gắn chặt khoa học với đời sống. Anh đang xây dựng các mối hợp tác giữa phòng thí nghiệm của mình và doanh nghiệp để biến kết quả nghiên cứu thành giải pháp thực tế.

“Chúng tôi không muốn chỉ công bố trên tạp chí, mà muốn sản phẩm của mình được ứng dụng từ cảm biến giám sát không khí trong nhà cho đến công cụ tối ưu năng lượng ở các tòa nhà thông minh”, anh Dũng cho biết. Theo anh, đó cũng là con đường giúp Việt Nam không chỉ “học theo” thế giới mà dẫn dắt bằng chính sáng tạo của mình.

Nguyễn Dũng